Ekonominin Geleceği
Fed açıklamasının etkisi
Bir türlü sıkıntılı bir hafta geride kaldı diyemiyoruz. Her geride kalan
sıkıntılı hafta yerini yeni bir sıkıntılı haftaya bırakıyor. Fed'in ilk
açıklamasından bu yana hava hep böyle gitti. Ardından Fed açıklamaları geldikçe
işin ciddiyeti daha fazla ortaya çıktı ve etki de arttı. Haftaya 73 binlere
gerilemiş borsa endeksi, 1,94'ün üzerine çıkmış dolar kuru, 2,55'e dayanmış
Euro kuru ve yüzde 8’i geçmiş bulunan gösterge faiz ile başladık. Bir zamanlar
kriz göstergesi olarak kabul edilecek bu görünüm bugün yalnızca sıkıntı olarak
anılıyor olsa bile eğilimin böyle sürmesi halinde sıkıntının ötesini konuşmaya
başlayacağımız açıktır.
Gerginlik Fed'in para politikasını biraz sıkılaştırmayı düşündüğünü
açıklamasıyla başladı. Bu aşamada iki temel konuyu vurgulayalım: (1) Fed henüz
sıkılaştırma yapmış değil, sadece geleceğe dönük bir sıkılaştırma olasılığını
dile getiriyor. (2) Fed'in yapacağını açıkladığı sıkılaştırma tahvil alımını
kaldırmaya yönelik değil sadece alımı bir miktar azaltmaya ve bu yolla piyasaya
verdiği likiditeyi bir miktar düşürmeye yönelik bir açıklama. Özetle Fed'in bu
aşamada yaptığı fiziksel bir değişim söz konusu değil, yalnızca ileriye dönük olarak
verdiği bir mesaj var. Buna karşın rahat paraya alışmış bulunanlar için bu
adarlık bir açıklama bile sıkıntı olarak algılanıyor ve piyasalarda gerginlik
yaratıyor.
Gezi Parkı eylemleri
Polis artık kimseyi Gezi Parkı'na sokmuyor. Buna karşılık eylemler bu kez
de Taksim'de buluşup protesto etme biçimine dönüşmüş görünüyor. Geçtiğimiz
Cumartesi akşamı yine binlerce kişi Taksim Meydanı'nda buluştu, polis yine
tazyikli su ve biber gazıyla müdahalede bulundu. Bütün bunlar sanki eylemlerin hiç
bitmeyeceği havasını yaratıyor. Kimsenin de tansiyonu düşürmeye yönelik bir
mesaj vermeye niyeti yokmuş gibi bir görünüm sürüp gidiyor. Bu gelişmelerin
sonucu olarak zaten Fed açıklamalarının yarattığı etkiyle olumsuz algılama
sürecine girmiş olan piyasalar daha da olumsuz hale geliyor. Reel kesimde
önemli bir açık pozisyon olduğunu ve bunun ağırlıklı bölümünün hedge
edilmediğini dikkate alırsak tedirginliğin niçin büyüdüğünü anlamak çok da zor
değil.
Bu hafta TCMB, kurlara yön vermeye çalışırken aktif olarak, Hazine ise çeşitli
ihalelerle borçlanmaya çalışırken pasif olarak piyasada yer alacak. TCMB'nin
aktifliği kurlar üzerinde etki yapacak enstrümanlara sahip olmasından, Hazine'nin
pasifliği ise elindeki araçlala faizlere doğrudan etki yapma olanağının
bulunmamasından kaynaklanıyor. Faizlerin yükseldiği bir ortamda Hazinenin iç
borçlanma maliyeti de ister istemez artacak. Bu görünümün sürmesi not artışına
karşın Hazinenin dış borçlanma maliyetini de olumsuz etkilemeye devam edecek.
Türkiye'nin CDSlerindeki yükselme bu maliyet artışının en belirgin göstergesi.
