Merkez Bankasının Faiz ve Kur Açmazı
Bankaların bugün itibariyle bir yıllık mevduata verdiği
yüzde 9 - 10 dolayındaki nominal faizden yüzde 15 gelir vergisi kesintisini
(stopaj) düşersek yüzde 8,5 oranındaki net nominal faizi bulmuş oluruz. Bu,
kişinin eline geçecek faiz oranıdır. Buna göre yılbaşında bankaya 100 TL yatıran
bir kişi yılsonunda parasını faiziyle birlikte 110 TL değil 108,5 TL olarak
geri alacak demektir.
Aşağıdaki tablo, 100 TL’sini bir yıl vadeyle ve yüzde 10
nominal faiz üzerinden bankaya yatıran bir Türk ile 46,1 dolarını getirip 2,17
TL’lik kurdan bozdurup elde ettiği 100 TL’yi aynı faizle bankaya yatıran
Amerikalının durumunu karşılaştırmalı olarak ortaya koymayı amaçlıyor (Notlar:
1TL’nin değerinde yani USD kurunda bir yıl boyunca değişiklik olmadığı
varsayılmıştır. 2. ABD’li tasarruf sahibi/yatırımcı yabancı yatırımcılar için
örnek olarak seçilmiştir. Aynı durum Avrupalılar için de geçerlidir.)
Türk (TL)
|
Amerikalı (USD)
|
|
Yılbaşı ve yılsonu dolar kuru
|
1 USD = 2,17 TL
|
1 USD = 2,17 TL
|
Söz konusu tutar
|
100 TL
|
46,1 USD
|
Mevduat olarak yatırılan
|
100 TL
|
100
TL
|
Nominal faiz
|
% 10
|
%
10
|
Nominal faiz geliri
|
10 TL
|
10
TL
|
Nominal faizden GV stopajı
|
% 15
|
%
15
|
Net nominal faiz geliri
|
8,5 TL
|
3,92 USD
|
Toplam getiri
|
108,5 TL
|
50,0 USD
|
İlgili ülkedeki enflasyon
|
% 8,5
|
% 2
|
Reel faiz
|
% 0
|
% 6,3
|
Buna göre Türk de Amerikalı da bir yılın sonunda 10 TL faiz
elde etmiş olacak, bu faiz gelirinden yüzde 15 gelir vergisi kesilecek ve her
ikisinin de eline 8,5 TL faiz geliri geçecek demektir. Her ikisinin de o
aşamada parasını çektiğini düşünelim. İkisinin de elinde toplam 108,5 TL olacaktır.
Amerikalının aynı gün parasını 2,17’lik kurdan dolara çevirdiğini ve eline
geçen 50 dolarla ülkesine döndüğünü düşünelim. Türkiye’de enflasyon yüzde 8,5
olduğu için Türk’ün bu işlemden elde ettiği reel faiz 0 olmuştur. ABD’de faizler sıfır dolayında olduğundan Amerikalı, kendi
ülkesinde parasını bankaya yatırsa muhtemelen negatif reel faiz elde etmiş olacaktı.
Oysa parasını Türkiye’ye getirmekle 46,1 dolarına karşılık 3,92 dolar faiz elde etmiş
olmaktadır. Bunun 100 dolara karşılık gelen reel faizi ise kabaca yüzde 6,3'tür.
Eğer TL, Dolar karşısında değer kazanırsa ABD’li
yatırımcının kazancı artar, eğer tersi olur da TL değer kaybederse ABD’li
yatırımcının kazancı azalır, hatta değer kaybının oranına göre duruma göre
negatife de düşebilir. TL’nin değer kazanması olasılığı sıcak para açısından
Türkiye’yi çekici hale getirirken, değer kaybetmesi olasılığı da riskleri
artırmakta, çekiciliği azaltmaktadır. O nedenledir ki Türkiye’ye gelen para kısa
vadeli yani sıcak para olarak gelmektedir.
Tablo bize açıkça gösteriyor ki biz Türk tasarruf sahibine
sıfır ya da negatif faiz verirken yabancı tasarruf sahibine genellikle pozitif
faiz veriyoruz. Yani yerli tasarruf sahibini korumak yerine yabancı tasarrufu
sahibini korumuş oluyoruz. Yerli kaynakları yatırımlarda kullanacağımıza
yabancı kaynakları çekmeye çalışıyoruz. Faizi her düşürdüğümüzde yerliyi daha
çok cezalandırmış oluyoruz. Bunu tersine çevirmenin yolu döviz kurunu yavaş
yavaş yükselen bir yapıya oturtabilmektir. O zaman da yabancı kaynak gelişi
azalabilir. Çünkü yabancının buraya yönelttiği tasarrufundan elde ettiği reel
faiz, kur riskini karşılamakta zaten zorlanıyor. TL değer kaybederse yabancı
tasarruf sahibi/yatırımcı bu faizi de kaybedeceği için gelmekten vazgeçebilir.
Fed’in faizleri artırmaya karar vermesi halinde ortaya çıkabilecek tehlike de
buradadır. ABD’de faizler yükselirse ABD’li yatırımcının kur riskini alarak
Türkiye’ye gelmesinin anlamı kalmayacak. Oysa Türkiye’nin bir yıl içinde vadesi
gelecek dış borçlarını ödeyebilmesi ve ortaya çıkacak cari açığını
kapatabilmesi kabaca 210 – 215 milyar dolar tutarında dış kaynak ihtiyacı var.
Merkez Bankası’nın
açmazı buradadır: Faizi düşürse yerli tasarruf sahibini daha da
cezalandıracak ve iç tasarruflar artmayacak, kuru yükseltse yabancı tasarruf
sahibini kaçıracak ve dış kaynak ihtiyacını çözmekte zorlanacak. Bu açmazı yerli
tasarruf sahibini tasarrufundan, yabancı tasarruf sahibi/yatırımcıyı da buraya
gelmekten vazgeçirmeden çözmenin tek yolu var: Enflasyonu düşürmek.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202672 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.