2014 Tahminleri
2013 yılında Türkiye’de
uygulanan ekonomi politikasını anlayabilirsek 2014’de neler olacağını da tahmin
etme imkanımız olur. Ekonomi politikasını iki başlıkta ele almak en doğru yol
olacak: maliye politikası ve para politikası.
Maliye politikası
2013 yılında uygulanan
maliye politikası, hükümetin geçmiş yıllarda uyguladığı politikadan farklı
değildi. Bu politikanın temel taşlarını şöyle sıralayabiliriz:
1. Gelir politikası: Emlak vergileri yükseltildi ve belediyelere ek
gelir imkanları sağlandı. Emlak vergisi yüksek gelirlilerin oturduğu semtlerde
çok yüksek, düşük gelirlilerin oturduğu semtlerde düşük olduğu için toplumdan
fazla itiraz çekmiyor. Yüksek olan ÖTV aracılığıyla yine yüksek gelirlilerden
daha yüksek vergi tahsilatı yapıldı. Cari açık yüksek kaldığı için yüksek
ithalattan yüksek ithalde alınan KDV tahsilatı yapıldı ve bu da vergi
gelirlerini yüksek düzeyde tuttu. Vergi gelirleri, enflasyonun iki katından
fazla artış gösterdi. Özelleştirme, varlık barışı gibi bir seferlik gelirlerden
yüksek tahsilat yapıldı.
2. Harcama politikası: Faizlerin geçen iki yıl düşük kalmış olması bu
yıla yansıyan faiz giderlerinin düşük kalmasını ve toplam içindeki oranının
düşmesini sağladı. Buna karşılık faiz dışı harcamalar enflasyonun iki katı
oranında artış gösterdi.
3. Borçlanma politikası: Bütçe açığının beklenenden düşük düzeyde kalması
sonucu Hazine’nin borçlanması oldukça rahat bir tempoda gerçekleşti. Kamu borç
yükünde (Kamu borç stoku / GSYH oranı) gerileme ortaya çıktı.
4. Teşvik politikası: Çeşitli vergi indirimlerine dayanan yeni teşvik
politikasıyla cari açığı da düşürmek hedef alınmıştı. Bu hedef doğrultusunda
kısmi ve geçici ithal ikamesi yoluyla ithal edilen ara malları ve sermaye
mallarının bir bölümünün yurtiçinde üretilmesi hedeflenmişti.
Maliye politikasına ilişkin
değerlendirme
2013 yılında uygulanan
maliye politikasının gelir, harcama ve borçlanmadan oluşan alt politikaları
geçmiş 7 – 8 yılda uygulanan politikadan farklı olmadı. 2013 yılında uygulanan maliye
politikasının başarılı olup olmadığını ölçmek için bakılacak yer bütçe açığı ve
faiz dışı fazla miktarıdır. GSYH’nın yüzde 1’i dolayında kalması beklenen bütçe
açığı oranı ve GSYH’nın yüzde 3’ü dolayında çıkması beklenen faiz dışı fazla
oranı maliye politikasının 2013 yılı için başarılı olduğunu ortaya koymaktadır.
Cari açığa ve bir
seferlik gelirlere bağlı finansmana dayalı olarak artırılan harcamalar, bugün
için değilse bile yakın gelecek için sorun yaratacak nitelikte görünmektedir.
thalatın düşmesi ve bir seferlik gelirlerin azalması halinde yerleşmiş harcama
kalıplarının kırılamaması ileride bütçe için ciddi sorunlar doğurabilir.
Cari açık geçen yılki
açıktan daha yukarıda oluştuğuna göre maliye politikasının bir başka alt politikası
olan teşvik politikasının en azından cari açığı düşürme konusunda herhangi bir
başarı sağlayamadığını söylemek mümkün.
Para ve kur politikası:
2013 yılında uygulanan
para politikası, son dönemlerde yaratılan geleneğe uygun olarak, konvansiyonel sistemin dışında bir politika
uygulaması oldu. Faizin büyük ölçüde dışlandığı, zorunlu karşılıklara,
likiditeyi sıkılaştırmaya, dövize müdahaleye dayalı bir politika geçerli oldu.
