Gini Şişeden Çıktı
TÜİK, 2012 yılına ait Gelir ve Yaşam Koşulları
Araştırmasının sonuçlarını açıkladı. Araştırmanın sonuçlarına göre 2012 yılında
Gini katsayısı 0,402 olmuş. Gini katsayısı gelir dağılımı eşitliğini ölçmeye
yarayan bir katsayı. 0 ile 1 arasında değer alıyor. 1’e ne kadar yakınsa gelir
dağılımı o kadar bozuk, 0’a ne kadar yakınsa gelir dağılımı o kadar eşitliğe
yaklaşıyor demektir.
ABD’li iktisatçı Max O. Lorenz 1905 yılında gelir dağılımı
eşitsizliğini ölçmekte kullandığı bir yöntem geliştirdi. Dikey eksende yüzde
20’lik birikimli gruplar olarak geliri, yatay eksende de yine yüzde 20’lik
birikimli gruplar olarak nüfusu gösteriyordu. Bu iki eksenin kesiştiği sıfır
noktasından sağa yukarı doğru 45 derecelik eğimle çizilen çizgi gelir
dağılımının mutlak anlamda eşit olduğu doğruyu ifade ediyordu. Çünkü bu doğru
üzerindeki her nokta eşit sayıda nüfus grubunun gelirden eşit miktar pay aldığı
noktaydı. Bu çizgiden aşağıya doğru uzaklaşıldıkça gelir dağılımı bozuluyor
demekti. Gerçek hayatta görülen ve 45 derecelik doğrunun altında yer alan
eğriye Lorenz Eğrisi adı veriliyor.
İtalyan
istatistikçi Corrado Gini, Lorenz tarafından geliştirilen bu sistemi 1912
yılında yazdığı bir makalede bir katsayıyla ifade ederek gelir dağılımı
ölçümünü yeni bir kalıba oturttu. Katsayı, mutlak eşitlik çizgisini ifade eden
45 derecelik doğrunun altındaki alan ile gerçek hayatta ortaya çıkan aşağıya
doğru sarkmış eğrinin üzerindeki alan arasındaki orantıya dayanıyordu. 0 ile 1
arasında değer alan bu orantıya Gini katsayısı adı veriliyor. Herkesin aynı
gelire sahip olduğu bir toplumun Gini katsayısı 0 iken tüm gelirin bir kişide
toplandığı toplumun Gini katsayısı 1’dir. Buna göre Gini katsayısı sıfıra
yaklaştıkça gelir dağılımı eşitsizliği azalırken bire yaklaştıkça gelir
dağılımı eşitsizliği artar.
Aşağıdaki şekilde dikey eksende birikimli gelir yüzdeleri, yatay eksende de birikimli nüfus yüzdesi yer alıyor. 45 derecelik mutlak eşitlik çizgisinin altındaki çizgi bize Türkiye’nin 2011 ve 2012 yıllarındaki Lorenz eğrilerini gösteriyor (kaynak: TÜİK.)
Türkiye’de gelir dağılımı araştırmaları çok gürültü kopardığı
için düzensiz biçimde yapılıyordu. Örneğin 1994 yılından 2002 yılına kadar
gelir dağılımı araştırması yapılmadı. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 2002
yılından itibaren bu araştırmaların sonuçlarını yıllık olarak yaparak yayınlamaya
başladı.
0,40 oranındaki Gini katsayısı gelir dağılımının bozuk
olduğunu gösteriyor. Dünyada gelir dağılımı en iyi olan ülkeler İskandinav
ülkeleri ve eski doğu bloku ülkeleri. Bunlarda Gini katsayısı 0,25 ile ,0,35
arasında bulunuyor. Buna karşılık gelir dağılımının en bozuk olduğu ülkeler Namibya
ve Güney Afrika. Bunlarda da Gini katsayısı 0,60’ın üzerinde bulunuyor.
Türkiye’de gelir dağılımının 2006’dan bu yana geçirdiği
değişim şöyle:
Yıllar
|
Gini katsayısı
|
2002
|
0,44
|
2003
|
0,42
|
2004
|
0,40
|
2005
|
0,38
|
2006
|
0,43
|
2007
|
0,41
|
2008
|
0,405
|
2009
|
0,415
|
2010
|
0,402
|
2011
|
0,404
|
2012
|
0,402
|
2002’den itibaren gelir dağılımının düzeliyor olmasının
gerçek nedeni 2001 yılında yaşanan ağır krizdir. Krizler, üst gelir gruplarında
daha fazla gelir kayıplarına yol açtığı için gelir dağılımını düzeltici etki
yaparlar. Sonradan Gini katsayısı yeniden eski düzeyine gelmiş olması bu tezimizi
doğruluyor.
Bu araştırmanın başka sonuçları da var. Örneğin buna göre
nüfusun yüzde 16’dan fazlasının yoksulluk sınırının altında olduğu ortaya çıkmış
bulunuyor. Ciddi
finansal sıkıntıyla karşı karşıya olan nüfusun oranı olarak tanımlanan ve
belirlenmiş 9 maddeden en az 4 tanesini karşılayamama ya da mahrum olma
durumunu tanımlayan “maddi yoksunluk” oranı %59 dolayında hesaplanıyor. Nüfusun % 86’sı “evden uzakta bir haftalık
tatili”, %62’si “beklenmedik harcamalarını” ve % 79’u “yıpranmış ve eskimiş
mobilyalarını yenileme ihtiyacını” ekonomik nedenlerle karşılayamadığı
görülüyor.
Gelir dağılımındaki bu görünüm bize Türkiye’de tasarrufların
niçin düşük olduğunu ve bankalarda belirli miktarın üzerindeki mevduatın niçin
çok az sayıda kişiye ait olduğunu açık bir biçimde gösteriyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202652 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.