Kerhen Artırılan Faiz Beklenen Etkiyi Yaratmaz
Merkez Bankası haftalık repo ihale faizini yüzde
4,5'tan yüzde 10'a, gecelik borç verme faizini yüzde 7,75'den yüzde 12'ye
çıkardı. Bu artışlar çok ciddi artışlar ve kur üzerindeki baskıyı önlemesi
gerekir. Türkiye’de bu etki sınırlı kaldı. Faiz artırımının etkisini azaltan
etkenler neler? Bu sorunun yanıtını arayacağız.
(1) Fed'in, tahvil alımlarında 10 milyar Dolarlık
ek indirim yapması: Bunun öteki yükselen ekonomilerde olduğu gibi Türkiye
ekonomisinde de yabancı çıkışları başta olmak üzere bir etkisinin olduğu kesin.
Ancak bu zaten bilinen ve piyasalarda satın alınan bir gelişme olduğu için
etkisi sınırlı oldu. Yani bu gelişme bizde kurların beklendiği kadar düşmemesinde
o kadar önemli bir faktör değil.
(2) Merkez Bankası'nın faiz artırımının düşük
kalması: Merkez Bankası faiz artırımında geç kaldı, o nedenle de faiz
artırımını beklenenden yüksek tutmak zorunda kaldı. Ne var ki kurların her
türlü rasyonel bekleyişin ötesine geçmiş olması nedeniyle o aşamada faiz
artırım oranları yetersiz kaldı. Bekleyişleri kıracak faiz oranı daha yüksek
olabilirdi. Merkez Bankası bir süre sonra bu oranı indirmeye başlayabilirdi.
(3) Kafa karıştıran faiz oranı çeşitliliği: Haftalık
faiz, gecelik faiz, piyasa yapıcılara ayrı faiz kafa karıştıran bir yapı sergiliyor.
Merkez Bankası’nın bu karışıklığı gidermede attığı tek adım ek parasal
sıkılaştırma günü için ayrı faiz uygulamasından vazgeçmesi oldu. Ne var ki
karışıklık tam olarak giderilebilmiş değil. Nitekim herkes yüzde 12'lik faiz
oranının uygulanacağı bir borç verme operasyonu beklerken Merkez Bankası
haftalık repo ihalesi açarak faizi yüzde 10 olarak uygulayacağını vurguladı. Yüzde
10 faiz oranı, bu durumu tersine çevirecek güçte ve yükseklikte bir faiz oranı
değil. İhaleye 46 milyar TL'lik talep gelmesi ve 33 milyar TL'lik satış
yapılması bunu açıkça gösteriyor. Merkez Bankası'nın bütün bu faizleri kaldırıp
gecelik borç alma ve borç verme faiz oranı belirlemesi gerekir. Öteki faizler bunlara
göre ihalelerde belirlenmeli.
(4) Faiz artırımı sonrası verilen siyasi demeçler:
Merkez Bankası'nın faizleri artırması sonrasında Başbakan bazı açıklamalar
yaptı. Bu açıklamalar, faiz artırımını onaylamadığı zira faizin enflasyona
neden olduğu, faiz artırımından kısa sürede sonuç alınamazsa B ve C planlarının
uygulamaya konulacağı biçiminde özetlenebilecek açıklamalardı. Başbakanın
açıklamaları sırasında alışılmışın dışında uygulamalara başvurulabileceğini söylemesi
işin en şaşırtıcı yönüydü. Belirsizlik içinde bocalayan piyasalara yeni
belirsizlikler getiren bu açıklamalar sonrasında kurlar yeniden yükselmeye
başladı.
Bu sayılanlar içinde faizin yaratabileceği
düzeltici etkiyi en çok zedeleyen grup 4 numaralı başlıkta değerlendirdiğimiz
gruptur. Faizin, enflasyonun nedeni mi sonucu mu olduğu konusu Türkiye'de bir
türlü yerine oturtulabilmiş bir konu değil. 1994 krizi sırasında Başbakan olan
Tansu Çiller de aynı kanıdaydı. Faizi düşürerek enflasyonu denetleyebileceğini
düşünüyordu, bu çerçevede peş peşe 8 Hazine borçlanma ihalesini iptal ettirmiş
ve sonunda kriz çıkarmıştı. Hemen ardından Türkiye'nin BBB olan kredi notu önce
BB'ye sonra B'ye düşmüştü. Biz bunları unutmuş olsak da yabancı yatırımcı
hatırlıyor ve faiz enflasyonun nedenidir dediğinizde "eyvah yine aynı yere
döndük" diyor. Öte yandan alışılmışın dışındaki uygulama deyimini piyasa
aktörleri sermaye denetimlerine başvurulabileceği biçiminde algılıyor, bu da
piyasalar açısından belirsizliği daha da artırıyor.
Belirsizliğin olduğu yerde risk yükselir, riskin
yükseldiği yerde kurlar da faizler de yükselir. Kerhen (istemeyerek, gönülsüzce, tiksinerek) yapılan uygulamadan beklenen
sonucu almak mümkün olmaz. Üstelik uygulanan aracın neden mi sonuç mu olduğu
konusunda tartışma açmışsanız beklediğinize göre ters sonuç çıkması da olasıdır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202682 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.