1. Faiz politikası: Merkez Bankası, yıl boyunca politika faizi olarak haftalık repo ihalesi
faizini gösterdi. Bu faizin oranı yıla girerken yüzde 5,5 idi. Merkez Bankası
bu faizi 17 Nisan’da yüzde 5’e, 17 Mayıs’ta yüzde 4,5’e indirdi ve yılın geri
kalan döneminde bu oranda değişiklik yapmadı. Yılsonuna iki ay kala bu oranı
politika faizi olarak tanımlamaktan vazgeçti. Gecelik fonlama faizleri ise yıla
başlarken borçlanma faizi yüzde 5, borç verme faizi yüzde 9 oranlarındaydı. Yıl
içinde bu faizlerde inişler ve çıkışlar yaşandı. Yıl biterken Merkez
Bankası’nın gecelik borçlanma faizi yüzde 3,5, gecelik borç verme faizi ise
yüzde 7,75 düzeyinde bulunuyor. Piyasa yapıcı bankalara daha düşük (yüzde 6,75)
oranında borç verme faizi uygulayan Merkez Bankası bazı günleri ek sıkılaştırma
yapacağı günler olarak açıkladı ve piyasa yapıcı bankalara o günlerde istisnai
faiz uygulamayacağını duyurdu. Böylece fonlama maliyetlerini yukarı çekerek
örtülü faiz artışlarına gitti. Yılın sonuna doğru da politika faizinin çoklu
faiz olduğunu ve gecelik fonlama faizleriyle (yüzde 3,5 ve 7,75) haftalık repo faizinin
(yüzde 4,5) üçünün de politika faizi olduğunu açıkladı.
2. Zorunlu karşılıklar politikası: Merkez Bankası zorunlu karşılıkları 2013 yılında
da etki bir politika aracı olarak uyguladı. Yıl içinde zorunlu karşılık
oranlarında değişikliler yapılmasına ek olarak TL karşılıkların yabancı para ve
altınla ödenmesine olanak sağlayan rezerv opsiyon mekanizmasında (ROM)
uygulanan rezerv opsiyon katsayılarında da (ROK) artırım yönünde değişiklikler
yapıldı. Merkez Bankası bu yolla bir yandan bankaların açabilecekleri
kredilerin kaynağını azaltmaya çalışırken bir yandan da kendi döviz ve altın
rezervlerini artırmaya devam etti.
3. Kur politikası: Merkez Bankası, döviz kurlarının önemli oynaklık gösterdiği günlerde
(kurlar yukarı yönlü oynaklık gösterdiği için) döviz satarak döviz piyasasına
müdahale etti. Son dönemde iyice artan oynaklığı denetleyebilmek için döviz
satış ihalelerinde satacağı miktarı da artırdı.
4. Enflasyon hedeflemesi: Merkez Bankası 2013 yılı için hedef alınan yüzde
5’lik enflasyon hedefini tutturabilmek için para politikasını bu yönde
kullanmaya çalıştı. Bunu yaparken açık piyasa işlemleriyle likiditeyi
düzenlemeye, TL üzerinde sıkılaştırmaya gitme yoluyla talebi denetlemeye,
zorunlu karşılıkları artırma yoluyla bankaların kredi açma yeteneğini azaltmaya
çabaladı.
Para ve kur politikasına ilişkin
değerlendirme
Merkez Bankası’nın faizi
görünür olarak artırmaktan uzak durduğu ve sürekli yan araçları denediği para
politikasının başarılı olup olmadığını bize gösterecek iki ölçüt var: Enflasyon
ve kur. Merkez Bankası’nın açıkladığı enflasyon hedefi yüzde 5 idi. Yılsonu
enflasyonu için beklenen oran yüzde 7,5. Bu durumda Merkez Bankası, enflasyon
hedefinden yüzde 50 oranında uzak kalmış olacak.
