Fed Tahvil Alımının Kısa Vadeli Avanstan Ne Farkı Var?
ABD’nin uyguladığı niceliksel gevşeme (QE) çerçevesindeki
tahvil alım programı gerçekte bir para politikası aracı mı yoksa maliye
politikası aracı mı? Bunu aydınlatmamız gerekiyor.
Fed, uygulamaya koyduğu QE çerçevesinde her ay belirli bir
miktarda Devlet Tahvili alımı yapıyor ve karşılığında piyasaya para vermiş
oluyor. Başlangıçta aylık olarak 85 milyar dolarlık alımın 45 milyar dolarlık bölümü tahvildi (kalanı ise mortgage kağıdıydı.) Fed, geçen yılın
son çeyreğinden itibaren bu alımları her yeni Açık Piyasa Operasyonları
Komitesi (FOMC) toplantısında 10 milyar dolar azaltmaya başladı. Beklentilere
göre Ekim ayındaki FOMC toplantısında alımlara son verilecek.
Bankalar ellerindeki Devlet tahvillerinden bir bölümünü Fed’e satarak karşılığında para alıyorlar. Yani biraz geniş bir perspektiften bakarsak sistem şöyle işliyor:
Bankalar, Hazine’den parasını ödeyerek satın aldıkları
tahvilleri, QE tahvil alım programı çerçevesinde Fed’e veriyor ve Fed’de
karşılığı parayı bankalara ödüyor.
Bizde bir zamanlar geçerli olan kısa vadeli avans; Hazine’nin
Merkez Bankası’ndan belirli bir miktara (bütçe ödeneklerinin yüzde 15’ine)
kadar doğrudan borçlanmasında uygulanan sistemin adıydı ve şöyle işliyordu:
Bu iki uygulama arasında bazı farklar var: (1) Kısa vadeli
avans uygulamasında Hazine, bütçe açığını kapatmak için TCMB’den doğrudan
borçlanıyordu, QE uygulamasında ise Hazine’nin bankalara sattığı tahvilleri Fed
satın alarak Hazine’ye dolaylı finansman sağlamış oluyor. (2) Kısa vadeli avans
kaldırılmadan önce süresiz bir borçlanma aracı haline gelmişti. Yani Hazine her
yıl artan bütçe ödenekleri nedeniyle aldığı borcu yılsonunda iade etmek yerine yeni
bütçede artan ödenekler ile eski bütçedeki ödenekler arasında doğan farkı
alıyor ve borcu artırıyordu. Fed’in tahvil alımı ise bu yılın Ekim ayında sona
erecek. Yani süreli bir uygulama. (3) Kısa vadeli avans, cari yılın bütçe
ödeneklerinin yüzde 15’i ile sınırlıydı. Fed’in tahvil alımları ise başlangıçta
aylık 85 milyar dolar olarak belirlendi ve geçen sonbaharda başlatılan 10’ar
milyar dolarlık azaltma programı ile Ekim ayında sıfırlanmış olacak.
Bu üç fark dışında iki uygulama özü itibariyle birbirine çok
benziyor. Fed uygulamasında arada bankalar varken, kısa vadeli avans
uygulamasında Hazine ile Merkez Bankası doğrudan muhatap oluyordu. Eğer Fed
uygulamasında bankalar aradan çıkarılsa ve Fed, Hazine’ye doğrudan kredi açsa
uygulamalar bire bir aynı olacak.
Küresel kriz, gerek para gerekse maliye politikası aracı
olarak geçmişte yapılmış uygulamaların adlarını ve görünümünü değiştirerek
yeniden uygulamaya sokmuş bulunuyor. Hatta bazen para politikası gibi görünen
uygulamalar aslında bütçeyi para basarak finanse etmeye yani bir çeşit para ve
maliye politikası karmasına dönüşmüş bulunuyor. Bunun bir örneği de Fed, İngiltere Merkez
Bankası ve Japonya Merkez Bankası tarafından uygulanan tahvil alım programı.
Küresel sistemde sermaye hareketlerinin tümüyle serbest
kalmasının yarattığı büyük paradigma değişimi henüz ekonomik sistemde ve
ekonomi politikasında gerekli teorik altyapı değişikliğiyle karşılanamadı. Onun
yerine eski paradigmaya ait eski ilaçlar birbirine karıştırılarak yeni bir
uygulama gibi hastalığın tedavisi amacıyla kullanılıyor. Şimdilik tedavide
sağlanan sınırlı bir başarı var. Buna karşılık bu yeni hastalığın tedavisinde birbirine karıştırılarak kullanılan eski ilaçların nasıl yan etkiler yaratacağı henüz tam olarak bilinmiyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202649 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.