Merkez Ne Yaptı Herkes Ne Anladı?
Merkez Bankası’nın
(TCMB) faiz indirme kararı ve görünüm
TCMB Para Politikası Kurulu’nun aylık toplantısı sonrasında
yaptığı açıklamada gecelik borç verme faizini yüzde 12’den yüzde 11,25’e (piyasa
yapıcısı bankalar için yüzde 11,5’dan yüzde 10,75’e) indirdiğini, diğer her
şeyin mevcut haliyle bırakıldığını belirtti.
Buna göre politika faizlerinin son durumunu bir tabloyla
gösterelim:
TCMB Faizleri
|
%
|
Haftalık
repo ihalesi faizi
|
8,25
|
Gecelik
borç verme faizi
|
11,25
|
Piyasa
yapıcılarına gecelik borç verme faizi
|
10,75
|
Gecelik
borçlanma faizi
|
7,5
|
Geç
likidite penceresinden TCMB’nin borç verme faizi
|
12,75
|
Geç
likidite penceresinden TCMB’ninborç alma faizi
|
0
|
TCMB bu indirimi
niçin yaptı?
Şimdi gelelim TCMB’nin gecelik borç verme faizini
düşürmesinin ne anlama geldiğini açıklamaya. Bunun anahtarı Para Politikası
Kurulu toplantısı kararının özet notunda yer alıyor. Bu notta TCMB dört
gelişmeye dikkat çekiyor: (1) ‘Sıkı para politikası duruşunun ve alınan makroihtiyati
önlemlerin etkisiyle kredi büyüme hızları makul düzeyde seyretmektedir.’
(Hatırlanacağı gibi enflasyonu azdıran nedenlerden birisi olan yüzde 25’in
üzerindeki kredi büyümesini yüzde 15’lere çekme hedefi var.) (2) ‘Yurtiçi özel
kesim nihai talebi ılımlı bir eğilim sergilemektedir.’ (Yurtiçi talebin ılımlı
olması demek enflasyon üzerindeki baskıların da ılımlı olması demektir. Bir
başka ifadeyle TCMB, gelecek için en azından yurtiçi talep kaynaklı bir
enflasyon baskısı öngörmemektedir.) (3) ‘Geçtiğimiz yılın ortalarından itibaren
gerçekleşen birikimli döviz kuru gelişmelerinin yıllık enflasyon üzerindeki
olumsuz yansımaları kademeli olarak azalmaktadır.’ (Döviz kurlarında yaşanmış
olan artışların enflasyonu olumsuz etkilediği biliniyor. TCMB, bu olumsuz
etkilerin yavaş yavaş kalmaya başladığını ve dolayısıyla enflasyonun bu
rahatlama nedeniyle de düşüşe geçeceğini tahmin ediyor.) (4) ‘Gıda
fiyatlarındaki yüksek seyir enflasyon görünümündeki iyileşmeyi
geciktirmektedir. Kurul, bu çerçevede kuraklığın ve jeopolitik risklerin
enflasyon görünümü üzerindeki etkilerini de ele almıştır.’ (Gıda fiyatlarındaki
artışlar, kuraklığın buna etkisi ve jeopolitik risklerin varlığı enflasyonu
olumsuz etkileyecek faktörlerdir.)
Bunları özetlersek, TCMB, enflasyon konusunda üç olumlu
gelişmeyi (kredi büyüme hızlarının makul düzeyde olması, yurtiçi nihai talebin
ılımlı olması ve döviz kurlarındaki artışın olumsuz etkilerinin azalmaya
başlaması) ve bir olumsuz gelişmeyi (gıda fiyatlarının artması, kuraklık ve
jeopolitik risklerin artması) göz önünde bulundurarak gecelik borç verme
faizlerini düşürme kararı almıştır.
Bir taşla iki hedef
vurulabilir mi?
