Ortodoks ve Heterodoks Ekonomi Politikaları
Ekonomi politikası uygulamalarını
yaklaşım biçimi bakımından ikiye ayırmak mümkün: Ortodoks politikalar,
heterodoks politikalar.
Dinsel anlamlarını bir yana
bırakırsak Ortodoks, Yunanca orthos (doğru) ve doxa (inanç, öğreti)
sözcüklerinden oluşan doğru inanç anlamına gelen bir sözcüktür. Ekonomi
alanında geleneklere, genel kabul görmüş görüşlere bağlı olan uygulamalara
denir. Genel kabul görmüş uygulamalardan oluşan ekonomi politikasına da
Ortodoks ekonomi politikası adı verilir. Heterodoks, Yunanca heteros (farklı)
ve doxa sözcüklerinden türetilmiş ve farklı inanç anlamına gelen bir sözcüktür.
Ekonomi alanında geleneksel görüşlerin ve yaklaşımların dışındaki uygulamaları
adlandırmak için kullanılır.
Ortodoks ekonomi politikası:
(1) Maliye politikası
(a) Vergi politikası (vergiler
yoluyla ekonomik aktiviteyi etkilemek)
(b) Harcamalar politikası (kamu harcamaları
yoluyla talep yaratmak ya da daraltmak.)
(c) Borçlanma politikası (kamu
borçlanması yoluyla ekonomideki likiditeyi etkilemek.)
(d) Diğer alt politikalar
(i) Teşvik politikası (vergi teşvikleri
vererek yatırımları etkilemek, yönlendirmek.)
(ii) Destekleme politikası (bazı
ürünleri kamu kesimi adına satın alarak üreticiye destek vermek. Subvansiyon
politikası da deniyor.)
(2) Dışticaret politikası
(a) İhracat politikası
(i)
İadeler (ihracat yapanlara vergi iadesi uygulanması.)
(ii)
Primler ve destekler (ihracat yapanlara prim ödenmesi.)
(iii)
Diğerleri (ucuz girdi desteği gibi.
(b) İthalat politikası
(i)
Gümrük tarifeleri (gümrük vergilerinin artırılması ya da indirilmesi yoluyla
ithalatın denetimi.)
(ii) Kotalar (ithal
edilecek mallara miktar sınırlaması konularak ithalatın denetlenmesi.)
(iii) Diğerleri
(dengeleyici vergi uygulaması gibi.)
(3) Para politikası
(a) Dolaysız politika araçları
(i) Kredi tavanı
(kredilere belirli bir miktar ya da oran tavanı konulması.)
(ii) Faiz tespiti
(piyasada uygulanacak faizler için kamu otoritesince belirleme yapılması.)
(iii)
Diğerleri (farklı faiz uygulamaları gibi.)
(b) Dolaylı para politikası araçları
(i) Açık piyasa işlemleri (merkez
bankasının senet alarak ya da satarak piyasaya likidite vermesi ya da piyasadan
likidite çekmesi.)
(ii)
Faiz politikası (merkez bankasının kendi uyguladığı faiz oranlarını
değiştirerek piyasadaki faizleri, etkilemesi.)
(iii)
Karşılıklar politikası (merkez bankasının banka kaynaklarının bir bölümünü
ihtiyat amacıyla alması.)
(c) Kur politikası
(i) Sabit kur (merkez
bankası tarafından döviz kurlarının ilan edilmesi ve piyasada bu kurun
uygulanması hali.)
(ii) Dalgalı kurda
müdahale (kurun piyasada belirlendiği durumda merkez bankasının çeşitli
araçlarla kuru yönlendirmesi ve düzeyini belirlemesi hali.)
Heterodoks ekonomi politikası
(1) Gelirler politikası
(a) Ücretlerin sabitlenmesi
(dondurulması)
(b) Fiyatların sabitlenmesi
(c) Diğer sabitlemeler
(2) Dış ticarette genel kabulün
dışındaki uygulamalar
(a) Damping (pazarları ele geçirmek amacıyla maliyetin
altında fiyatlarla malların ihraç edilmesi.)
(b) Tarife dışı engeller (gümrük vergisi, kota gibi
önlemler dışındaki uygulamalarla ithalatın zorlaştırılması.)
(Ayrıntıları
bu blogdaki bazı yazılarımda ya da Ercan Kumcu ile birlikte yazdığımız Ekonomi
Politikası adlı kitapta bulmak mümkün olduğu için burada değinerek geçiyorum.)
Heterodoks
ekonomi politikası üzerinde biraz durmakta yarar var. Genellikle gelirler
politikası (incomes policy) adından dolayı vergi politikasıyla karıştırılır.
Oysa buradaki gelirler politikasından kastedilen şey gelirlerin
dondurulmasıdır. Ekonomideki enflasyonist baskıları önlemek amacıyla ücretler
belirli bir süre için ya da süre verilmeksizin dondurulur. Buradan güdülen amaç
gelir – fiyat çekişmesini kırmak ve enflasyonu denetim altına almaktır. Bu
uygulamaya çoğu kez fiyatların, faizlerin, kiraların dondurulması da eşlik
eder. Böylece toplumda belirli bir süre hiçbir fiyat ve ücret artmadığında
enflasyonist baskının kırılacağı düşünülür.
Heterodoks
ekonomi politikası dünyada en çok başta Brezilya ve Arjantin olmak üzere Güney
Amerika ülkelerinde uygulanmış ve başarıya ulaşamamıştır. Kısa süreli başarılar
söz konusu olsa da işin temeline inilerek getirilecek çözümlerin yerini bu
uygulamalar alamamıştır. Bunun temel nedeni süre uzadıkça karaborsanın, el
altından yapılan ödemelerin ortaya çıkmasıdır. Bu uygulamalar dönem dönem
geçmişte Türkiye’de de uygulanmış ancak geçici bir takım düzeltmeler dışında
kalıcı sonuçlar verememiştir.
Yukarıda
sıralama yaparken damping ve tarife dışı engelleri de heterodoks politikalar
arasında saydım. Bu konu tartışmalıdır. Bu ikisini bu kategoriye koymamın
nedeni ikisinin de genel kabul görmüş uygulamalar olmamasındandır.
Bu
açıklamalar ve sınıflandırmalar sonrasında soru şudur: TCMB’nin uyguladığı
rezerv opsiyon katsayısına (ROK) dayalı
zorunlu karşılıklar uygulaması hangi kategoriye girer? Benim yanıtım bu
uygulamanın heterodoks politika uygulamaları arasına gireceğidir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202665 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.