Yabancı Yatırımcı Niçin Tedirgin?
Gün geçmiyor ki reyting kuruluşlarından birisi Türkiye
hakkında bir uyarıda bulunmasın ya da önde gelen ekonomi gazete veya
dergilerinde Türkiye’deki risklere dikkat çeken bir makale yayınlanmasın.
Bunları okuyunca kimimiz eleştirilere hak veriyoruz kimimiz ise bu eleştirileri
yapanları suçlamayı tercih ediyoruz. Pek çok kişi şu soruyu soruyor:
“Cumhurbaşkanlığı seçiminde bir sürpriz yaşanmadı. O halde niçin Türkiye
hakkında böyle bir endişe söz konusu?”
Merkez Bankası Haziran ayı Uluslararası Yatırım Pozisyonu
verilerini yayınladı. Uluslararası Yatırım Pozisyonu, bir ekonomideki yerleşik
kişilerin yurtdışında yerleşik kişilerden olan finansal alacakları ile altın
varlıklarını ve yurtdışında yerleşik kişilere olan finansal yükümlülüklerini stok
olarak gösteren tablodur. Uluslararası Yatırım Pozisyonu tablosunda toplam
finansal varlıklar ile toplam finansal yükümlülüklerin farkı net uluslararası
yatırım pozisyonu olarak adlandırılmaktadır. Başka bir deyişle, net
uluslararası yatırım pozisyonu, Türkiye’nin yurtdışından alacaklarıyla,
Türkiye’nin yurtdışına borçlarının netleştirilmiş şeklini göstermektedir. Net
pozisyon pozitif veya negatif olabilir.
Aşağıdaki tabloda Türkiye’nin uluslararası net yatırım
pozisyonu verileri yıllar itibariyle karşılaştırmalı olarak yer alıyor.
Gösterge
|
2002
|
2011
|
2012
|
2013
|
2014/6
|
Varlıklar
|
62,3
|
179,1
|
214
|
225,5
|
230
|
Yurtdışında doğrudan yatırımlar
|
5,8
|
27,7
|
31
|
33,4
|
35,5
|
Portföy yatırımları
|
0,8
|
1,8
|
1,3
|
0,9
|
1
|
Diğer yatırımlar
|
27,5
|
61,3
|
62,6
|
60,3
|
59,9
|
Rezerv varlıklar
|
28,1
|
88,3
|
119,2
|
131
|
133,5
|
Yükümlülükler
|
147,8
|
493,4
|
634,2
|
615,8
|
652,9
|
Yurtiçinde doğrudan yatırımlar
|
18,8
|
139,5
|
187,6
|
145,5
|
159,5
|
Portföy yatırımları
|
23,9
|
109,4
|
179
|
167,8
|
188,8
|
Diğer yatırımlar
|
105,1
|
247,5
|
267,6
|
302,6
|
304,6
|
Uluslararası Net Yatırım Pozisyonu
|
-85,5
|
-314,3
|
-420,2
|
-390,3
|
-423
|
(Not: Tablodaki başlıkların içeriklerini yazının sonundaki kutuda açıkladım.)
2002 yılsonundan 2014 yılının ortasına kadar geçen 12 yıllık
sürede Türkiye’de yerleşik özel ve tüzel kişilerin yurtdışında sahip oldukları
varlıklar yaklaşık 3,7 kat artmış görünüyor. Buna karşılık yurt dışında
yerleşik kişilerin Türkiye’de sahip oldukları varlıklar, ya da Türkiye’deki
yerleşik kişilerin yurtdışında yerleşik kişilere olan yükümlülükleri 4,4 kat
artmış bulunuyor. Bunun sonucunda Türkiye’de yerleşik kişilerin uluslararası
net yatırım pozisyonu yaklaşık 5 kat daha bozularak -85,5 milyar dolardan -423
milyar dolara yükselmiş oluyor.
Bu tablonun özeti
şudur: Bugün yurtdışında sahip olduğumuz varlıklarla yabancıların burada
sahip olduğu varlıkları (yani bizim yükümlülüklerimizi) karşılıklı olarak
ödemeye kalksak bizim bu varlıkları verdikten sonra üste 423 milyar dolar daha
vermemiz gerekiyor. Tablodaki en önemli karşılaştırma doğrudan yatırımları
dışarıda tutmak suretiyle yapılacak karşılaştırmadır. Çünkü doğrudan yatırımlar
kolay kolay çıkıp gidemez. Doğrudan yatırımları karşılıklı olarak hem
varlıklardan hem de yükümlülüklerden çıkarıp bakarsak doğrudan yatırımlar hariç
uluslararası net yatırım pozisyonu -299 milyar dolar olarak karşımıza çıkar.
