Enflasyon mu Faizden...
Türkiye’de çok uzun bir süredir gündemde olan bir tartışma
var: Enflasyon ve faiz ilişkisinde hangisi sebep hangisi sonuçtur? Ya da daha
basit ifade edersek yüksek enflasyon yüksek faizin sebebi midir sonucu mudur?
Bu bloğu izleyenler hatırlayacaklar ben bu konuya birkaç kez
girdim. Benim görüşüm şu şekildedir: Eğer bir ekonomide maliyet enflasyonu
ağırlıklıysa faizin yükseltilmesi maliyetler üzerinde olumsuz etki yapabilir ve
enflasyonu artırabilir. Çünkü faiz de finansman maliyetinin, dolayısıyla
maliyetlerin bir parçasıdır. Buna karşılık bir ekonomide talep enflasyonu
ağırlıklıysa o zaman faizin yükseltilmesi talebi frenleyici etki yaratacağı
için enflasyonu da frenleyici sonuç getirir. Buna göre faizle ilgili kararı
vermeden önce ekonomide hangi tür enflasyonun ağırlık taşıdığına bakmak
gerekir.
Türkiye’de her konuda olduğu gibi bu konuda da insanlar
ortadan ikiye ayrılıveriyor. Bir grup enflasyon sonuç, faiz sebeptir derken öteki
grup enflasyon sebep, faiz sonuçtur diyor. Genellikle siyasetçiler enflasyonun
sonuç, faizin sebep olduğu görüşünde olunca konu da benzer bütün konularda
olduğu gibi bilimsel çerçeveden çıkıp siyasal çerçeveye oturuyor.
TÜİK, Temmuz ayı enflasyon verilerini açıkladı. Buna göre 12
aylık bazda TÜFE yüzde 9,16’dan 9,32’ye yükselirken, Yİ – ÜFE 9,75’den 9,46’ya
geriledi. Çekirdek enflasyon olarak kullandığımız I endeksi ise yüzde 9,65’den
9,75’e çıktı. I endeksi, Merkez Bankası’nın etkileyemeyeceği bütün kalemlerden
arındırılmış bir endekstir ve dolayısıyla uygulanan para politikasının
başarısını ya da başarısızlığını bize en açık biçimde göstermektedir.
I endeksinin 2014 yılı başından bu yana gelişlimi aşağıdaki
tabloda gösterilmektedir:
2014
|
I Endeksi (%)
|
Ocak
|
7,59
|
Şubat
|
8,43
|
Mart
|
9,32
|
Nisan
|
9,74
|
Mayıs
|
9,77
|
Haziran
|
9,65
|
Temmuz
|
9,75
|
Tablo, yükselen bir çekirdek enflasyon yapısının sadece
Haziran ayında aşağıya doğru bir kırılma yaşadığını ve Temmuz ayından itibaren
yeniden yukarıya yöneldiğini gösteriyor. 2013 yılı Ağustos ayında TÜFE’nin
aylık bazda % - 0,10 olduğunu düşünürsek TÜFE’de ve dolayısıyla çekirdek
enflasyonda gelecek ay için de düşüş beklentisi içinde olmak anlamlı
görünmüyor.
Enflasyonda yaz aylarında beklenen düşüşün gerçekleşmemesi
hemen ardından faizlerin artması sonucunu getirdi. Dün akşam yüzde 8,77 olan 2
yıllık gösterge tahvilin faizi, enflasyon verisinin açıklanmasının ardından
yüzde 9,05’e yükseldi.
Öteden beri söylüyorum; bizde, bu dönemde, talep ve maliyet
enflasyonu birlikte yaşanıyor. Buna karşılık ağırlık talep enflasyonunda. Zaten
bu iki enflasyon türü birbirini besleyen bir yapıya sahip, yani net çizgilerle
ayrılması ve net bir biçimde ölçülüp ayrıştırılması da tam olarak mümkün değil.
Dolayısıyla enflasyon daha çok sebep olarak etki yapıyor. Yani enflasyon
yükseliyorsa faizler de yükseliyor. Çünkü hiç kimse biriktirdiği parasını
zararına başkasına kullandırmak istemez.
Özetle söylemem gerekirse; yüksek enflasyon büyük ölçüde
sonuç değil sebeptir. Yüksek faiz ise büyük ölçüde yüksek enflasyonun bir
sonucudur. Ekonomi teorisi kriz döneminde paradigma değişimine ayak
uyduramadığı için eksik kalmış, yanılgılara düşmüş olabilir. Ama bu eksiklik ve
yanılgılar, ekonomi teorisinin tümünün kahvehane sohbetlerindeki teorilerle
çürütüleceği anlamına gelmez.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026103 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.