TL'nin Değer Kaybının Sonuçları
Devalüasyon ve paranın değer
kaybı
Devalüasyon sabit kur rejiminde para otoritesinin aldığı
karara dayalı olarak paranın yabancı paralar karşısında değerinin
düşürülmesidir. Dalgalı kur rejiminde ülke parasının yabancı paralara karşı
değer kaybına devalüasyon değil “paranın yabancı paralara karşı değer kaybı” ya
da sadece “paranın değer kaybı” (ingilizcesi currency depreciation) deniyor.
Paranın yabancı paralara karşı değer kaybı ve
ihracata etkisi
Bir paranın yabancı paralara karşı değer kaybı ihracatçının
eline daha fazla yerli para geçmesine yol açacağı için ihracatçının dışarıya
daha fazla mal satmasına ve dolayısıyla ihracata olumlu etki yapar. Ama bu etki
bire bir etki biçiminde ortaya çıkmaz. Çünkü ihracat sadece malı satanın
çabasıyla ilgili bir iş değildir. İhraç edilen malların karşı taraf açısından
talep esnekliği de önemlidir. Örneğin şu sırada krizde olan Avrupa ülkelerinde kriz
nedeniyle deniz kenarına tatile gitmeyen Avrupalılara çok ucuzlamış da olsa çok
miktarda mayo satmak olası değildir.
Eğer içinde bulunduğumuz koşullarda olduğu gibi benzer
ülkelerin hepsinin para birimlerinde rezerv paralara (USD ve Euro) karşı bir
değer kaybı yaşanıyorsa o zaman hiç birisinin ihracatı değer olarak artmayabilir.
Çünkü hepsi aynı konumda ihracatı artırmaya yönelince tam tersine ihraç malı
bolluğu nedeniyle fiyatlar düşer. Ancak ötekilerden farklı ürünler ihraç
edenlerin örneğin petrol ya da doğal gaz ihraç edenlerin durumu bozulmaz.
Bu gelişmeden en fazla zararı Çin’in göreceğini düşünüyorum.
Çünkü Çin, yıllardır parasının (Yuan) değerini düşük tutarak düşük kuru bir
çeşit ihracat teşviki olarak kullanıyor ve ihracatını artırıyor. Ne var ki son
bir buçuk ayda bütün yükselen piyasa ekonomilerinin paralarının değeri rezerv
paralara karşı düştüğü için Çin’in ihraç ürünlerde rakipleri artmaya
başlayacak.
Paranın yabancı paralara karşı değer kaybı ve
ithalata etkisi
Bir ülke parasının değer kaybının ithalatı kısıcı etkisi, ihracatı
artırıcı etkisine göre daha çabuk kendini gösterir. Buna karşılık ithalat
içinde petrol, doğalgaz gibi kolayca azaltılamayacak enerji ithalatının
ağırlığı bu etkinin sınırlı kalmasına yol açar. Öte yandan paranın değer kaybı,
borçlanma bedelleri, ithal enerji maliyetleri, ithal girdilerin bedelleri gibi maliyetleri
artırdığı için sanayide ister istemez maliyet artışları ortaya çıkar ve
ihracattan gelebilecek kazancın bir bölümü de buraya gider.
Türkiye’nin durumu
TL, Mayıs ortasından bu yana ((1 USD + 1 Euro) / 2)) formülüyle
hesaplanan kur sepetine yani rezerv paralara karşı yüzde 8’e yakın değer kaybı
yaşadı. Bu ciddi bir değer kaybıdır.
TL’de ortaya çıkan bu değer kaybı ihracatımızda bir miktar
artış getirebilir. Bu artış Avrupa ülkelerinden çok ortadoğu, Asya ve Afrika
ülkelerine yönelik ihracatta ortaya çıkar. Çünkü bizimle birlikte paralarında
değer kaybı yaşayan pek çok ülkenin yöneldiği pazarlar ABD ve Avrupa pazarları
olduğu için oralara ihracatı artırmak kolay olmayacak. Türkiye’nin geçen
yıllarda ihracat pazarı çeşitlendirmesine gitmesinin yararı burada görülecek.
Buna karşılık reel kesimin ağırlıklı olarak USD cinsinden
önemli miktarda ve kısa vadeli borcu var. Bunların TL karşılığının artması ve
faizlerin yükselmesi sonucu yenileme maliyetlerinin yükselmesi sıkıntı
yaratacak türden bir gelişme olarak karşımıza gelecek.
Sonuç
Buraya kadar anlattıklarımdan hareket edersek “TL değer
kaybetti ihracat iyi kazandırır hale geldi o nedenle ihracatımız artar” gibi
bir akıl yürütme tümüyle doğru bir akıl yürütme değil. Öte yandan “TL değer
kaybetti bu durumda ithalat azalacak cari açık düşecek” mantığı ilk bakışta
doğru görünse de ithalatımızda petrol ve doğal gaz gibi kolay kolay kullanımını
azaltamayacağımız girdilerin ağırlığı dikkate alındığında etki sanıldığı kadar
büyük olmayabilir. Ayrıca TL’nin değer kaybının sanayideki maliyetleri
artırması da başka bir sorun olarak çıkar.
Daha az önemli sayılabilecek bir gelişme görünümle ilgili
olsa da yine de algılama açısından önemli olan GSYH tutarında ortaya
çıkabilecek değişikliktir. 2013 yılı için OVP’de tahmin edilen GSYH 1.517
milyar TL’dir. Bunu ortalama kur olarak 1,83 ile hesaplarsak 858 milyar
dolarlık bir GSYH karşımıza çıkar (OVP’deki hesap budur.) Eğer dolar kuru
ortalamada 1,90 olursa o zaman GSYH’mız dolar cinsinden 826 milyar dolar olarak
görünür.
Not: Bu analizler paradaki değer kaybının
kalıcı olması (yani bir kez değer kaybettikten sonra orada kalması ya da değer
kaybına devam etmesi) hallerinde geçerlidir. Eğer yerli para kısa bir süre
değer kaybı yaşayıp bir süre sonra eski değerine dönmüşse o zaman yukarıda
sayılan etkileri ya yaratamaz ya da çok kısıtlı olarak yaratır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202668 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.