Son On Yılı Geçmişle Kıyaslamak
Son yıllarda tuhaf bir moda sardı ortalığı. Bir takım
insanlar çıkıyor ve Kurtuluş Savaşının aslında olmadığını, Osmanlı’yı,
İngilizlerle işbirliği yapan Atatürk ve arkadaşlarının yıktığını, Osmanlı’dan
borç filan devralınmadığını, özetle Cumhuriyetin koca bir yalan olduğunu
anlatıyorlar. Bu anlattıklarına kendilerini inandırdıkları gibi birçok genç insanın
da inanmasını sağlıyorlar. Soru sormayan, okudukları her şeyi doğru sanan,
başka kaynakları hiç araştırmayan insanlar ne yazık ki bu anlatılanların esiri
oluyor.
Osmanlı Borçları başlıklı yazımı okuduktan sonra bir öğrenci
“Hocam, Osmanlı’dan hiçbir borç devralınmadığını iddia edenler var, ne
diyorsunuz” diye sormuştu bana. Hazine’de görevliyken Osmanlı’dan kalma 100
yıllık borçlanma tahvillerinden birisini ödeyen birisine bu sorunun sorulması
müthişti doğrusu.
Bu işin ekonomiye yansıması şu iddianın ortaya atılmasıyla
başladı: “Son on yılda, Cumhuriyetin 80 yılda yapamadığı şeyler yapıldı.” Verilere,
oranlarla değil de mutlak sayılarla bakma alışkanlığının yaygın olduğu bir
toplumda ne yazık ki bu tür iddialar tartışılmadan doğru olarak kabul
edilebiliyor.
Aşağıdaki tabloda resmi verileri kullanarak 1923 – 2002,
1993 - 2002 ve 2003 – 2013 dönemlerinin karşılaştırılmasını sunuyorum
(kaynaklar: TÜİK, Maliye Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı ve TCMB verileri. Not: Enflasyon
verisi 1939’a kadar geri gidebildiği için oradan itibaren ortalaması alındı.)
1923 - 2002
|
1993 - 2002
|
2003 - 2012
|
|
Ortalama Yıllık Büyüme (%)
|
4,90
|
3,29
|
4,92
|
Ortalama Yıllık Enflasyon
(%)
|
64,13 (1)
|
76,6
|
9,34
|
Ortalama Bütçe Dengesi /
GSYH (%)
|
-1,7
|
-7,1
|
-3,2
|
İhracat Artışı
|
764 kat
|
2,6
|
3,2 kat
|
Ortalama Yıllık Cari Denge
/ GSYH (%)
|
-1,50
|
-1,0
|
-5,25
|
GSYH Artışı
|
535 kat
|
1,3
|
3,5 kat
|
Kişi Başına GSYH Artışı
|
55 kat
|
eksi
|
4 kat
|
Bir önceki 10 yılla karşılaştırdığımızda son 10 yılın açık
ara üstünlüğünü görebiliyoruz. Büyüme, enflasyon, bütçe dengesi / GSYH, GSYH
artışı ve kişi başına GSYH artışı alanlarında son 10 yılın büyük üstünlüğü söz
konusu. Bir önceki 10 yılın tek üstünlüğü ise cari açıktaki düşük ortalama.
1990’lı yıllar Türkiye ekonomisi için kayıp yıllar oldu. O
nedenle bu 10 yılla yapılan karşılaştırmadan önceki on yıllar da farklı olarak
üstünlükle çıkacaktır. Acaba Cumhuriyetin ilk 80 yılını son 10 yılıyla
karşılaştırırsak ne sonuçlar çıkar? 80 yılla 10 yıl karşılaştırılmaz. Üstelik
bu iş cari fiyatlarla yapılmaz. Ama bu karşılaştırmayı mutlak sayılarla yapanlar
ve bu yolla kafa karışıklığına neden olanlar var. Öyleyse bu yöntemi izleyelim ve
bakalım bu tür bir karşılaştırmayı yapanların dedikleri doğru mu?
