2023 Hedeflerine Ulaşılabilir mi?
2023 Hedefleri
Türkiye ekonomisi için belirlenen 2023 yılı hedefleri
arasında en somut ve ölçülebilir olanlarını aşağıdaki tabloda gösteriyorum.
Gösterge
|
2013 (Mevcut durum)
|
2023 (Hedef)
|
GSYH (Milyar USD)
|
820
|
2.000
|
Kişi Başı Gelir (USD)
|
10.782
|
20.000
|
Büyüme (on yıllık ortalama, %)
|
5
|
7
|
Türkiye ekonomisinin büyüklük sırası
|
17’nci
|
İlk 10 arasında
|
İhracat (Milyar USD)
|
163
|
500
|
Hesaplamalar için temel
varsayım:
2013 ile 2023 yılları arasındaki on yıllık dönemde kur
değişiminin enflasyon kadar olacağını yani TL’deki iç ve dış değer kayıplarının
aynı olacağını varsayıyorum.
2004 – 2010 yılları arasında TL, rezerv paralara karşı değerlenme
dönemi yaşamış ve ortalama büyüme yüzde 5 olduğu halde GSYH 390 milyar dolardan
732 milyar dolara, kişi başına gelir ise 5.775 dolardan 10.003 dolara yükselmiştir.
Bu dönemde TÜFE endeksi yüzde 150 artarken dolar kuru sadece yüzde 3,5
artmıştır. Dolayısıyla TL’deki değerlenme dolar cinsinden GSYH’nın, büyüme
oranının çok ötesinde yükselmesine yol açmıştır. 2004 – 2010 arasında geçerli olan bu olumlu
tablonun son üç yılda eskisi kadar TL lehine işlemediğini, 2013 yılının Mayıs
ayında Fed’in tahvil alımlarını kısmaya başlayacağını açıkladığı tarihten
itibaren de aleyhe döndüğünü belirtmemiz gerekiyor. Bir başka ifadeyle TL’nin rezerv
paralar karşısında değer kaybetmesinin daha olası olduğu bir ortamda
bulunduğumuzu dikkate alırsak 2004 – 2010 arasında desteğini hissettiğimiz olumlu
etkinin bir daha tekrarlanmayacağını kabul etmemiz gerekiyor.
2 trilyon dolarlık
GSYH
Türkiye’nin gerek 1923 – 2013 yılları arasında gerekse son
on yıllık dönemde ölçülen potansiyel büyüme hızı yıllık ortalama yüzde 5
oranında bir büyüme hızıdır.
2013 (Milyar
USD)
|
2023 (Milyar
USD)
|
|
GSYH
|
820
|
|
% 5 Büyüme
|
1.272
|
|
% 7 Büyüme
|
1.536
|
|
% 10 Büyüme
|
2.025
|
2013 itibariyle 820 milyar dolar olarak ölçülen GSYH’nın,
Türkiye, önümüzdeki on yılda eğer bu potansiyel büyüme hızıyla büyürse 2023
yılında GSYH’sı 1,3 trilyon dolara yaklaşacaktır. Eğer Türkiye bu on yıllık
sürede, kalkınma planlarında hedef olarak konulan, yüzde 7’lik yıllık ortalama
büyüme hızını yakalarsa 2013 yılında GSYH’sı 1,5 trilyon doları aşacaktır. 2023
yılında 2 trilyon doların üzerine çıkabilmesi için bu on yıllık dönemde yıllık
ortalama büyüme hızının yüzde 10’a yaklaşması gerekmektedir.
Kişi başına 20 bin
dolar gelir
Kişi başına geliri GSYH / Yıl ortası nüfusu formülüyle
hesaplıyoruz. Türkiye’nin 820 milyar dolarlık 2013 GSYH’sını 2013 yılının yıl
ortası nüfusu olarak hesaplanan 76.055’e bölünce kişi başına gelir 10.782 dolar
olarak hesaplanmaktadır. Önümüzdeki on yıl boyunca yıl ortası nüfusun ortalama
olarak yüzde 1,2 oranında artacağını varsayıyorum.
