Büyüme mi Cari Açık mı?
Bir ekonominin büyümesi
yatırım yapmasına ve bu yolla üretim kapasitesini artırmasına bağlıdır.
Yalnızca 100 ekmek üreten hayali bir ekonomi düşünelim. Diyelim ki bu ekmekleri
üreten iki fırın var ve bu fırınlar yüzde 80 kapasiteyle çalışarak 50’şer ekmek
üretiyor. Ekmeklerin fiyatının 1 TL olduğunu kabul edelim. Bu durumda bu
ekonominin GSYH’sı 100 TL’dir (yalnızca nihai malların fiyatı hesaba alınır.
Buğday, un, onlar için harcanan emek, elektrik, su vb hepsi bu fiyatın içinde
yer alır.) Şimdi diyelim ki bu iki fırın da makinelerine daha yüksek kapasitede
çalışacak yeni teknoloji yatırımı yaparak kapasitelerini yüzde 80’den yüzde
90’a çıkarmış olsun. Bu durumda her ikisi de 56’şar ekmek üreteceği için toplam
üretim 112 ekmeğe, dolayısıyla GSYH da 112 TL’ye çıkar. Bu basit hayali
örnekten üretimi artırmanın genellikle bir yatırım sorunu olduğunu görmüş
olduk. Yatırım yapabilmek için gerekli olan nedir? İlk ağızda gerekli olan şey
tasarruftur. Yani fırın sahipleri ekmek satışından ellerine geçen paranın bir
bölümünü biriktirmelidirler ki o parayla makinelerine yeni teknolojiyi monte
edebilecek yatırımı yapsınlar.
(S – I) + ( T – G) = (X –
M)
Yani özel kesim tasarruf
(S), yatırım (I) dengesi ile kamu kesimi gelir (T), gider (G) dengesi, cari
dengeye (X – M) eşittir.
Bizde bu dengelerin
ayrıntısı şöyle bir görünüm içindedir:
S < I
|
Özel kesimin
tasarrufları yatırımlarını karşılayamamaktadır
|
T < G
|
Kamu kesiminin
gelirleri giderlerini karşılayamamaktadır (bütçe açığı)
|
X < M
|
Ekonominin döviz
gelirleri döviz giderlerini karşılayamamaktadır (cari açık)
|
Bu durumda Türkiye’nin
karşısında iki seçenek bulunuyor: (1) Tasarrufları kadar yatırım yapmak. Yani (I)’yı
(S) düzeyine indirmek. Bu durumda orta vadede büyüme hedefi olarak alınan yüzde
7’lik büyümeyi tutturmak mümkün olmaz. (2) Hedeflediği oranda büyüyebilmek üzere
yatırımları (I) yı artırmak için dışarıdan tasarruf ithal etmek. Türkiye, krize
girdiği yıllar dışında ikinci yolu seçmekte ve yüksek oranlı büyümek için
gerekli sermaye mallarını, ara mallarını ve hammaddeleri dışarıdan ithal
etmektedir. Bu ithalatı finanse edebilmek için de dışarıdan tasarruf ithal
etmektedir. Dışarıdan tasarruf ithali başlıca iki şekilde olur: (1) Doğrudan
yabancı sermaye girişi, (2) Dış borçlanma. Doğrudan yabancı sermaye girişi,
büyüme oranı olarak hedeflenen yatırımın finansmanına yetmediği için Türkiye
ağırlıklı olarak dış borçlanmaya başvurmaktadır.
2013 yılında yüzde 4
dolayında bir büyüme oranı elde edilmesi bekleniyor. Buna karşılık cari açığın
GSYH’ya oranının yüzde 7 dolayında olacağı tahmin ediliyor. Yüzde 7’lik cari
açık, sürdürülmesi zor bir finansman oranına işaret ediyor.
Ya büyümemizi finanse
edebileceğimiz noktaya kadar düşüreceğiz ya da bu kadar yüksek cari açık, riskleri
ve dolayısıyla faizleri artıracak. Kırk katır mı kırk satır mı? Yapısal
reformları yapmayan ekonomiler sürekli bu soruya yanıt ararlar. Yapısal
reformlar can sıkıcıdır ve günlük popülariteyi düşürür. Ama ülkenin geleceğini
kurtarır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026112 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.