Geleceğinizi Planlamak
Yazılarımı özellikle de meslek
seçimi, mülakat ve sınav rehberi ve hobi edinmek başlıklı yazılarımı
okuyanların bir bölümü geleceklerini planlamak için ne yapmaları gerektiğini
soruyor. Herkesin geleceğini planlaması kendi özel koşullarına, yaşama bakışına
ve neler beklediğine göre biçimlenir. O nedenle buradan size geleceğinizi,
nasıl planlayacağınızı söyleyemem. Ama kendi geçmişimle ilgili bilgileri
paylaşabilirim. Belki yol gösterici olur.
Öncelikle hayal ile planı
birbirine karıştırmamakta yarar var. Bununla birlikte her planlama hayalle
başlar. Önce hayal kurarsınız. Eğer o aşamadan öteye gitmezseniz bunlar hayal
olarak kalır. Yok eğer biraz öteye geçip eldeki imkanlarla bu hayalinizi
gerçekleştirip gerçekleştiremeyeceğinize bakmaya başlarsanız planlama aşamasına
geçmiş olursunuz. Sonra daha da ileri gidip planınızı yavaş yavaş yaşama aktarmaya
başlarsanız uygulama aşamasına geçmiş olursunuz.
Ciddi biçimde ilk kez Mülkiye’de
öğrenciyken geleceğimi planlamaya başladım. Ondan öncesinde kafamda futbolcu
olmaktan yazar olmaya kadar çeşitlenen hayaller vardı. Gözlüklü olduğum için futbolcu
olmak hayal olarak kaldıysa da yazar olmayı becerdim sayılır. Ne var ki yazar
olmayı tam anlamıyla planlayıp yaşama geçirmemiştim. O, başka işlerdeki
gelişmelerin bir sonucu olarak biraz da tesadüfen oldu.
Mülkiye’de öğrenciyken her geçen
yıl ekonomi derslerini daha çok sevdiğimi, ayrıntılara dalmaya başladığımı fark
ettiğimde okulda asistan kalmak hayali kurmaya başladım. Bir süre sonra iş
hayalden çıktı ve bu işi planlamaya başladım. Ona göre kitaplar, makaleler
okumaya, analitik çalışmalar yapmaya başladım. Lisedeyken zayıf olduğum
matematiğimi giderek güçlendirdim. Son sınıfa geldiğimde planlamam da ayrıntılı
bir hal aldı ve hangi kürsüye asistan kalacağıma kadar planımı biçimlendirdim.
Bazı hocalardan okulda kalmam yönünde aldığım öneriler de beni yönlendirdi. O
aşamada tek eksiğim İngilizcemin iyi düzeyde olmayışıydı. O nedenle ayrıntılı planım,
okulda açılacak sınavı kazanıp asistan olmak ve hemen burs bularak yurtdışına
doktora yapmaya gitmekti. Böylece hem lisanımı ilerletecek hem de doktoramı
yapmış olacaktım. Milli Eğitim Bakanlığının açtığı burslu yurtdışı doktora
sınavına girdim ve kazandım. İşte tam o aşamada üniversitede yönetmelik
değişikliği oldu. Eskiden sınavla doğrudan Mülkiye’ye asistan olarak girmek
mümkün iken yeni değişiklikle yalnızca doktora yapmış olanların asistanlık
sınavına girmesine olanak tanınıyordu. Bu durumda benim planım bozulmuştu. Yani
asistan olarak Mülkiye’ye girip yurtdışında doktoramı yapıp dönünce öğretim
üyesi olarak Mülkiye’de çalışmam garanti değildi artık.
Türkiye’de sistemin
değişebilirliği planımı alt üst etmiş, beni planımın dışına savurmuştu. Alternatifsiz
plan yapmanın çok doğru bir yaklaşım olmadığını ilk kez o zaman hissetmiş
olmalıyım.
O aşamada Maliye Müfettiş
Yardımcılığı giriş sınavına girmeye karar verdim. Sınavı kazanan üç kişiden
birisiydim. Bu gelişme bana daima bir B planı yapmanın gerekli olduğunu öğretmiş
oldu. Ama kafamda hala asistan kalma düşüncesi vardı. Maliye Müfettişliğini
kazansam da doktoraya gitmenin iyi bir düşünce olup olmadığı konusunda bir süre
bocaladıktan sonra Maliye Müfettişliğinde kalmakta karar kıldım. Çünkü Mülkiye’ye
asistan olarak girme şansı bulamadığım için doktoradan dönüşte Milli Eğitim
Bakanlığı’nın beni nereye atayacağı belli değildi. Bu kez Maliye
Müfettişliğiyle birlikte dışarıdan akademik kariyer yapmayı planlamaya
başladım.