2013 KB
Gelir (USD)
|
2023 KB
Gelir (USD)
|
|
GSYH
büyümesine göre
|
10.782
|
|
% 5 Büyüme
|
14.841
|
|
% 7 Büyüme
|
17.923
|
|
% 9,3 Büyüme
|
23.632
|
Eğer yukarıda genel varsayım olarak ortaya koyduğumuz TL’nin
iç ve dış değer kaybı birbirine eşit olursa ve eğer ekonomi potansiyel büyüme
hızı paralelinde yıllık ortalama yüzde 5 büyüme kaydederse 2023 yılında kişi
başına gelir 14.841 dolara ulaşacak demektir. Ki bu Türkiye’nin orta gelir
tuzağında sıkışıp kalmış olması anlamına gelecektir. Yıllık ortalama büyüme
yüzde 7 olursa kişi başına gelir 17.923 doları bulacaktır. Ki bu orta gelir
tuzağından çıkılabileceği anlamına gelecektir. Türkiye, bu on yılda mucizevi
bir şekilde yıllık ortalama yüzde 9’un üzerinde büyürse kişi başına geliri 23.632
dolara gelecek ve orta gelir tuzağından çıkmış olacaktır.
Yıllık ortalama % 7 sürdürülebilir
büyüme oranı
1923 – 2013 arasında Türkiye’nin yıllık ortalama büyüme
oranı yaklaşık yüzde 5 olmuştur. Türkiye son on yılda da aynı ortalamayı
yakalamıştır. Yüzde 5 büyüme ortalaması Türkiye’nin potansiyel büyüme oranıdır.
Gelecek on yılda bu ortalamayı yüzde 7’ye çıkarma hedefi potansiyel büyüme
oranını yüzde 40 oranında arttırmak demektir. Son on yılda GSYH’sını 305 milyar
dolardan 820 milyar dolara çıkarırken bile yıllık büyüme ortalamasını
potansiyel büyüme oranının üzerine çıkaramamış olan Türkiye’nin yapısal
reformları yapmadan bu ortalamaya ulaşması objektif koşullar altında mümkün
görünmüyor.
En büyük 10 ekonomi
arasına girmek
Aşağıdaki tablo en büyük 10 ülke ve Türkiye’nin 2013 GSYH
büyüklüklerini gösteriyor.
Sıra
|
Ülke
|
GSYH 2013 (milyar USD)
|
1
|
ABD
|
16.800
|
2
|
Çin
|
9.181
|
3
|
Japonya
|
4.901
|
4
|
Almanya
|
3.636
|
5
|
Fransa
|
2.737
|
6
|
İngiltere
|
2.536
|
7
|
Brezilya
|
2.243
|
8
|
Rusya
|
2.118
|
9
|
İtalya
|
2.072
|
10
|
Hindistan
|
1.871
|
17
|
Türkiye
|
827
|
Türkiye’nin ilk on ülke arasına girebilmesi yani en azından Hindistan’ı geride bırakabilmesi için yıllık ortalama yüzde 8,5 dolayında büyümesi (ya da daha düşük büyümeyle birlikte TL’nin ciddi biçimde değerlenmesi) ve Hindistan’ın bu on yıllık süre içinde hiç büyümemesi (ya da Hint Rupisinin ciddi biçimde değer kaybetmesi) gerekiyor.
İhracatı 500 milyar
dolara çıkarmak
Türkiye, 2004 – 2013 yılları arasındaki on yılda ihracatını
yıllık olarak yüzde 13 dolayında artırmıştır. Özellikle küresel krizin etkili
olduğu 2008 – 2013 döneminde birçok ekonominin ithalat kısıtlamalarına
gitmesine karşın yeni pazarlara ulaşarak ve mevcut pazarlarda etkinliği
artırarak sağlanmış olan bu ortalama artış önemli bir artıştır.
