Gelir Dağılımında Son Durumumuz
Gelir dağılımı araştırmaları, bir ekonomide yaratılan
gelirin nasıl paylaşıldığını analiz etmek amacıyla birkaç şekilde yapılıyor. En
çok kullanılanları kişisel gelir dağılımı analizi ve fonksiyonel gelir dağılımı
analizi. Bir ekonomide yaratılan gelirin, o ekonomideki kişiler arasında ne
şekilde dağıldığını ortaya koyan değerlendirmeye kişisel gelir dağılımı analizi
deniyor. Gelir dağılımı analizleri fonksiyonel olarak yapıldığında; ücret, faiz,
rant, kar gibi üretim faktörlerinin yaratılan gelirden ne kadar pay aldığını
ölçmek mümkün olabiliyor. Toplumun daha çok ilgisini çeken konu kişisel gelir
dağılımı.
Teorik bilgi
Gelir dağılımı eşitliğini ölçmek için kullanılan araçlar içinde en yaygın
kullanılanı Gini katsayısıdır. Bir
kare çizerek dikey eksene yüzde 10 ya da 20’lik bölümler halinde GSYH’dan
alınan payları birikimli olarak, yatay eksene de yine yüzde 20’lik paylar halinde
nüfusu birikimli olarak yerleştirelim. Her bir yüzde 20’lik nüfus payının
gelirden ne kadar pay aldığını bu eksenlerin arasında kalan alanda işaretlersek
karşımıza bir eğri çıkar. Buna Lorenz
Eğrisi adını veriyoruz. Karenin köşegen çizgisine mutlak eşitlik çizgisi
diyoruz. Yani bütün işaretlerimiz bu çizginin üzerine gelirse o toplumda gelir
dağılımı eşittir. Lorenz eğrisi mutlak eşitlik çizgisinden ne kadar
uzaklaşıyorsa gelir dağılımı o kadar bozuluyor demektir. Aşağıdaki şekilde
hayali bir ülke için çizilmiş bir Lorenz eğrisi yer alıyor. Lorenz eğrisi ile
mutlak eşitlik çizgisi arasında kalan alanın büyüklüğünü (şekilde A alanı)
mutlak eşitlik çizgisinin altında kalan alanın tamamına (şekilde A + B alanı)
bölersek karşımıza bir oran çıkar. Buna Gini Katsayısı diyoruz. Eğer gelir
dağılımı tam anlamıyla eşitse, yani bütün değerler mutlak eşitlik çizgisi
üzerindeyse o zaman Gini katsayısı sıfır çıkacak demektir. Gini katsayısı sıfır
ile bir arasında değişen bir katsayıdır ve sıfıra yaklaştıkça gelir dağılımı
eşitliğinin, bire yaklaştıkça gelir dağılımı eşitsizliğinin arttığını gösterir.
Türkiye Pratiği
TÜİK hafta başında 2013 yılı için yaptığı Gelir ve Yaşam Koşulları
Araştırmasının sonuçlarını açıkladı. Açıklama sonuçlarına ilişkin tabloyu ve bu
tabloya göre ortaya çıkan Lorenz eğrisini aşağıya aynen alıyorum.
Tablo: Eşdeğer hanehalkı kullanılabilir gelire göre
sıralı yüzde 20’lik gruplar, 2012-2013
Sonuç
Tablodan görüleceği üzere gelir eşitsizliğini ölçen Gini katsayısı 2013 yılında 0,400 olarak çıkmıştır. Gini katsayısı, 2010 yılında 0,402, 2011 yılında 0,404, 2012 yılında 0,402 idi. Yani son dört yılda gelir dağılımında üzerinde durulabilecek bir değişme yok (kötü haber.)
Tablodan görüleceği üzere gelir eşitsizliğini ölçen Gini katsayısı 2013 yılında 0,400 olarak çıkmıştır. Gini katsayısı, 2010 yılında 0,402, 2011 yılında 0,404, 2012 yılında 0,402 idi. Yani son dört yılda gelir dağılımında üzerinde durulabilecek bir değişme yok (kötü haber.)
Araştırmanın ortaya koyduğu iki sonuca daha dikkat çekmek
gerekir: Dört yıllık panel verilerine dayanılarak yapılan hesaplamalar sürekli
yoksulluk riski altında bulunanların oranının bir önceki yıla göre yüzde 16’dan
yüzde 13’e düştüğünü gösteriyor (iyi
haber.) Toplam gelirler içinde en yüksek pay maaş ve ücret gelirlerine
(yüzde 48,3) ait bulunuyor (kimine göre
iyi, kimine göre kötü haber.)
Ek: Dünyadan Gini
Katsayısı Örnekleri (2013, Kaynak: Human Development Report)
Ülke
|
Gini Katsayısı
|
İsveç
|
0,250
|
Norveç
|
0,258
|
Slovakya
|
0,260
|
Finlandiya
|
0,269
|
Romanya
|
0,274
|
Bulgaristan
|
0,282
|
Almanya
|
0,283
|
Macaristan
|
0,312
|
Polonya
|
0,327
|
Belçika
|
0,330
|
Hindistan
|
0,339
|
Yunanistan
|
0,343
|
İngiltere
|
0,360
|
ABD
|
0,408
|
Fas
|
0,409
|
Çin
|
0,421
|
Arjantin
|
0,445
|
Brezilya
|
0,547
|
Güney
Afrika
|
0,631
|
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202649 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.