Karara ve gerekçelere bakınca; Para Politikası Kurulu
üyelerinin yüksek seyreden enflasyonu düşürmek ile düşük seyreden büyümeyi
yükseltmek tercihleri arasında gel – gitler yaşadıkları ve sonunda ortalama bir
kararla her iki amaca birden hizmet etmek üzere bir beklenti yaratma yolunu seçtikleri
kanısı doğuyor. Gecelik borç verme faizlerinin düşürülmesi, bankaların acil durumlarda daha
ucuza fon bulmasına yol açacak ve ileride TCMB'nin politika faizini de indirmesi beklentisini yaratarak mevduat ve kredi faizleriyle ilgili beklentileri olumlu hale getirecek, kredilerin bu beklentilerle bir miktar
artmasını ve büyümenin yukarı yönlenmesini sağlayacak. Yukarıda
değindiğim gibi TCMB’nin alınan önlemler sonucunda kredi genişlemesinin
frenlendiğini belirtmiş olması hafif bir kredi artışından şikayetçi olmayacağı
anlamına geliyor. Öte yandan indirimin haftalık repo ihalesi faizi yerine gecelik fonlama faizinde yapılması bir yandan da
enflasyonu denetim altında tutma güdüsünden kaynaklanıyor.
TCMB’nin üzerindeki ‘büyüme elden gidiyor, faizi indir’
biçiminde özetlenebilecek baskıları da dikkate aldığımızda, yasasında ne
denirse densin, para otoritesinin fiyat istikrarı hedefli politika belirlemesinin
zorluğu karşımıza çıkıyor. Ne var ki ekonomi politikasında bu tür beklenti yaratarak ikili hedefe
yönelmiş kararların başarıya ulaşması kolay değildir. Bu kararın test edileceği
ilk aşama 3 Eylül günüdür. Ağustos ayı TÜFE oranı açıklandığında eğer yıllık
enflasyonda gerileme ortaya çıkmamışsa eleştiriler başlayacaktır. Geçen yılın
Ağustos ayında aylık TÜFE oranının eksi yüzde 0,10 olduğunu dikkate alırsak bu
Ağustos’ta enflasyonda gerileme olması olasılığı oldukça düşük görünmektedir.
TCMB Faizleri Tablosuyla ilgili Açıklamalar:
Haftalık repo ihalesi faizi: TCMB, bankalara, haftalık repo ihalesi
açmakta ve bankaların repoya getirdiği tahvil vb karşılığında onlara bir hafta
vadeli borç vermektedir. TCMB'nin bankalara yönelik asıl fonlaması bu kalemden yapılmaktadır. Bu uygulamada yüzde 8,25 olan oran değiştirilmemiştir.
Gecelik borç verme faizi: TCMB, bankalara gecelik olarak da borç
vermektedir. Bunun faizi yüzde 12,00’den son toplantıyla yüzde 11,25’e
düşürülmüştür. TCMB, piyasa yapıcısı bankalar için yüzde 11,5 faizle sağladığı
bu imkanın faizini de yüzde 10,75’e indirmiştir.
Gecelik borçlanma faizi: TCMB, gün sonunda elinde fazla para kalan
ve bunu değerlendirme imkanı olmayan bankaların kendisine yatıracakları fonlara
yüzde 7,5 faiz vermektedir.
Geç likidite penceresi: Bankaların yukarıda saydığımız işlemleri saat
16’dan önce yapmaları gerekmektedir. Eğer saat 16’ya kadar bu işlemler
yetiştirilememişse TCMB saat 16 ile 17 arasında geç likidite penceresi adı
altında ek bir işlem imkanı sunmaktadır. Buna göre bu saatler arasında TCMB’ye
borç verecek veya TCMB’den borç alacak olanlara da tablodaki faizleri uygulamaktadır.
Dikkat edileceği üzere TCMB, saat 16’dan sonra kendisine yatırılacak paralara
faiz ödememekte, sadece muhafaza işlemi yapmış olmaktadır.
Faiz koridoru: TCMB’nin gecelik borç verme faizi olan yüzde 11,25
ile gecelik borç alma faizi olan yüzde 7,5 arasına koridor ya da bant
denilmektedir. Gecelik borç verme faizi (yüzde 11,25) bu koridorun ya da bandın
üst limiti, gecelik borçlanma faizi (yüzde 7,5) ise bunun alt limiti olarak
anılmaktadır.
Marjinal fonlama oranı: TCMB’nin gecelik borç verme oranının üst
limiti (yüzde 11,25) marjinal fonlama oranı olarak da anılmaktadır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202637 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.