Kur mu Yanlış Fiyat mı?
Çok bilinen, çok
kullanılan bir reel kur ölçüsü var: The Economist Dergisinin ünlü Big Mac
endeksi. Dünyanın her yerinde aynı içerik ve standartta üretildiği için normal
koşullarda fiyatının her yerde aynı olması gereken bir ürün. Ölçü olarak da
ürünün orijinal üretim yeri olan ABD’deki fiyatı esas alınıyor. ABD’nin çeşitli
eyaletlerinde koşullar ve satış vergileri farklı olduğu için fiyat
farklılıkları söz konusu olabiliyor. O nedenle Big Mac’in 5 eyaletteki satış
fiyatlarının ortalaması alınarak ABD için ortalama satış fiyatı hesaplanıyor.
The Economist Dergisine
göre 23 Ocak 2014’de Big Mac fiyatı 4,62 USD. Türkiye’de ise Big Mac 8,50 TL’ye
satılıyor. Temmuz 2013’de Big Mac’in ABD’deki satış fiyatı 4,34 USD,
Türkiye’deki satış fiyatı ise 8,50 TL idi. Bu durumda 2013 yılı Temmuz ayından
bu yana ABD’de Big Mac’in fiyatı yüzde 6,5 oranında arttığı halde Türkiye’de
sabit kalmış görünüyor. Türkiye’deki enflasyon (yüzde 7,5) ABD’deki enflasyonun
(yüzde 1,5) 5 katı üzerinde olduğuna göre bu işte bir tuhaflık var demektir.
Reel döviz kurunu en
basit olarak ürünün Türkiye’deki satış fiyatını, karşılaştırmaya esas alınan ABD’deki
satış fiyatına bölerek bulabiliriz.
Aşağıdaki tablo The
Economist’in Temmuz 2013 itibariyle gösterdiği Big Mac fiyatları üzerinden
giderek yapılan reel kur ve nominal kur hesaplarını gösteriyor:
Temmuz 2013
|
ABD
(USD)
|
Türkiye
(TL)
|
Türkiye
(USD)
|
Big Mac fiyatı
|
4,34
|
8,50
|
4,54
|
Nominal kur (geçerli
kur)
|
1
|
1,87
|
|
Reel kur (olması
gereken kur)
|
1
|
1,96
|
Bu tablo bize Temmuz 2013
itibariyle TL’nin USD’ye karşı kurunun 1,96 olması gerektiği halde 1,87 olduğunu gösteriyor.
Aşağıdaki tablo The
Economist’in 23 Ocak 2013’deki Big Mac hesabını 26 Ocak tarihine
güncelleştirerek yaptığım reel kur ve nominal kur hesaplarını gösteriyor:
Ocak 2014
|
ABD
(USD)
|
Türkiye
(TL)
|
Türkiye
(USD)
|
Big Mac fiyatı
|
4,62
|
8,50
|
3,65
|
Nominal kur (geçerli
kur)
|
1
|
2,33
|
|
Reel kur (olması
gereken kur)
|
1
|
1,84
|
Bu tablo bize 23 Ocak
2014 itibariyle TL’nin USD’ye karşı kurunun 1,84 olması gerektiği halde 2,33 olduğunu, ya da eğer kur 2,33 olacaksa Big Mac fiyatının Türkiye’de 10,75 TL olması gerektiğini söylüyor.
Big Mac fiyatı, Temmuz
2013’den bu yana yüzde 1,5 enflasyon yaşayan ABD’de yüzde 5 oranında artarken, yüzde
7,5 enflasyon yaşayan Türkiye’de artmadan nasıl kalabiliyor? 4 olasılık söz
konusu olabilir: (1) Big Mac Türkiye’de promosyon yapıyor ve fiyatı düşük
tutuyor, (2) Big Mac talebi Türkiye’de yüksek değil o nedenle kardan zararı
hatta doğrudan zararı sineye çekerek fiyatı artırmıyor, (3) Şirket, diğer
ürünlerin fiyatını artırıp Big Mac fiyatını sabit tutuyor, (4) Fiyat artışı
kapıda.
Özetle şunu
söyleyebilirim: Bugün itibariyle burada ya fiyat yanlış ya da kur.
Not: Sadece Big Mac fiyatından hareketle kuru ya da fiyatı ölçmek elbette doğru değil. Bu ölçüm biraz da ekonominin eğlenceli yanı olarak kabul edilmeli. Ama her şaka, gerçek içerir ona da dikkat edilmeli.
Not: Sadece Big Mac fiyatından hareketle kuru ya da fiyatı ölçmek elbette doğru değil. Bu ölçüm biraz da ekonominin eğlenceli yanı olarak kabul edilmeli. Ama her şaka, gerçek içerir ona da dikkat edilmeli.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202684 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.