Piyasalarda Fed ve Gezi Parkı Etkisi
Olayların gelişimi
Olaylar Gezi Parkı’na eskiden
orada var olan ve sonradan yıkılan Topçu Kışlası’nın yeniden inşa edileceği ve
bu kışlanın bir AVM olarak işletileceği bilgisinin yayılmasıyla başladı. Bu
bilginin yayılmasının ardından Taksim Dayanışma Platformu adı altında
örgütlenen insanların bir süredir Gezi Parkı’nda başlattığı oturma eylemine
katılımlar oldu. Gezi Parkı’ndan bazı ağaçların kesilmesi işlemi başlayınca eylem
boyut değiştirdi ve yaygınlaştı. Polisin sert müdahalesiyle hızla gelişen
olaylar Gezi Parkı direnişinden Taksim direnişine ve oradan Türkiye’nin çeşitli
kentlerine yayılan direnişlere dönüştü.
28 Mayıs’ta başlayan eylemler 12
Haziran akşamı itibariyle durulmaya yüz tuttu. Bunun temel nedeni Başbakanla
Gezi Parkı Direnişi temsilcilerinin bir araya gelip demokratik bir görüşme
yapmış olmalarıydı. Bu görüşmeden Gezi Parkı’nda topçu kışlasının yeniden
yapılıp yapılmayacağının halkoyuna sunulması yönünde bir ortak düşünce çıktı.
Olayların ekonomik faturası
Maliye Bakanı Mehmet Şimşek,
CNBCe’ye olayların faturasının 1,4 milyar dolar olduğunu açıkladı. Bu faturanın
bu kadar net bir biçimde ölçülmesi pek kolay değil. İki nedenle: (1) Piyasalara
yansıyan hasarın yanında kırılıp dökülen, yanan yakılan birçok mal, mülk söz
konusu. Onların da hesaba katılması gerekiyor. (2) Piyasalara etkinin ne
kadarının Fed’in açıklamasıyla ne kadarının Gezi Parkı olaylarıyla ilgili
olduğunun ölçülmesi öyle kolay bir iş değil.
TCMB Başkanı Erdem Başçı, son bir ayda Türkiye'den 7 - 8 milyar dolar çıktığını açıkladı. Bu şekilde çıkan
paranın ne kadarı Fed’in açıklamaları nedeniyle çıktı ne kadarı Gezi Parkı olayları
nedeniyle çıktı bunu bilmiyoruz.
BIST 100 endeksi Fed’in
açıklaması gelmeden önce 22 Mayıs akşamı 93 binin üzerinde kapanmıştı. Gezi
Parkı olaylarının başladığı gün olan 28 Mayıs akşamında endeks 90 binin hemen
altında kapanmıştı. Olayların büyümeye başladığı 31 Mayıs akşamı 85 bin
düzeyine düşen endeks olayların tırmandığı tarih olan 3 Haziran akşamında 80
bin dolayına inmişti. 11 Haziran akşamını 75 bin dolayında bitiren BIST 100
endeksi belirli bir çözüme doğru yol alınmasıyla 12 Haziran akşamını 76 bin
düzeyinde tamamladı.
Böyle birbirinin içine karışmış
olaylarda fatura çıkarma konusundaki ayrımlar o kadar kolay yapılamıyor. Yani
Türkiye’den çıkan yabancı paranın ne kadarının Fed’in açıklamalarının yarattığı
genel etkiyle çıktığı, ne kadarının Gezi Parkı olayları nedeniyle çıktığı ayrımını
yapmak zor bir iş. Çıkan yabancı fonların yöneticilerini bulup onlarla anketler
yapmak gerekiyor. Buna karşılık öteki benzer yükselen piyasa ekonomilerine
baktığımızda yabancı para çıkışlarının asıl olarak Fed açıklaması sonrasında
yaşanan çıkışlardan kaynaklandığını söylememiz mümkün. Çıkış başladığında
kurlar yükseldiği için çıkışlar da hızlanıyor. Çünkü yerli paranın değer kaybı
faiz ya da borsa getirisi biçimindeki kazançlarla birlikte gelen anaparanın da
yabancı para karşılığını erittiği için zarar ortaya çıkıyor.
BIST 100 ve USD kurundaki değişimler
Aşağıdaki grafik, Fed’in açıklama
yaptığı günün akşamında (açıklamadan önceki değerler itibariyle) oluşmuş BIST
100 endeksi (mavi çizgi, sağ eksen) ile USD kurunu (kırmızı çizgi, sol eksen) çözüme yaklaşıldığı 12
Haziran akşamına kadarki değişimleri itibariyle gösteriyor. Gezi Parkı
olaylarının hafta sonuna denk gelen 1 ve 2 Haziran günleri hızlandığını ve
hafta sonunda piyasaların kapalı olduğunu dikkate alırsak piyasaların açıldığı
ilk gün olan 3 Haziran günü önemli bir gösterge olarak alınabilir. Fed
açıklamalarının üzerine Gezi Parkı olayların piyasalara yansımasında ilk nokta
olarak 3 Haziran tarihine odaklanırsak Gezi Parkı olaylarının borsa üzerinde dövizde
olduğundan çok daha önemli bir etki yaratmış olduğunu görebiliriz.
Grafiğin son bölümü hasarın yavaş
yavaş toparlanmaya başladığını gösteriyor. Her iki göstergenin de
toparlanmasında TCMB’nin hem sözlü hem de filli olarak döviz piyasasına yaptığı
müdahalelerin etkisi olduğu kuşkusuz. Sorunun çözümünde yalnızca TCMB’nin
müdahalelerinin değil ortaya konulan yeni ve uzlaşmacı yaklaşımın da önemli
etkisi olduğunu vurgulamak gerekiyor.
Bugünkü görünüm
Önceki yazılarımdan birisinde
Gezi Parkı olaylarıyla ilgili olarak şunları yazmıştım: “Demokrasiyi bütün
öteki rejimlerden ayıran özelliği uzlaşma rejimi olmasıdır. Yani siyasal
iktidar büyük çoğunluğa sahip olsa bile azınlığı da koruyacak, onların da
düşüncelerine saygı göstermeye yönelecektir.”
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202685 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.