Merkez Bankası Faizi Hızla İndirse
Merkez Bankası’nın haftalık repo faizini (politika faizi)
yüzde 4,50’den yüzde 10’a çıkarması sonrasında bir söylem gelişti. Bu söylem,
Merkez Bankası’nın bu faizi derhal yeniden eski düzeyine indirmesine yönelik
bir söylem. Bu sadece siyasetçiler ve konuya uzak vatandaşlar arasında kalmış
bir söylem olsaydı fazla üstelemeden geçip gidiyordum. Ama son zamanlarda bu
söylem ekonomi öğrencilerini, derken doktora öğrencilerini ve giderek meslekten
iktisatçıları da etkisi altına almaya başladı. Bazı iktisatçılar “ne olacak
yani düşürsek?” demeye başladılar. Önce şaka mı yapıyorlar diye bakıyordum ama
bakarken fark ettim ki ciddiler. O zaman iş değişti. Bu işi bir kez daha
bıkmadan usanmadan anlatmak gerekir diye düşündüm.
Önce eldeki konuyla ilgili verilere bir göz atalım: (1) 12
aylık enflasyon yüzde 9,54. (2) TCMB Beklenti Anketi sonuçlarına göre 2014 sonu
enflasyon beklentisi yüzde 8,89, 12 ay sonrası için enflasyon beklentisi yüzde
7,44. (3) 2014 için tahminlere göre yatırımların GSYH’ya oranı yüzde 20, tasarrufların
GSYH’ya oranı yüzde 14, tasarruf açığı (aynı zamanda cari açık ve aynı zamanda
dışarıdan bulmamız gereken finansman) yüzde 6. (4) 12 ay vadeli yatırılan
tasarruf mevduatına verilen nominal faiz yüzde 9,5, tasarruf mevduatından
kesilen gelir vergisi oranı yüzde 15, net nominal tasarruf mevduatı faizi yüzde
8. (5) Reel faiz yüzde 0,5[1]
(yani yüzde yarım.) (6) Merkez Bankası’nın politika faizi (haftalık repo
karşılığı borç verme faizi) yüzde 8,25, gecelik borç verme faizi yüzde 11,25.
Şimdi diyelim ki Merkez Bankası eski uygulamasına döndü ve
politika faizini yüzde 4,5’e indirdi. Bu durumda bankalar Merkez Bankası’ndan
yüzde 8,25 yerine yüzde 4,5 ile yani daha ucuza borçlanacaklar ve bir süre
sonra yüzde 8 – 9 faizli mevduatı istemeyecekleri için mevduat faizlerini
düşürecekler demektir. Daha ucuza borçlanacakları ve kaynak maliyetleri
düşeceği için onlar da kredi faizlerini düşürebilecekler demektir. Ne var ki
mevduatın ortalama vadesi 1,5 ay iken kredinin ortalama vadesi 1,5 yıl olduğu
için bankalar mevduat faizlerini düşürdükleri hızla kredi faizlerini düşüremeyecekler.
Diyelim ki bankalar da Merkez Bankası gibi yapıp mevduat
faizlerini yüzde 4,5’e düşürmüş olsun. Bu durumda tasarruf sahibinin parasını TL
olarak mevduatta tutmasının hiçbir anlamı kalmayacaktır. Çünkü reel faiz eksi
2,73[2] olmaktadır.
Yani parasını bankada tutanlar bırakın faiz almayı anaparalarının satın alma
gücünü kaybedecekler demektir. Bu durumda çoğu insan ya parasını bankadan
çekecek ve farklı kaynaklara yönelecek ya da hiç değilse anaparasını korumak
için mevduatını dolara ya da euroya döndürmek için bankasına talimat
verecektir. Böyle bir gelişme sonucunda TL değer kaybedecek, kurlar yükselecek,
yükselen kurlar enflasyonu artıracak demektir. Bu, devam ederse TL’den kaçış
hızlanacak, TL mevduat azalmaya, dolarizasyon (para ikamesi) yerleşmeye başlayacak
demektir. Kurların yükselmesini ve dolarizasyonu önlemek için faizleri yeniden
artırmak gerekecektir. Ne var ki faizi bu şekilde indirip yükseltmek,
yatırımcıların kafasında “bunlar ne yaptığını bilmiyor” biçiminde bir izlenim
uyandıracağı için bu yükseltmenin o riski de kapsaması için daha da fazla
olması zorunluluğu doğabilecektir.
Tartışmanın bir yönü gelip Türkiye’deki enflasyonun türüne
dayanıyor. Türkiye’de talep enflasyonu mu var maliyet enflasyonu mu? İç tüketim
ve dolayısıyla iç talep düşük olduğu için enflasyonun altında yatan temel itici
gücün maliyetlerdeki artışlar olduğu düşüncesi son derecede makul. Ne var ki
maliyetler içinde faizin payı konusu karışık. Daha doğrusu faizin payının
sanıldığı kadar yüksek olmadığı araştırmalarla kanıtlanmış bulunuyor. Bu
durumda faizi düşürerek maliyetleri düşürmek ve dolayısıyla enflasyonu düşürme
düşüncesi pek anlamlı değil. Maliyetleri asıl artıran şey kurlarda yaşanan
artışlar. Dolar kuru 14 ayda 1,84’den 2,23’e geldi. Bu artış yüzde 21’den fazla
bir artışı işaret ediyor. Faizler yüksek olduğu halde kurdaki artış bu durumda.
Faizi düşürsek kurlar yükselir mi düşer mi? Bu koşullar altında yükseleceği
kuşkusuz. Çünkü risklerin, jeopolitik nedenler başta olmak üzere, yükseldiği bir
yerde getiri de düşerse o yere döviz girişi azalır ve dolayısıyla kurlar
yükselir.
Ekonomik konulara futbol takımı tutar gibi bakılmaz.
Ekonomi, çeşitli çelişkileri, sorunları olsa da bir bilimdir. Bilimsel konulara,
bilimsel bakılmaz ve ona göre davranılmazsa sonuçları acı olabilir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026104 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.