Tablodan görüleceği gibi 1923 – 2002 döneminin tek
başarısızlığı enflasyon olarak karşımıza çıkıyor. Bunun dışında göklere
çıkardığımız bütçe dengesi de dahil olmak üzere bütün alanlarda ilk 80 yılda son
on yıl ortalamalarının çok üzerinde bir ortalama başarı söz konusu. Üstelik ilk
80 yılda Osmanlı borçlarının ödenmesi, dünya savaşı, bölgesel savaşlar, Kıbrıs
barış harekâtı ve oradan kaynaklanan ambargolar, depremler, ekonomik krizler ve
daha nice felaketler var.
Ayrıca son 10 yılda birçok verinin hesaplanma biçimi değişti,
çeşitli eklemeler, çıkarmalar, düzenlemeler yapıldı ve dolayısıyla ölçümler
farklılaştı. Bu ölçümlerle daha ayrıntılı hesaplamalar yapılabilir oldu ve
eskiden hesaplara katılamayan büyüklükler hesaplara katıldı. Aynı düzeltmeleri
geriye doğru yapabilseydik muhtemelen durum ilk 80 yılın daha da lehine olurdu.
Özetle şunu söylemek mümkündür: Son 10 yılın ekonomik başarısı
bir önceki 10 yıldan çok üstün bulunsa da enflasyon dışında, henüz ilk 80 yılın
ortalamalarından oldukça uzak görünüyor. 2023’de dünyanın 10 büyük ekonomisi
arasına girebilmemiz için ilk 80 yılın ortalamalarına ulaşmamız gerekiyor.
Cumhuriyet bayramınız kutlu olsun.
Meraklısı için
dönemsel karşılaştırmalar:
Yukarıda belirli dönemler ve ilk 80 yıl için verdiğim
sayıları ve oranları bu kez onar yıllık dönemler halinde burada sunuyorum.
YILLAR
|
KB GSYH
|
BÜYÜME
|
CARİ D (%)
|
BÜTÇE D (%)
|
TEFE/ÜFE
|
Dış Borç Yükü
|
1923 - 1932
|
54,3
|
6,6
|
-0,1
|
|||
1933 - 1942
|
100
|
5,0
|
0,4
|
|||
1943 - 1952
|
212
|
3,5
|
0,2
|
11,5
|
||
1953 - 1962
|
335
|
4,7
|
-2,0
|
-0,7
|
10,5
|
|
1963 - 1972
|
416
|
6,9
|
-1,3
|
-0,7
|
7,7
|
|
1973 - 1982
|
1.361
|
4,0
|
-2,3
|
-1,6
|
38,6
|
|
1983 - 1992
|
1.855
|
5,2
|
-0,7
|
-3,4
|
50,5
|
38,2
|
1993 - 2002
|
2.778
|
3,3
|
-0,9
|
-7,5
|
72,1
|
33,7
|
2003 - 2012
|
7.921
|
5,1
|
-5,2
|
-3,2
|
8,7
|
40,4
|
Not 1: Bu
karşılaştırmalarda mutlak değerler de oranlar gibi onar yıllık ortalamalar
olarak alınmıştır (örneğin 1923 – 1932 arasındaki Kişi Başına GSYH değeri bu on yılın
ortalaması olarak alınmıştır.)
Not 2: TÜFE daha
yeni bir seri olduğu ve TEFE / ÜFE daha geriye gittiği için enflasyon oranı
olarak TEFE/ÜFE alınmıştır.
Kısaltmaların
açılımı:
KB GSYH: Kişi başına GSYH (USD)
Cari D: Cari Denge / GSYH oranı (%)
Bütçe D.: Bütçe dengesi / GSYH oranı (%)
Dış Borç Yükü: Dış Borç Stoku / GSYH oranı (%)Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026120 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.