Makro ve Mikro İhtiyati Politikalar
Öteden beri daha çok para politikasının içinde uygulanan
bazı önlemler son yıllarda makro ihtiyati önlemler adı altında yeniden
sınıflandırılarak yeni uygulamalara konu olmaya başladı. Makro ihtiyati
önlemler deyimi bugün, finansal sistemde (bankalar, sigorta şirketleri,
finansal kiralama şirketleri, faktoring şirketleri ve diğerleri) ortaya
çıkabilecek riskleri denetlemek ve düşürmek amacını güden önlemler bütününü
tanımlamak için kullanılıyor. Özellikle 2008 küresel krizinin başlıca
nedenlerinden birisi finansal kesimde yaşanan kural dışı uygulamalar ve denetim
eksiklikleri olduğu ve bunların sonucu olarak ortaya çıkan bu kriz finansal
kesimde ileri derecede bozulmalara yol açtığı için makro ihtiyati önlemler ekonomi
politikasında ağırlık kazanmaya başladı.
Makro ihtiyati önlemler, finansal sistemin konjonktür
dalgalarının olumsuz etkilerinden zarar görmesini ya da sistem içindeki
kuruluşların, bu dalgaların olumlu etkisini abartarak aşırıya gitmelerini
dengelemek üzere uygulanıyor. Temel amacı finansal sistemin istikrarını
sağlamak olarak belirleniyor. Bu düzenlemeler arasında finansal şirketlerin
sermayelerinin güçlendirilmesi, sermaye yeterlilik oranlarının yüksek düzeyde
tutulması için önlemler alınması, kredilerin büyümeyle uyumlu gitmesinin
sağlanması, çeşitli rasyoların belirlenmesi ve izlenmesi gibi önlemler ön
planda bulunuyor. Çoğu, Basel düzenlemelerinde yer alan bu kurallara ek olarak
bazen bunların dışında dolaysız ve dolaylı düzenlemeler de uygulamaya
konulabiliyor. Dolaysız düzenlemeler arasında bankaların açacakları kredilere
toplu olarak ya da grup temelinde sınırlamalar konulması en önde gelen önlem
olarak dikkat çekiyor. Aslında para politikasında dolaysız politika araçları
arasında yer alan bu önlem günümüz modasına uyarak makro ihtiyati önlem olarak
adlandırılıyor. Bu tür dolaysız önlemlerin varlığına karşılık uygulamada genellikle
dolaylı düzenlemeler ön planda yer alıyor. Örneğin zorunlu karşılık oranlarının
artırılması, bir yandan enflasyonun denetlenmesine katkı sağlayan bir para
politikası aracı olarak uygulanabilirken bir yandan da makro ihtiyati önlem
olarak finansal kesimin fazla kredi açarak riskleri büyütmesine engel olmayı
amaçlıyor.
Makro ihtiyati önlemlerin mikro yansımaları da var. Makro
ihtiyati önlemler finansal sistemin istikrarını sağlamayı amaçlarken, mikro
ihtiyati önlemler de bireylerin ve şirketlerin tek tek finansal sağlığını
korumayı amaçlıyor. Sonuçta bireylerin ve şirketlerin finansal sağlığının
kaybolduğu bir ortamda finansal sistemin bütün olarak sağlıklı ve istikrarlı
kalabilmesini sağlamak mümkün görünmüyor. Bu önlemler arasında yer alan bir
kişinin ya da bir şirketin kullanabileceği krediyi gelir ya da cirosuyla sınırlamak
için çıkarılan bir kural bu kişi ya da şirketin kredi kullanımını düşürerek hem
kendisine veya şirketine hem de finansal sisteme zarar vermesini önlemek
amacını güdüyor. Bu çerçeveden bakılınca bu önlem makro olduğu kadar mikro
ihtiyati önlem niteliği de kazanıyor.
Türkiye’de de dünyadaki modaya uygun olarak makro ve mikro ihtiyati
önlemlere son yıllarda ağırlık verildiğini görüyoruz. Bankaların sermaye
yeterlik oranlarının, açık pozisyonlarının sürekli denetlenmesi, bireysel
olarak dövizle borçlanmanın kaldırılması, kredi kartlarına taksit uygulamasının
sınırlandırılması bu uygulamalar arasında yer alıyor. Bazı alanlarda bireysel
kredilerin satın alınan mala belirli bir oranda peşin ödeme yapıldıktan sonra
devreye girebilmesi, bankaların kredi hacimlerinin gözlemlenerek bunun belirli
bir oranı aşmaması için para politikası araçlarının devreye sokulması da yine bu
önlemler arasında sayılıyor.
Başta da söylediğim gibi makro ihtiyati politikalar diye
adlandırılan bu politika uygulamalarının çoğu eskiden para ya da maliye
politikası içinde uygulanan araçların yeniden tanımlanması, biraz kapsamının
genişletilmesiyle sanki yeni bir araçmış gibi ortaya atılmış önlemlerden
oluşuyor. Sanırım insanların aynı şeyleri duymaktan sıkılmalarının etkisiyle
eski politikalar yeniden ambalajlanıp yeni buluşlar gibi sunuluyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202623 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.