Önümüzdeki on yıllık dönemde ihracat artışı için üç ayrı
varsayım altında tahmin yapıyorum: (1) Önceki on yılda yakalanan yüzde 13
oranındaki yıllık ortalama ihracat artışının aynen devam etmesi. (2)
Sürdürülebilir büyüme olarak hedeflenen yüzde 7 oranındaki yıllık ortalama GSYH
büyümesinin yakalanması ve ihracatın da bununla uyumlu artması. (3) Potansiyel
büyüme oranı olan yıllık ortalama yüzde 5 oranında büyümeye ulaşılması ve
ihracatın da buna ayak uydurması.
Şimdi bu üç varsayıma göre hazırladığım verileri tabloya
yerleştireyim:
İhracatın
|
Yıllık
|
Büyüme Oranı
|
|
Yıllar
|
% 13
|
% 7
|
% 5
|
2013
|
163
|
163
|
163
|
2023
|
553
|
321
|
266
|
Tablodaki hesapların
ortaya koyduğu çerçeveye göre eğer Türkiye önümüzdeki on yıllık dönemde yıllık
olarak geçtiğimiz on yıldaki yıllık ortalama ihracat artış oranına (yüzde 13)
ulaşabilirse 2023 yılında ihracat toplamını hedeflenen 500 milyar doların üzerine
çıkarabilir.
Buna karşılık Türkiye, gelecek on yılda hedeflediği yüzde 7
yıllık GSYH büyüme oranı dolayında bir ihracat artışını gerçekleştirirse 2023
yılında 321 milyar dolarlık, eğer potansiyel büyüme oranı olan yüzde 5 oranında
bir ihracat artışını gerçekleştirirse 2023 yılında 266 milyar dolarlık bir
ihracat toplamına ancak ulaşabilir.
Sonuç
Yukarıda gerek GSYH gerekse kişi başına gelir artışını
incelerken büyüme oranlarını ele aldık. Büyüme oranı ortalamamız
yüzde 7 olsa bile 2013 ile 2023 yılları arasındaki on yıllık dönemde TL’deki iç
ve dış değer kayıplarının aynı olacağı varsayımı altında hedef olarak alınan 2
trilyon dolarlık GSYH’ya ve 20 bin dolarlık kişi başına gelire ulaşma imkânımız
bulunmuyor.
Yaptığımız değerlendirmede 2013 yılı için konulan 2 trilyon
dolarlık GSYH, 20 bin dolarlık kişi başına gelir, yüzde 7 oranında yıllık
ortalama sürdürülebilir büyüme oranı ve en büyük on ekonomi arasına girme
hedeflerinin erişilebilecek hedefler olmadığı sonucuna varmış bulunuyoruz. Bu
durumda yüzde 9’dan düşük bir büyüme oranıyla 2 trilyon dolarlık GSYH ve 20 bin
dolarlık kişi başına gelir hedefine ulaşmamızın tek yolu olarak TL’nin bu on
yıllık sürede yabancı paralara karşı değerlenmesi olarak karşımıza çıkıyor. TL’nin
değerlenmesinin, GSYH’yı ve kişi başına geliri yükseltecek olmasına karşılık ihracat
hedefini tehlikeye sokacağı da dikkate alınmalıdır.
Burada ele aldığımız 2023 hedefleri içinde 500 milyar
dolarlık ihracat hedefi, geçmiş on yıldaki performansa bakıldığında, ulaşılabilir
tek hedef gibi dursa da yıllık yüzde 7’nin üzerinde
artışa süreklilik sağlamak kolay görünmüyor.
Veri kaynakları ve
hesaplama yöntemi:
1.GSYH, kişi
başına gelir, yıl ortası nüfusu, büyüme verileri TÜİK’den, ihracat verileri
TCMB ödemeler dengesinden alınmıştır.
2.2014 – 2023
arasındaki sayı ve oranlar, yukarıda metin içinde değinilen varsayımlara göre
hesaplanmıştır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202679 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.