Küresel Krizin Neresindeyiz?
Tarihin ilk küresel ekonomik krizi
Bazı yorumcular küresel krizin ABD’de
2006 yılında ortaya çıkan subprime mortgage kriziyle başladığını, bazı
yorumcular da yine ABD’de ortaya çıkan Lehman Brothers’ın batışının
gerçekleştiği 2008 yılında başladığını kabul ediyor. Bence krizin başladığı
yıldan çok küreselleşmesi önem taşıyor. Bu da 2008 yılında gerçekleşmiş
görünüyor. O nedenle başlangıç yılı olarak 2008 yılını almak daha doğru bir
yaklaşım olacak.
Küresel kriz, başlangıçta finansal
bir kriz olarak ortaya çıktı ve bir süre o çerçevede devam etti. Sonraları
giderek reel sektöre de yayıldı ve bir ekonomik krize dönüştü.
Bu krize üç ayrı isim
yakıştırılıyor: Küresel Finans Krizi, Küresel Kriz, Büyük Resesyon. Büyük
Resesyon IMF tarafından verilmiş olan isim. Ben bu krizin gerçek adının Küresel
Ekonomik Kriz olduğunu düşünüyorum. Bu isim hem finans krizini hem de resesyonu
kapsıyor. Kriz ülkeden ülkeye ekonomiden ekonomiye sektörden sektöre farklı
görünümler sergilese de bütün dünya ekonomiklerini ve bütün sektörleri etkilediği
için Küresel Kriz adını koyarak makro bir çerçeveye oturtmak daha anlamlı
görünüyor.
Bu krizin bütün öteki krizlerden
en önemli farkı ilk küresel kriz olmasıdır. Çünkü dünya ilk kez bu kriz
öncesinde kapitalizmin küresel sistem haline geldiği bir yapıya bürünmüştür. Örneğin
1929 Büyük Depresyon’u kapitalizmin krizi olarak çıkmış ve orada kalmış o zaman
var olan, kendi içine kapalı sosyalist dünyayı pek etkilememiştir. Dolayısıyla
1929 krizi bir küresel kriz değildir.
Dünya nasıl etkilendi?
Aşağıda sunduğum tablodaki
veriler dünyanın kriz öncesi ve kriz süresince geçirdiği değişimleri özet
olarak ortaya koymaktadır. (her üç tablodaki verileri IMF’nin “Dünyanın
Ekonomik Görünümü Nisan 2013” veri setinden derledim. Tablolardaki veriler
yüzde olarak okunmalıdır.)
Dünya
|
2006
|
2007
|
2008
|
2009
|
2010
|
2011
|
2012
|
Büyüme
|
4,0
|
4,0
|
1,5
|
-2,2
|
4,1
|
2,9
|
2,5
|
Enflasyon
|
3,7
|
4,1
|
6,0
|
2,4
|
3,7
|
4,9
|
3,9
|
Ticaret artışı
|
9,2
|
8,0
|
3,1
|
-10,6
|
12,5
|
6,0
|
2,5
|
Tablo bize 2006 ve 2008 yıllarında
ABD’de yaşanan iki kriz sonrasında dünyanın nasıl etkilendiğini kabaca da olsa
gösteriyor. 2006’daki subprime mortgage krizine karşın dünyanın ekonomik
büyümesi pek fazla etki altında kalmadan peş peşe iki yıl yüzde 4 oranında
gerçekleşmiş. Enflasyon, 2007 yılında biraz kıpırdanmışsa da çok önemli bir
artış sergilememiş. Dünya ticareti biraz düşüş gösterse de yüksek oranda
büyümeye devam etmiş. 2008’de ABD’de baş gösteren Lehman Brothers krizi ise
küresel sistemde ciddi bir etki yaratmış görünüyor. Büyüme yüzde 1,5’a düşmüş,
dünya ticaretindeki artış 3,1’e gerilemiş ve dünya enflasyonu yüzde 6’ya
çıkmış. Krizin öteki ülkelere yayılmasıyla birlikte 2009 yılında büyüme
küçülmeye dönüşmüş, talepteki büyük düşüş enflasyonun da gerilemesine yol açmış,
dünya ticareti ise büyümek bir yana yüzde 10,6 oranında daralma göstermiş. Bu
kadar büyük bir çöküşün ardından 2010 yılında büyük ölçüde baz etkisiyle dünyada
bir toparlanma yaşanmış, izleyen iki yılda baz etkisinin kaybolmasıyla yeniden
düşük düzeyli büyümelere geri dönülmüş.
