Sterilizasyon Politikası ve TCMB
Sterilizasyon, ekonomi bilimine tıp
biliminden geçmiş bir deyim. Tıpta sterilizasyon, bir cismin içindeki ya da üzerindeki mikropları bir takım
temizleyici maddeler aracılığıyla temizlemek, etkisiz hale getirmek anlamına
geliyor.
Ekonomi biliminde sterilizasyon, cari açık ya da fazlanın
para arzındaki değişimler aracılığıyla yaratabileceği olumsuz etkileri gidermek
ya da en aza indirebilmek için yürütülen para politikası uygulamaları için
kullanılıyor. Bunun son dönemlerde Türkiye açısından en önemli yansıması
ihtiyaçtan fazla gelen dövizin TL üzerinde yarattığı değerlenme baskısıdır.
TCMB, bu baskıyı önleyebilmek için sterilizasyon politikası uyguluyor.
Türkiye’ye döviz girişi çeşitli yollarla oluyor. Bunlar
arasında ihracat gelirleri, hizmet gelirleri (turizm, taşımacılık, mali
hizmetler vb), yurtdışındaki işçilerin ülkelerine yolladıkları dövizler,
doğrudan yabancı sermaye yatırımları (yabancı yatırımcıların ülkede fabrika
kurması ya da kurulu tesisleri alması gibi), borçlanma, borsaya yatırım, tahvil
bonoya yatırım gibi kalemler sayılabilir. Bir yandan da Türkiye’den ithalat,
hizmet giderleri (yurtdışına gidenlerin harcamaları), dışarıda yapılan sermaye
yatırımları, dışarıya borç verme vb. gibi nedenlerle döviz çıkışı oluyor. Türkiye’ye
giren dövizler bir şekilde TL’ye dönüştürülürken Türkiye’den para çıkarmak için
ise TL verilir karşılığında döviz alınıyor. Eğer belirli bir dönemde Türkiye’ye
giren döviz miktarı Türkiye’den çıkan döviz miktarından fazlaysa o zaman o
dönemde Türkiye piyasasında döviz fazlası oluşuyor. Parayı da bir mal gibi
düşünürsek arz ve talep kanunu gereği bollaşan malın fiyatı düşeceğinden
bollaşan dövizin kuru düşer ya da tam tersine azalan TL’nin değeri yükseliyor.
Türkiye’ye geçtiğimiz yıllarda giren döviz tutarı cari
açığımızdan yani bizim tasarruf ithali ihtiyacımızdan oldukça yüksek tutarlara
ulaştı. Bunun temel nedeni reel faizin yabancı için oldukça yüksek olmasıydı
(bugün de reel faiz hala yüzde 3 – 4 arasında bulunuyor.) Kendi ülkesinde
sıfır, hatta eksi reel faiz alanlar paralarını buraya getirip kur riskini
alıyorlar ve pozitif reel faiz elde ediyorlar. Bizde enflasyon nominal faizin
üzerinde seyrettiği için Türkler sıfır ya da eksi reel faiz alırken yabancılar,
eğer kurda TL’nin değer kaybına yol açacak bir değişme olmazsa, kendi
ülkelerinde enflasyon yüzde 2 – 3 dolayında olduğu için pozitif reel faiz elde
ediyorlar. TCMB, kurda dalgalanmaya izin vermediği için yabancılar açısından kur
riski minimum düzeye iniyor. O nedenle de Türkiye’ye ihtiyaçtan fazla döviz
girişi oluyor.
İhtiyaçtan fazla gelen dövizin iki farklı etkisi söz konusu: (1)
Döviz bollaştığı için TL değerleniyor (ki bu ihracatı düşürürken ithalatı
artırıyor ve dolayısıyla cari açık büyüyor.) (2) Getirdiği dövizi bankaya
satanlar karşılığında TL aldığı için TL likiditesi azalıyor.
TCMB, bu etkiyi gidermek için iki yönlü sterilizasyon
politikası uyguluyor: (1) Dövizin bollaşarak TL’nin değerlenmesini önlemek için
zorunlu karşılık oranlarını artırıyor ve TL zorunlu karşılıkları ROK
uygulamasıyla döviz cinsinden alarak rezervlerine ekliyor. Bu karşılıklara para
ya da faiz ödemediği için bir yandan dövizi sterilize etmiş bir yandan da
karşılık olarak tuttuğu dövizleri rezervlere ekleyerek döviz rezervlerini
artırmış oluyor. (2) Piyasada azalan TL likiditesini eski düzeyine getirmek
için haftalık tahvil repo ihalesi yapıyor. Yani tahvil veya bono alıp
karşılığında TL veriyor. Bu repo işleminin karşılığında politika faizi adı
verilen ve bugün itibariyle yüzde 5 olan faizi ödüyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202670 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.