Maliye Müfettişliğinin iyi
taraflarından birisi üç yılın sonunda yeterlik sınavını verdikten bir süre
sonra yurt dışına staja gitmekti. Böylece bir yandan buradayken başladığım
çalışmalara ek olarak lisanımı orada ilerletmeyi düşünüyordum. Ayrıca o
zamanlar Amerikan AID kuruluşunun bursuyla master programlarına gitme olanağı
da vardı ben de onu yapmayı ve böylece bir taşla iki kuş vurmayı planlamaya
başlamıştım. Ne çare ki ben o aşamaya geldiğimde AID, Türkiye’ye bu tür
bursları kaldırdı. Bu kez planımın bozulmasına iyi kötü hazırlıklıydım. Yurtdışı
staja gidecek, İngilizcemi geliştirecek ve dönüşte burada doktora yapacaktım.
Ne var ki Türkiye o sıralarda döviz sıkıntısına girmişti. Normal olarak
yeterlik sınavını verdikten 2 yıl sonra yurt dışı staja gidecekken bu iş
gecikmeye başlamıştı. Bizim planlar bir kez daha çalışmaz olmuştu.
Bu durumda doktorayı öne çekmeye
karar verdim. Gazi Üniversitesi doktora giriş sınavı açmıştı. Girdim ve
kazandım. Böylece doktora derslerine girmeye başladım. Dersler akşamları mesai
saatinden sonraydı. Dolayısıyla devam edebiliyordum. İki yıl kurlara devam edip
yeterli krediyi aldıktan sonra tez aşamasına geçiliyordu.
1979 yılı sonunda Gelirler Genel
Müdür Yardımcılığı teklif edildi. Bu, benim planlarımda hiç olmayan bir
gelişmeydi. Üstelik 10 yılımı dolduramadığım için atanmam da yapılamıyordu.
Detaşe olarak bu göreve başladım. Yani Maliye Müfettişi unvanım üzerimde
kalarak ve maaşımı oradan o unvanla alarak genel müdür yardımcılığını
yürütecektim. O sıralarda doktora kurlarını tamamlamış gerekli kredi notunu
almıştım. Şimdi sırada doktora yeterlik sınavını verip tez almak vardı.
Yeterlik sınavına hazırlanmaya başladım. Bir yandan genel müdür yardımcılığı
bir yandan sınava hazırlanmak kolay değildi tabii. Gecelerimden ve ailemden
zaman çalarak çalışıyordum.
Memuriyette henüz on yılımı
doldurmadığım için genel müdür yardımcılığına atanmam yapılamıyordu. İyi ki de
öyle olmuş çünkü bir süre sonra staj için yurtdışına yollanma sıramız geldi ve
ben eski planıma dönme fırsatı buldum.
1981 yılı sonuna doğru Londra’ya
staja gittim. İki konu üzerinde çalışıp rapor yazacaktım: (1) İngiltere’de
katma değer vergisi uygulaması, (2) Londra borsası (London Stock Exchange.) Bir
yıl boyunca bir yandan teorik çalışmalarla ekonomi bilgimi bir yandan da
İngilizcemi ilerlettim. İngiltere’de katma değer vergisi üzerine yaptığım
çalışmalar dönüşümde Maliye Bakanlığı’nca kitap olarak yayınlandı. Türkiye
katma değer vergisini uygulamaya koymaya hazırlanıyordu. Bu çalışma o gelişime
yardımcı oldu. Bu benim ilk kitabımdı. Basılmış halini elime aldığımda içim
içime sığmıyordu. Gerçi lisedeyken kurduğum hayal roman yazarı olmaktı ama
olsun yazar olmak yolunda ilk adımı atmıştım. Londra Borsası konusundaki
çalışmamı da Maliye Tetkik Kurulu Dergisinde yayınlamıştım. O yazı sonradan
SPK’nın kuruluşu sırasında çok yararlanılan bir yazı oldu.
Stajdan döndüğümde herkes benim
Gelirler Genel Müdür yardımcılığına atanmamı bekliyordu. Ama öyle olmadı. Çeşitli
kurul çekişmeleri nedeniyle beni Gelirlere geri almadılar. Türkiye’ye dönüşte
bu göreve başlamak gibi net bir planım yoktu ama çağrılmayı da bekliyordum
doğrusu. Kısa bir süre sonra Hazine’den daire başkanlığı teklif edildi. 1983
yılı başında Hazine’de göreve başladım. Bu da benim için tam olarak planlanmış
bir gelişme değildi. Kafamda daha çok Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü’nde
görev almak vardı. Hazine’de kamu iktisadi teşebbüslerine bakan dairede başkan
olmuştum. O zaman bunların hiçbiri özelleştirilmemiş olduğu için yükü oldukça
ağır bir bölümdü.
Kamu iktisadi teşebbüsleri
dairesinde benimle birlikte faklı bölümlere bakan iki daire başkanı daha vardı.
Ben kısa bir süre sonra kendi bölümümdeki işleri öğrendikten sonra öteki
bölümlerde neler olduğunu da öğrenmeye başladım.