Aynı büyüklük 2002 sonunda -72,5, 2013 sonunda ise -278 milyar dolarak
hesaplanıyor. Son altı ayda doğrudan yatırımlar hariç net pozisyon 21 milyar
dolar daha bozulmuş görünüyor. Net uluslararası yatırım pozisyonu böyle olan bir ekonomiye yatırım yapan herkes tedirgin olur. Diyelim ki yatırım amaçlı olarak elinizdeki paranın bir bölümüyle 2 yıl sonra teslim edilecek bir daire aldınız. Binayı yapan müteahhitlik şirketi oldukça borçlu bir şirket. Üstelik ikide birde kendisine kredi veren bankalarla kavga ediyor. Buna karşılık binanın ileride size iyi kira getireceğini düşündüğünüz bir yerde yapılıyor olması nedeniyle bu yatırıma girmiş bulunuyorsunuz. Bu durumda yaptığınız yatırımdan dolayı tedirgin olmaz mıydınız? Acaba müteahhit binayı bitirebilecek mi? Benim dairemi zamanında teslim edebilecek mi? Şeklinde sorular kafanızı kurcalamaz mıydı? Bu sorulara muhtemelen evet yanıtı veriyorsanız bu uluslararası yatırım tablosuna bakınca varlığına buraya yatırım yapan yabancıların tedirginliğini anlıyorsunuz demektir.
Türkiye’nin kırılgan beşli arasında gösterilmesinin en temel
dayanaklarından birisi budur. Aslında tablo böyle olmakla birlikte bunun
farkında olarak yapısal reformlara başlamanın sinyallerini veren bir yönetim
olsa tedirginlik yine de azalabilir. Ne var ki sinyaller tam tersi yönde
geliyor. Durumu tam olarak anlamadığımızı gösteren açıklamalar çıkıyor. Örneğin
faizi indirerek enflasyonu çözeceğimizi söylediğimizde yabancı yatırımcı sorunu
anlamadığımızın yanı sıra bilgimizin de yetersiz olduğunu düşünmeye ve yatırımı
konusunda tedirgin olmaya başlıyor. Yabancı yatırımcının tedirginliği ister
istemez reyting şirketlerini de tedirgin ediyor. Bir şey olursa yatırımcıların
onlara “bizi neden uyarmadın” diye sorması ve hatta dava açması muhtemel. Onlar
da bu argümanları önlemek için not indirimine gitmeseler bile yavaş yavaş uyarı
niteliğinde açıklamalar yapıyorlar.
Ek: Uluslararası Yatırım Pozisyonu Tablosu neleri kapsıyor?
Varlıklar Bölümü:
Yurtdışında doğrudan yatırımlar: Türkiye’de yerleşik kişilerin başka bir ülkede yerleşik şirketlerde sürekli bir pay elde ettiği ve dolayısıyla yönetimde söz sahibi olduğunu gösteren yatırım kategorisidir. Portföy yatırımları: Portföy yatırımları, Türkiye’de yerleşik kişilerin yurtdışında yerleşik şirketlerin hisse senedi ve borç senetlerine yaptıkları yatırımları içeren yatırım kategorisidir. Doğrudan yatırımların aksine, bu senetlere yatırım yapanlar, bu senetleri ihraç eden kuruluşun yönetiminde etkin değildir.
Diğer Yatırımlar: Türkiye’de yerleşik kişilerin başka ülkelerde yerleşik kişilere açtığı ticari krediler ve diğer kredilerin yer aldığı kategoridir.
Rezerv varlıklar: Para ve kur politikalarını desteklemek, piyasalara güven vermek, devletin döviz cinsinden iç ve dış borç servisini gerçekleştirmek, dışsal şoklara karsı gerekli döviz likiditesini bulundurmak gibi amaçlara yönelik olarak TCMB tarafından denetlenen, kullanıma hazır dış varlıklardır.
Yükümlülükler Bölümü:
Yurtiçinde doğrudan yatırımlar: Yurtdışında yerleşik kişilerin Türkiye’de yerleşik şirketlerde sürekli bir pay elde ettiği ve dolayısıyla yönetimde söz sahibi olduğu kategoridir.
Portföy yatırımları: Portföy yatırımları, Türkiye’deki hisse senedi ve borç senetlerine yurtdışında yerleşik kişilerin yaptığı yatırımları içeren kategoridir. Doğrudan yatırımların aksine, bu senetlere yatırım yapanlar, bu senetleri ihraç eden kuruluşun yönetiminde etkin değildir.
Diğer Yatırımlar: Yurtdışında yerleşik kişilerin Türkiye’de yerleşik kişilere açtığı ticari kredilerin yer alıyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202648 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.