Pazarcının Yatırım Önerisi
Yazılarımı okuyanlar ya da tv’deki programımı izleyenler bilir. Ben,
eğer İstanbul’daysam ve eğer başka acil bir işim yoksa, her Çarşamba saat 10,30
gibi Sarıyer Pazarına giderim. Hem alış veriş yaparım hem de pazarcılarla ve
alış veriş yapanlarla sohbet eder, görüş alış verişinde bulunurum. Bir
iktisatçının sadece kitaplara, makalelere gömülüp kalmaması, çarşı, pazar da
gezmesi gerektiğine inanırım. Çünkü özellikle pazar, ekonomide nelerin olup
bittiğinin en yalın biçimde izlenebileceği yerdir.
Pazarda ve çarşıda bana en çok sorulan soru ekonominin nasıl
gittiği, altın ve doların ne olacağı ve nereye yatırım yapılmasının uygun
olacağı sorusudur. Ben de kendime bilgi saklamayı hiç sevmediğim için
bildiklerimi paylaşırım.
2007 yılının ortalarında altının onsu 800 dolara
yaklaşmıştı. 2006 yılında 650 dolar dolayından başlayan yükseliş devam
ediyordu. Bir Çarşamba günü yine pazarda dolaşıyordum. Bir grup esnaf yanıma
geldi ve “hocam size bir şey sormak istiyoruz” dediler ve tahmin edeceğiniz
gibi nereye yatırım yapmalarının akıllıca olacağını sordular. Ben de “hiç
düşünmeden altın alın” dedim. Sonra bu meseleyi unuttuk. Aradan zaman geçti.
2012 yılının ortalarında altının onsu 1850 dolar dolayındayken aynı esnaf grubu
yine yanıma geldi ve “hocam dediğini yaptık altın aldık şimdi ne yapmamızı
önerirsin” dediler. Aradan 5 yıl geçmişti ve bana göre altın artık zirveyi
görmüştü. “Altınları satın ve dolar alın” dedim. Dolar 1,80’lerdeydi. Kimi beni
dinledi kimi dinlemedi. Dinleyenler 1,80’den aldıkları dolarla çok para
kazandılar. 2014 başlarında dolar 2,30’u gördüğünde dolar almış olanlar yine
geldiler yanıma yine aynı soruyu sordular. “Benden buraya kadar, bundan
sonrasına siz karar verin” dedim. Bir daha da bütün ısrarlara karşın hiç
yatırım tavsiyesi vermedim.
Bu hafta pazarda dolaşırken genç bir pazarcı geldi yanıma ve
dedi ki: “Hocam bize altın tavsiye etmiştin iyi para kazandık sayende.” Ben
yine bir yatırım tavsiyesi soracak diye beklerken o devam etti: “Bu kez ben
sana bir yatırım tavsiyesinde bulunacağım, bu kıyağımı da unutma” dedi ve devam
etti: “Hocam, taksi plakası al, ben 4 yıl önce aldığımda 400 bin lira verdim
şimdi 1 milyon 300 bin lira ediyor. Aylık olarak 6 bin liraya kiraya
verebiliyorsun, hiçbir mal bu kadar değer artışı sağlamaz” dedi. “Peki nereden
alacağız plakayı” diye sordum. “Satanlar var hocam, sen ilgilenirsen ben sana
bulurum” dedi. Benzer bir konuşma bayram için gittiğimiz yurtdışı turu
dönüşünde bindiğimiz taksinin şoförüyle aramızda geçmişti. Beni tanıyanlar önce
bana “nereye yatırım yapalım” diye soruyorlar ben bir şeyler söylemeye kalkınca
da bana bu fikri veriyorlar. “Hoca bu işlerden anlamıyor, garibana yardım
edelim” gibi bir durum seziyorum.
Bu kadar önerilince oturup internetten bir araştırma yaptım
ve gördüm ki taksi plakasının ciddi bir borsası var. Plaka satanlar, kiraya
verenler, kiralık arayanlar bir borsa oluşturmuş resmen. Plakaya sınır
konulunca tabii böyle bir karaborsa piyasası doğuyor. Bu tür yatırımlar bana
pek uygun gelmiyor ama belki meraklısı vardır diye yazıyorum. İnternetin arama boşluğuna
taksi plakası yazarsanız piyasanın derinliğini görebilirsiniz. Bu yatırıma
girip girmeme konusunda karar sizin tabii. Ben bir alternatifi paylaşayım
dedim.
Meraklısı için teknik
ek: Taksi plakası piyasasında fiyat oluşumunun mikroekonomik analizi
Aşağıdaki şekilde arz ve talep üzerinde bir kısıtlama bulunmaması
durumunda piyasada fiyat oluşumunu gösteriyorum.
Taksi plakasının fiyatı dikey eksende miktarı ise yatay
eksende yer alıyor. Arz0 ile Talep0 eğrilerinin kesiştiği X noktası m0
miktarında taksi plakasının f0 fiyatıyla satıldığı piyasa denge noktasıdır. Talep
arttığı zaman arz da artabilmekte ve dolayısıyla fiyat artışı miktar artışıyla
dengelendiği için kısa dönemli artışlar dışında orta uzun dönemde anormal fiyat
artışları ortaya çıkmamaktadır.
Aşağıdaki şekil talep üzerinde bir kısıt olmadığı halde arz
üzerinde kısıtlama olduğu, plaka sayısının dondurulduğu durumu göstermektedir.
Böyle bir durumda taksi plakası arz eğrisi (Arz0) dikey
eksene paralel katı bir görünüm alacaktır. Yani kısa, orta ve uzun vadede
arttırılması mümkün değildir. Bu durumda taksi plakası talep eğrisi, talepteki
artışa göre artacak yani sağa kayacak ve taksi plakasının miktarı artmadığı
halde fiyatının artmasına neden olacaktır. Şekilde ilk denge halinin Arz0
eğrisiyle Talep0 eğrisinin kesiştiği X noktası olduğunu varsayalım. Bu noktada
f0 fiyatından m0 adet taksi plakası alınıp satılmaktadır. Gelen turist
sayısında artış olduğunu ve taksi plakasına talebin arttığını düşünelim. Bu
durumda Talep0 eğrisi sağa kayacak ve Talep1 eğrisi halini alacaktır. Yeni
denge Talep1 eğrisinin Arz0 eğrisini kestiği Y noktasıdır. Bu noktada taksi
plakası adedi değişmemiş (m0) buna karşılık fiyatı f0’dan f1’e yükselmiştir. Bu
eğilim devam derse Talep1 eğrisi, sağa kaymayı sürdürecek, yeni denge noktası Z’ye
kayacak, miktar aynı kalırken (m0) fiyatlar yükselmeye devam edecektir (f2.)
Genel konusunda
Tuncer Bulutay'ın Ardından7 Aralık 2021Geçmişten Dijital Geleceğe16 Ekim 2020Okuduğum Kitaplardan Seçmeler2 Ağustos 2020Devlet Adamı Deyince14 Haziran 202058 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.