Faiz Lobisi Haklı Çıktı
Merkez Bankası ne
yaptı?
22 Mayıs 2013’de Fed’in tahvil alımını yavaşlatacağına
ilişkin ilk açıklamasını yaptığı günden başlayarak başta gelişme yolundaki
ülkeler olmak üzere küresel piyasalarda dalgalanma yaşanmaya başladı. Türkiye,
bu küresel dalgalanmaya kendi iç siyasal ve sosyal dalgalanmalarını da eklediği
için en fazla etkilenen ülkelerden birisi oldu. Kırılgan beşli olarak
adlandırılan ülkeler içinde (Brezilya, Endonezya, Hindistan, Güney Afrika ve
Türkiye) en kırılgan ekonomi konumuna geldi. Dış finansman ihtiyacı olan
gelişme yolundaki ülkeler bu gelişmeye karşı faiz artırarak yabancı fon çekmeyi
denerken TCMB, kurlara satış yoluyla müdahale etmeyi denedi. TCMB bu uygulamada
başarılı olamadı.
TCMB’nin, faiz aracını kullanamamasının nedeni toplumda
faizle ilgili başlatılan ve büyük ölçüde siyasal iktidar kadrosunun da
desteklediği faiz karşıtı söylemlerdi. Faizin artırılmasını önerenlerin “faiz
lobisi” olarak suçlanmasıyla doruk noktasına ulaşan bu yaklaşım Merkez
Bankası’nın elini kolunu bağlıyordu. Kurlardaki hızlı yükselişin durdurulamaması
sonucunda Merkez Bankası, 27 Ocak 2014’de haftalık repo faizini yüzde 4,50’den
yüzde 10’a artırmak zorunda kaldı. “Zor, oyunu bozar” diyen atasözümüz bir kez
daha yaşama geçmiş oldu. Merkez Bankası’nın faizi artırmasından sonra
Türkiye’nin göstergeleri hızla toparlanmaya başladı.
Faiz artışı ne
sonuçlar getirdi?
Aşağıdaki grafik Merkez Bankası’nın 27 Ocak 2014 akşamı
açıkladığı faiz artırımının CDS primi olarak ölçtüğümüz risk primi üzerindeki
etkisini gösteriyor (Kırmızı çizgi MB politika faizi, mavi çizgi CDS primi,
siyah kırıklı çizgi TCMB’nin faizi artırdığı tarih.)
Aşağıdaki grafik Merkez Bankası’nın 27 Ocak 2014’deki faiz
artırımının sepet kur (½ $ + ½ €) üzerinde yarattığı etkiyi gösteriyor (Kırmızı
çizgi MB politika faizi, mavi çizgi sepet kur, siyah kırıklı çizgi TCMB’nin
faizi artırdığı tarih..)
Aşağıdaki grafik Merkez Bankası’nın 27 Ocak 2014 akşamı
açıkladığı faiz artırımının BIST 100 endeksi üzerindeki etkisini gösteriyor
(Kırmızı çizgi MB politika faizi, mavi çizgi BIST 100 endeksi, siyah kırıklı
çizgi TCMB’nin faizi artırdığı tarih..)
Değerlendirme
Bu üç grafiğe baktığımızda piyasaların, küresel sistemde
dalgalanma yaşanmasına, ülkede siyasal ve sosyal risklerin artmasına ve bunun
sonucunda kurların yükselmesine karşın TCMB’nin faiz artırmamasını, siyasal
iktidarın ekonomi politikası üzerinde baskısı biçiminde algıladığı net bir
biçimde anlaşılıyor. Türkiye’de bu baskı nedeniyle doğru para politikasının
uygulanamayacağını düşünen piyasalar CDS primini yükseltiyorlar, borsadan
çıkışlar başlıyor ve buna paralel olarak borsa endeksi düşüyor, döviz giriş
çıkış dengesi bozulmaya başlıyor, kurlar yükseliyor. TCMB, faizi yükseltince
işlerin normale döndüğünü, siyasal baskının kalktığını ya da azaldığını ve
uygulanması gereken politikaların uygulanmaya başladığını düşünen piyasalar ona
göre davranmaya başlıyor. Risk primi düşüyor, kurlar gevşiyor, borsaya girişler
arttığı için de borsa yükseliyor.
Merkez Bankası şimdi
de faizi düşürerek doğru yapmış olabilir mi?
Geçtiğimiz hafta Merkez Bankası politika faizini yüzde
10’dan 9,50’ye indirdi. Bence doğru bir karardı. Birkaç nedeni var: (1) Faiz
artırımından beklenen sonuçlar alınmış, kurlar gevşemiş bulunuyor. (2) Kurlardaki
gevşemeye paralel olarak piyasada faiz oranları düşüyor. (3) Enflasyonda yıl
ortasından itibaren düşme eğiliminin ortaya çıkması beklentisi söz konusu. (4)
Dış finansman ihtiyacının karşılanmasında en azından şimdilik sıkıntı ortadan
kalkmış görünüyor. (5) Enflasyonda, maliyet politikası daha ağırlıklı bir etki
yapıyor. (6) Beklentilerin olumlu olarak etkilenmesi gidişi daha olumlu
etkileyebilir.
Bu durumda Merkez Bankası’nın 27 Ocak’ta aldığı faizi
artırma kararının getirdiği olumlu etkinin bu kez faiz indirme kararının
getirmesi beklenen olumlu etkiyle yer değiştirmesi olası görünüyor.
Faiz kararlarının ve
sonuçlarının bize hatırlattığı dersler
Merkez Bankası’nın 27 Ocak 2014’de faiz artırımıyla başlayan
uygulaması bize bir şeyler öğretmiş olmalı:
(1) Ekonomi
politikası, adında yer alan politika kelimesine aldanarak politikanın bir dalı
gibi düşünülmemelidir. Buradaki politika İngilizcedeki policy’nin çevirisidir.
Türkçe’de politics de policy de politika çevirisiyle karşılandığı için bir
karmaşa doğuyor. Politics, devlet işlerini düzenleme ve yürütme sanatı, policy
ise akılcı sonuçları başarmak için oluşturulmuş ilkeler rehberi olarak tanımlanıyor.
(2) Faiz
politikası, tıpkı diğer ekonomi politikası araçları gibi esnek bir biçimde
kullanılması gereken bir araç. Ocak ayında nasıl artırılması gerekiyor idiyse
şimdi de indirilmesi gerekiyor. Faiz politikasını futbol takımı tutar gibi ele
almak bizi yanlış yerlere götürür.
(3) Merkez
Bankası’nın bağımsızlığının yasada yazılı kalmayıp yaşama geçirilebilmesinin,
ekonomi politikasının günümüzde en yaygın uygulanan alt dallarından olan faiz
politikasının doğru yürütülebilmesi için ne kadar önemli olduğu bu deneyimle
ortaya çıkmış olmalı.
Kıssadan hisse: Ekonomiyi faiz lobisi
değil faiz fobisi batırır (Örnek: 1994 krizi.)
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202654 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.