O sıralarda üniversiteden doktora
tez konumu da almış ve yavaş yavaş üzerinde çalışmaya başlamıştım. Tezimi
bitirdim ve tez hocama teslim ettim. Uzunca bir süre sonra hocam bana tezimi
geri verip bazı yeni çalışmalarla zenginleştirmemi istedi. Tekrar çalışmaya
başladım. Ama işim o kadar yoğundu ki bir yandan tez üzerine yoğunlaşmam
gerçekten çok zor oluyordu.
Tezimi toparladığım sırada ABD’ye
tayinim çıktı (Washington Büyükelçiliği Ekonomi ve Ticaret Müşaviri olarak.) Benim
tez çalışmaları boşa gitmediyse bile zaman aşımına uğradı. Veriler eskimişti,
olaylar değişmişti ve yeni bir yaklaşım gerekiyordu. ABD’de iken tezimle fazla
uğraşamadım. Çünkü oradaki görev de çok yoğundu. O zamanlar Dünya Bankasıyla
olan kredi görüşmeleri orada yapılıyordu. Ayrıca IMF ile ilişkiler ve başta
ticaret ilişkileri olmak üzere ABD ekonomi yönetimiyle ilişkiler hep oradaki
başmüşavirlik aracılığıyla yürütülüyordu. Planım yine aksamıştı.
1989 yılı başında Hazine Kamu
Finansmanı Genel Müdürü olarak atanarak Türkiye’ye geri çağrıldım. İş yüküm
iyice artmıştı. Yine de inatla tezim üzerinde çalışmaya başladım. Bir yandan
verileri güncelliyor bir yandan yorumlarımı tekrar gözden geçirip yeni verilere
göre düzeltmeler yapıyordum. 3 ay kadar sonra Müsteşar Yardımcılığına atandım.
Bu kez kamu finansmanı genel müdürlüğüne ek olarak banka ve kambiyo genel
müdürlüğü, dış ekonomik ilişkiler genel müdürlüğü, ekonomik araştırmalar genel
müdürlüğü de bana bağlanmıştı. Sabah 8’de başlıyordum mesaiye akşam 8’de ancak
çıkıyordum. Oradan eve git ve tez çalış. Şimdi bana inanması bile zor geliyor
ama o zaman bunları yapıyordum.
Tezim kabul edilip de Gazi
Üniversitesi’nde tezimle ilgili sunum dersini verdiğimde 40 yaşındaydım.
Doktoraya başlamamla doktor unvanı almam arasında 12 yıl geçmişti. Normalde 5
yıl olması gereken bu süreye iki yurtdışı görevi, dört terfi sığdırınca süre de
uzamıştı doğal olarak. Maliye Müfettişi olarak başladığım doktorayı
tamamladığımda Hazine’de Müsteşar Yardımcısıydım.
Sanki gereksiz bir inat ya da
hırsmış gibi görünen bu ikili çalışma bana teoriyle uygulamayı bir arada
görmeyi ve teorisyenle uygulamacının anlaşamadığı noktaları bulmayı öğretti. Ki
hayatımın büyük bölümünde bu görüş açısı beni hep ileri taşıdı. Yazılarımı pek
çok kişi anlaşılır buluyor. Nedeni budur. Uygulamadayken teoriden hiç kopmadım.
Teorik yapının uygulamadaki temelini yakalamaya çalıştım.
Aslında şimdi düşünüyorum da ben yaşamımı planlamaya uyduramayınca planlamamı yaşamıma uydurmaya çalışmışım. Yani sürekli B planını uygulamaya koymuşum. Sonuçta en başta düşündüğüm hocalık işine doğru ne
pahasına olursa olsun yürümüşüm. O arada müfettişlik, bürokratlık, özel kesimde
yöneticilik, kitap yazarlığı, köşe yazarlığı, Hitit tarihi araştırmacılığı, tv
yorumculuğu gibi birçok işi de yapmışım. Bunların birçoğu asıl planın yan
ürünleri olarak çıkmış ortaya.
Bu deneyimleri aktardıktan sonra geleceğini
planlamak isteyenlere önerilerimi şöylece özetleyebilirim: Geleceğinizi mutlaka
önceden planlayın ama planlarken esnek olun. Çünkü Türkiye’nin hızla değişen koşulları
çoğu kez planınızın bozulmasına neden oluyor. Eğer esnek bir planlama yapmamışsanız plandan vazgeçmeye yönelebilirsiniz. Ve en önemlisi hangi işte olursanız olun teoriden
kopmayın. Sizinle aynı işi yapanları legal yoldan geçebilmenizin tek yolu
budur.
Genel konusunda
Tuncer Bulutay'ın Ardından7 Aralık 2021Geçmişten Dijital Geleceğe16 Ekim 2020Okuduğum Kitaplardan Seçmeler2 Ağustos 2020Devlet Adamı Deyince14 Haziran 202067 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.