Kriz gelişme yolundaki ülkeleri yeni
vuruyor
24 Aralık 2012 tarihinde bu blogda yayımlanan “2013 Tahminleri” başlıklı
yazımın girişinde şöyle yazmışım: “2012 yılına
girerken “bu yıl kriz yılı o nedenle tahmin yapmayacağım” demiştim. Aslında her
yıl tahmin yapıyorum ve geçen yıl da yapmıştım. Ama kullandığım model bana 2012
yılında bir kriz ortamının oluşacağını işaret ettiği için elde ettiğim
sonuçları paylaşmamıştım. Şimdi çıkıp da şunları tutturdum bunları tutturmadım
diyecek halim yok. Madem tahminlerimi kamuoyuyla paylaşmadım hangilerinin tutup
hangilerinin tutmadığı da bana kalsın…Buna karşılık kamuoyuyla paylaştığım 2012
kriz yılı olacak tahminimin tutup tutmadığı konusunda bir şeyler söylemem
gerekiyor. 2012 yılının kriz yılı olacağını söylerken asıl olarak Avrupa ve
yükselen piyasa ekonomilerini kastederek söylemiştim. Avrupa gerçekten de krize
girdi ama yükselen piyasa ekonomileri benim tahmin ettiğim spillover etkisinden
(yani dışarıdaki olayların içeriye yansıması) kurtulmayı başardı.”
Demek ki tahminim yaklaşık 6 aylık bir gecikmeyle gerçeğe dönüşmüş
görünüyor. Küresel krizi başlangıçta ve hatta devamında iyi atlatıyor görünen
gelişme yolundaki ekonomiler şimdilerde krizin için doğru çekiliyorlar. Bu etki
Brezilya’dan Çin’e kadar yaygın bir hal alıyor. Türkiye’nin de bu anafora
kapılması söz konusu. Krizdeki ABD ve AB, krizi para saçarak atlatmaya
yöneldiler. Bu likidite bolluğundan en fazla gelişme yolundaki ekonomiler
kazandı. Şimdilerde artık paraların geri çekilme dönemi geldi. Bu gelişmeden de
en fazla gelişme yolundaki ekonomiler etkileniyor. Böyle bir durumda içeride
sıkıntı yaratmak bu gergin ortamı daha da gerecek bir etkiye yol açar. Türkiye
ve Brezilya bunun tipik örnekleri.
Krize girmek kolay çıkmak zordur
Krize giriş kapitalist kültüre dönüşmüş küresel sistemde ciddi bir travma
yarattı. Çünkü bütün eski büyük krizlerde olduğu gibi sistemin yeni paradigmaya
uygun teorik altyapısı henüz hazır değildi. Krizlerde hep olduğu gibi Keynesyen
uygulama imdada çağırıldı. Ne var ki o da sermaye hareketlerinin bu kadar
serbest olduğu bir yapının modeli değildi. Buna karşılık oldukça yardımcı oldu.
Şu aralar bu krizden çıkmaya çalışırken ikinci travmayı yaşıyoruz. ABD,
kısmen sağladığı toparlanmanın verdiği cesaretle kriz boyunca üç kattan fazla
artırdığı Fed bilançosunu yavaş yavaş düşürmeye yöneliyor. Bu yöneliş arzusunun açıklanmasıyla birlikte küresel sistemde bu kez tersine bir anafor oluştu ve gelişme
yolundaki ülkeleri içine çekti. Bu ülkelerden yabancı para hızla çıkıyor.
Asıl travma bundan sonra yaşanacak. Fed'in henüz bir eyleme dayanmayan
açıklaması bu tür bir etki yaratıyorsa eyleme geçtiğinde yaratacağı etkinin
boyutunu düşünmek bile zor. Özetle söylemek gerekirse gelişme yolundaki
ülkeleri zor günler bekliyor. Umalım ki anafordan çıkarken gelişme yolundaki
ülkelerin üzerine basan gelişmiş ülkeler yeniden anafora kapılıp
devrilmesinler. O zaman kriz sürekli bir hal alabilir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202691 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.