Merkez Bankası, adı para
ve kur politikası olan bir politika demeti açıklamakla birlikte bir kur hedefi
olmadığını sürekli açıklar. Kur politikasından kastettiği şey kurdaki aşırı
oynaklığın giderilmesidir. Belirli bir kuru yakalama hedefi yoktur. Buna
karşılık kurun enflasyon üzerindeki önemli etkisi Merkez Bankası’nın örtülü de
olsa bir kur hedefi olduğunu anlatır bize. Bu çerçevede Merkez Bankası yıl
boyunca kurlara müdahale amaçlı döviz satışları yapmış bulunuyor. Yıla
başlarken sepet kur ((1 USD + 1 EURO) / 2) 2,07 idi. Yılın sonuna gelirken
sepet kur 2,58 olmuştu. Sepet kurda artış yüzde 25’e yakın olmuştur. Üstelik
kurdaki oynaklık özellikle yılın son döneminde son derecede yüksek olmuştur.
2014’e ilişkin tahminler
2014 yılında maliye
politikasının artmaya devam eden kamu harcamalarını karşılayabilmek için
ithalattan elde edilen vergilere ve bir seferlik gelirlere dayanmaya devam
edeceğini tahmin ediyorum. Bunu sağlayabilmek için başta emlak vergileri,
motorlu taşıt vergileri gibi orta ve yüksek gelirlilerden daha yüksek oranda
alınan vergilerin artırılmasını, bir seferlik yeni düzenlemeler yapılmasını bekliyorum.
Cari açığın yüksek düzeyde kalmaya ve dolayısıyla yüksek miktarda ithalde
alınan KDV geliri tahsil edilmeye devam edileceğini tahmin ediyorum. 2013
yılında yükselen faizlerin faiz giderlerini bir miktar artıracağını, ancak
bunun etkisinin, ortalama iç borçlanma vadesinin iki yıldan uzun olduğuna
bakarak, 2014 yılından ziyade izleyen yıllarda olacağını düşünüyorum.
2013 yılında başarısız
olduğu açıkça görülen para politikasında 2014 yılından başlayarak konvansiyonel
araçlara geri dönüş yapılması aklın yolu gibi görünse de, başta faiz politikası
olmak üzere bir takım ekonomi politikası araçları ekonomi dışı faktörlerin
etkisi altında kaldığı için, konvansiyonel olmayan araçlarla mücadeleye devam
edileceğini tahmin ediyorum.
Bu çerçevede cari açığın
yine yüksek düzeyde kalacağını, enflasyonun hedefi yine aşacağını, kurların bugünkü
düzeyinin üzerinde oluşacağını bekliyorum. Bu beklentileri değiştirecek tek şey
Merkez Bankası’nın ekonominin gereklerine geri dönüş kararı olabilir. Ben
mevcut gidişata ve koşullara bakınca böyle bir tavır değişikliğinin olmasını
beklemiyorum.
2014 yılı için tahminlerimi aşağıdaki tabloda paylaşıyorum.
Gösterge
|
2013
|
2014
|
GSYH (milyar USD)
|
820
|
835
|
Büyüme (%)
|
3,9
|
3,0
|
TÜFE (yılsonu, %)
|
7,2
|
7,3
|
İşsizlik (%)
|
10,0
|
10,2
|
Bütçe Açığı / GSYH (%)
|
1,5
|
2,5
|
Cari Açık / GSYH (%)
|
7,5
|
7,5
|
USD Kuru (yılsonu)
|
2,15
|
2,30
|
Not:
2013 yılı sayı ve oranları benim tahminlerimi değil mevcut durumda oluşan beklentileri yansıtıyor.
2014 tahminleri bana ait olup bu tahminler mevcut koşulların devam edeceği ve yukarıda öngördüğüm politika uygulamalarının sürdürüleceği varsayımıyla yapılmış tahminlerdir. Mevcut koşullarda ya da uygulanan ekonomi politikasında ciddi değişiklikler olduğu takdirde yıl içinde tahminlerimi revize edeceğim.
2013 yılı sayı ve oranları benim tahminlerimi değil mevcut durumda oluşan beklentileri yansıtıyor.
2014 tahminleri bana ait olup bu tahminler mevcut koşulların devam edeceği ve yukarıda öngördüğüm politika uygulamalarının sürdürüleceği varsayımıyla yapılmış tahminlerdir. Mevcut koşullarda ya da uygulanan ekonomi politikasında ciddi değişiklikler olduğu takdirde yıl içinde tahminlerimi revize edeceğim.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202680 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.