Türk Usulü Ekonomik Çelişkiler
Ekonomi politikası bir çelişkiler
yumağıdır. Amaçlar, araçlar hepsi birbiriyle çelişir. Bu çelişkilerin bazıları
kısa dönemde oluşur ama uzun dönemde düzelir, bazıları ise uzun dönemde ortaya
çıkar. Enflasyonu düşüreyim dersiniz ilk ağızda işsizlik artar, büyümeyi
artırayım dersiniz ya cari açık ya da bütçe açığı yükselir, faizi düşürürsünüz
başlangıçta ekonomi canlanır sonra enflasyon yükselmeye başlar. Bunun gibi
çelişkileri asgari fedakârlıklarla çözebilmek ekonomi politikasının temel
işlevidir. Ve bu işlev ekonomi politikasına bilimin yanında sanatı da katar.
Eğer ekonomi politikasını Türkler
uyguluyorsa çelişkiler politikası tavan yapar. Çünkü bizim kafamız karışıktır.
Bunun pek çok nedeni var. Öncelikle bulunduğumuz coğrafyada olaylara farklı
bakılır. Mesela Türklere özgü olduğunu sandığım bir söz vardır: Paradan para
kazanmak. Bunu ilk duyduğum andan itibaren düşünmüşümdür: Paradan başka ne
kazanılabilir diye? Mesela paradan domates kazanmak mümkün müdür ya da armut?
Mesela enflasyon düştü faiz düştü diyecek yerde paradan para kazanmak devri
bitti derler. Aslında şu basit cümle bizim konulara ne kadar farklı baktığımızı
gösterir. Bunun, analitik düşünmeye yönelik bir eğitim almamamızdan
kaynaklandığını düşünüyorum. Zaten Türk çocuklarının analitik soru içermeyen
matematik sınavlarında birinci olup da analitik sorular içeren sınavlarda sonuncu
olmasının nedeni de sanırım budur. 7 kere 9 kaç eder diye sorduğunuzda yanıtı
hemen verebilen çocuk, kere nedir diye sorunca dağılıveriyor. Çünkü hiçbir
zaman bütünü görmeye ve sorgulamaya yönelik yetiştirilmemiş, hep hocanın
kafasındaki yanıtlamaya göre koşullandırılmış.
Faiz düşsün ama tasarruflar
artsın diye düşünürüz. Oysa tasarrufların en önemli iticisi faizdir. Faiz
düşerse tasarruf artışı önce durur sonra düşüşe geçer. Türkiye’de 2000 yılı
öncesinde reel faiz yüzde 10 dolayındayken tasarrufların GSYH’ya oranı % 22
idi. Bugün reel faiz sıfır ve tasarrufların GSYH’ya oranı % 13.
Çelişkilerin son örneği IMF ile
ilişkiler konusunda karşımıza çıktı. Önce hükümet yetkililerinin bir bölümü IMF’ye
olan borcumuzu ödememizin neredeyse düşmanı denize dökmekle eşdeğer olduğunu
ima eden açıklamalar yaptılar. Bunu izleyerek hep birlikte IMF’yi kötülemeye,
bunların zaten işe yaramaz adamlar olduğunu söyler olduk. Sonra IMF’ye borç
verecekler arasında bizim de olduğumuzu ve yıllarca IMF’den kredi kullandığımız
halde şimdi IMF’nin önümüzde diz çöktüğünü ve bizden yardım istediğini
söylemeye başladık.
İşte tam o aşamada benim aklıma iki
soru takıldı: (1) Madem IMF, bizden destek isterken önümüzde diz çöktü biz en
son 2005 yılında IMF’den destek isterken onların önünde diz mi çökmüştük?” (2) “Madem
IMF işe yaramaz bir kurumdur, kamu kesimi dış borç stoku 103 milyar dolar olan
Türkiye niçin IMF’ye 5 milyar dolar borç vermeyi gururla istiyor? Üstelik kendi
borçlanmamıza ödediğimiz faizden daha düşük bir faizle.”
Oysa işin arka yüzü çok basittir:
“IMF, bizim de üyesi olduğumuz bir çeşit yardımlaşma sandığıdır. Son yıllarda
ABD’nin çok etkisinde kalmış olsa da ödemeler dengesi sıkıntısına düşen üyelerine
yardım etmeye çalışır ve kaynaklarını da üye ülkelerin kota ödemeleri (bir
çeşit sermaye katkısı) ve düşük faizle verecekleri borçlardan karşılar. IMF’den
destek almayan, üste borç veren üye ülkelerde bile IMF yetkilileri yılda bir
kez gelip ekonominin gidişini gözden geçirir ve önerilerde bulunurlar.” Bundan
ötesi siyasettir. Ve bir zamanlar bir yazımda dediğim gibi siyasetçiler ikiye
ayrılır: Siyasetçiler ve siyasetçiler.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202657 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.