Kur Nereye Gider?
Piyasada geçerli olan
döviz kuruna nominal döviz kuru deniyor. Örneğin 2013 Ekim ayı başında TL’nin
USD nominal kuru 2,00 idi.
Reel döviz kuru, iki
ülkenin para birimleri arasında geçerli olan nominal döviz kuruyla aynı mal ya
da mal gruplarının bu iki ülkede geçerli satış fiyatlarının
karşılaştırılmasıyla hesaplanan kurdur. Bize nominal döviz kurunun hangi oranda
gerçekçi olduğunu gösterir.
Reel döviz kurunu tam
olarak hesaplayabilmek için karşılaştırmaya esas alınan mal ya da malların iki
ülkede de aynı standartla üretiliyor olması gerekir. Diyelim ki TL’nin USD
karşısındaki kurunun doğru olup olmadığını bulmaya çalışıyoruz ve Türkiye ve
ABD’de aynı standartta üretilen bir mal biliyoruz. Bu durumda TL ile USD
arasındaki reel döviz kurunu hesaplayabilmek için şöyle bir denklem
kullanıyoruz:
RDK = Malın Türkiye’deki
Fiyatı / Malın ABD’deki fiyatı
The Economist Dergisi, bu
karşılaştırmalar için dünyanın her yerindeki Mc Donalds fast food
restoranlarında aynı standartla üretildiği bilinen Big Mac sandviçini
karşılaştırmalarına esas alıyor. Biz de Big Mac üzerinden hesaplamamızı
yapalım.
Haziran ayında Big Mac
sandviçi ABD’de 4,36 USD’ye (ABD fiyatı 4 kentteki satış fiyatlarının
ortalaması olarak alınıyor), Türkiye’de 8,50 TL’ye satılıyordu. Haziran ayında
Türkiye’de geçerli USD - TL nominal kuru 1,87 idi. Şimdi bu değerleri
denklemimizde yerine koyalım:
RDK Haziran = 8,50 / 4,36
= 1,95
Demek ki Big Mac’in,
orijinal üretim yeri olan ABD’deki fiyatını baz fiyat olarak alırsak Türkiye’de
ya satıldığı fiyat ucuz ya da kur gerçek durumu yansıtmıyor. Çünkü o tarihte
kur denklemimizin söylediği gibi 1,95 değil 1,87’dir. Bu durumda Big Mac’in
Türkiye’de Haziran ayındaki değeri (8,50 / 1,87 =) 4,55 USD’dir. Yani ABD’deki
fiyatından 0,19 USD daha pahalıdır. Bu durumda TL, Haziran 2013 itibariyle ABD
dolarına göre yüzde aşırı değerlidir.
Şimdi aynı hesabı Ekim ayı
için yapalım. Big Mc fiyatı ABD’de 4,56 USD’ye yükselmiş, Türkiye’de ise
değişmeden kalmış, buna karşılık USD - TL nominal kuru 2,00’ye yükselmiştir.
Şimdi bu yeni değerleri denklemde yerine koyalım.
RDK Eylül = 8,50 / 4,56 = 1,86
Buna göre Big Mac’in
ABD’deki fiyatıyla satılması için nominal kurun 1,86 dolayında olması
gerekiyordu. Oysa Ekim ayında nominal kur 2,00’dir. Bu durumda Big Mac’in
Türkiye’de Ekim ayındaki değeri (8,50 / 2,00 =) 4,25 USD ediyor. Yani ABD’deki
fiyatından 0,28 USD daha düşük değer taşımaktadır. Bu durumda TL, Ekim ayı
itibariyle USD’ye göre yüzde 7 dolayında aşırı değersiz görünüyor.
Reel döviz kuru endeksi
bize daha çok satınalma gücü odaklı bir bakış açısının sonuçlarını veriyor.
Bunu tek başına Big Mac gibi bir malı esas alarak hesaplamak doğru bir yaklaşım
değil. Burada bu hesaplamayı kullanmamın nedeni sadece bir fikir verebilmesi
içindir.
Bir başka bakış açısı
önümüzdeki dönemde gelişme yolundaki ülkelere yönelik sermaye akımlarının artıp
artmayacağı sorusuna verilecek yanıtla ortaya çıkabilir. TCMB Başkanı,
önümüzdeki dönemde ABD ve Avrupa ekonomilerinde yaşanacak toparlanmaların bu
sermaye akımlarının artmasına ve dolayısıyla kurların düşmesine yol açacağı
görüşünde. Hatta bu düşüşün, dolar kuru açısından ilk ortaya attığı 1,92’nin de
altına gelerek 1,80’lere kadar inebileceği kanısında. Oysa piyasa, en azından
şimdilik, aynı görüşte değil. Çünkü yine TCMB Başkanı’nın deyimiyle açık
pozisyonlarını kapatmaya çalışıyorlar. Kurların düşeceğini bekleyen bir piyasa
pozisyon kapatmaya uğraşmaz. Çünkü şimdi pahalıya kapatacağı pozisyonunu kurlar
düştüğünde ucuza kapatma imkanı olur. Demek ki piyasanın beklentisi kurların
düşeceği yönünde değil yükseleceği yönünde oluşmuş bulunuyor. Gelişmiş
ekonomilerde kazanç imkanlarının artacağı buna karşılık gelişme yolundaki
ekonomilerde risklerin artacağı bir gelecek bekleniyorsa bu yaklaşım doğrudur.
Buna karşılık ABD’de
yaşanan bütçe krizi ve onu izlemesi beklenen borç tavanı krizi Fed’in tahvil
alım programında azaltmaya gitmesi yönündeki beklentileri tersine çevirmiş
görünüyor. Eğer gelişme bu yönde olursa Yabancı fonlar gelişme yolundaki
ülkelerden çıkmak bir yana yeniden o ülkelere dönebilirler. Bu gelişme, yani
sermaye akımlarının yeniden yön değiştirmesi, Türkiye açısından kurda düşüşe
yani TL’nin değerlenmesine yol açabilir.
Özetle söylemek gerekirse
kurların yönü açısından tümüyle ABD’ye ve Fed’e endeksli bir ortam içinde bulunuyoruz.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026117 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.