Gelişmiş ülkeler ve küresel kriz
Küresel ekonomik krizden gelişmiş
dünya mı yoksa gelişme yolundaki dünya mı daha çok etkilendi? Bu sorunun yanıtı
bize bu tür krizlerden kimin daha çok etkilendiğini göstermesi açısından önem
taşıyor. IMF’nin sınıflandırmasına göre dünya nüfusunun
yüzde 15’ini temsil eden ve 71,7 trilyon dolarlık dünya hasılasının 44,4 trilyon dolarlık bölümüne
sahip olan 35 gelişmiş ülkenin kriz öncesi ve sonrası raporu aşağıdaki tabloda
özetleniyor.
Gelişmiş ekonomiler
|
2006
|
2007
|
2008
|
2009
|
2010
|
2011
|
2012
|
Büyüme
|
3,0
|
2,8
|
0,0
|
-3,5
|
3,0
|
1,6
|
1,2
|
Enflasyon
|
2,3
|
2,2
|
3,4
|
0,1
|
1,5
|
2,7
|
2,0
|
Ticaret artışı
|
7,7
|
5,5
|
1,0
|
-12,4
|
11,5
|
4,7
|
1,0
|
Gelişmiş ekonomiler tablosunu
dünya tablosuyla karşılaştırdığımızda 35 gelişmiş ülkenin küresel krizden dünya
genelinden daha fazla etkilendiğini görebiliyoruz. Büyüme de bu ekonomilerin
ticaret hacimleri de çok daha sert bir düşüş sergilemiş. Yalnızca 2010 yılında
gerek büyümede gerekse ticaret hacminde hızlı toparlanmalar ortaya çıkmış. Bunun
nedeni yukarıda da değindiğim gibi büyük ölçüde baz etkisidir. Bu ekonomilerde
para ve maliye politikaları hızla gevşetilmiş olsa da bunun enflasyon
yaratmadığını tablo ortaya koyuyor.
Gelişme yolundaki ülkeler ve küresel kriz
Aşağıdaki tablo dünya nüfusunun
yüzde 85’ini temsil eden ve dünya hasılasının 27,3 trilyon dolarlık bölümüne
sahip olan gelişme yolundaki 153 ekonominin kriz öncesi ve kriz süresince
karşılaştığı durumu topluca gösteriyor.
Gelişme yolundaki ekonomiler
|
2006
|
2007
|
2008
|
2009
|
2010
|
2011
|
2012
|
Büyüme
|
8,3
|
8,8
|
6,1
|
2,7
|
7,6
|
6,4
|
5,1
|
Enflasyon
|
5,5
|
6,5
|
9,2
|
5,1
|
6,0
|
7,2
|
5,9
|
Ticaret artışı
|
12,3
|
14,8
|
8,4
|
-8,3
|
14,8
|
8,6
|
4,9
|
Bu ekonomilerde büyüme kriz
süresince eksiye düşmemiş. Kuşkusuz bazılarında eksi büyüme görülmüşse de (örneğin
2009 yılında Türkiye’nin büyümesi - 4,7 idi) toplam büyüme artı olarak kalmaya
devam etmiş. Enflasyonda bazı sıçramalar olsa da yeniden gerileme ortaya çıkmış.
Bu ekonomiler ticareti kendi aralarında yapmaktan çok gelişmiş ekonomilerle
yaptıkları için onların ticaret hacmindeki gerileme bu ekonomilerin ticaret
hacimlerinin de gerilemesine yol açmış. Bununla birlikte gerileme gelişmiş
ekonomilerdeki gerileme düzeyinde gerçekleşmemiş.
Son birkaç söz
2008 yılında başladığını kabul
ettiğimiz Küresel Ekonomik Kriz tarihin ilk küresel krizidir.
Bütün dünyayı farklı biçimlerde
de olsa etkisi altına almıştır.
Krizden gelişmiş dünya gelişmekte
olan dünyaya göre çok daha fazla etkilenmiştir.
Krizin ne kadar süreceği gelişmiş
dünyanın en önemli parçasını oluşturan Avrupa’nın ne zaman toparlanacağı
sorusunun yanıtı kadar gelişmekte olan dünyanın şimdiye kadar hafif atlattığı
krize direnişinin gücünün devam edip etmeyeceği sorusunun yanıtına da bağlı görünmektedir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202650 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.