Üniversite Süresini Nasıl Değerlendirmeli?
Varoluşçu felsefenin kurucusu sayılan Danimarkalı filozof
Sören Kierkegaard’ın çok sevdiğim bir sözü var: “Yaşam yalnızca geriye bakarak
anlaşılabilir ama ileriye doğru yaşanmalıdır.”
Bazı arkadaşlar yazdıkları e-postalarda ya da yazılarımın
altına yaptıkları yorumlarda şöyle ifadeler kullanıyor: “Keşke yazdıklarınızı
daha önce okusaymışım. Koskoca bir üniversite yaşamını boşa geçirdim. Liseden
sonra üniversiteyi kazanınca her şey bitti sanıp ders çalışmayı bir yana
bırakmıştım. Sadece okutulanları ezberleyip sınıf geçerek okulu bitirdim. Şimdi
hiçbir şey bilmediğimi hissediyorum.” Ne yazık ki bu ifadeler üniversiteye bilinçsizce
başlayan öğrencilerin pek çoğunu bekleyen tuzağın bir özeti.
Çoğu öğrenci lisede çok yoruluyor. Bu yorgunluk bir yandan
lise dersleriyle uğraşmanın, bir yandan da üniversiteye hazırlanmak için ek
çalışmalar yapmanın, kurslara, dershanelere gidip konuları en baştan ele
almanın, yüzlerce binlerce test çözmeye çalışmanın yarattığı bir sonuç. Gencecik
insanlar, liseyi, kendilerine hemen hemen hiç zaman ayıramadan, hep ders
çalışarak ve çoğu kez ileride ne işe yarayacağını bilmedikleri denklemleri,
formülleri ezberleyerek geçiriyorlar. Sonuçta üniversiteyi kazandıklarında ya
hedefe ulaştıklarını düşündükleri ya da artık enerjilerini tükenmiş
hissettikleri için çalışmayı minimum düzeye indiriyorlar. Üniversite eğitimini,
oraya girmek için harcadıkları çabadan çok daha az çaba harcayarak ve üstünkörü
bilgi edinerek tamamlıyorlar. Bunun sonucunda da yukarıya aldığım ifadelerle
özetlenen durumla karşılaşıyorlar. Örneğin ekonomi eğitimi almış olanların çoğu,
ekonominin ne işe yaradığını bilmediği için kendisine ekonomist (iktisatçı) diyemeyen
bir mezunlar yığınına dahil oluyor. Ekonomi okumuş çoğu kişiye “mesleğiniz ne”
diye sorsanız alacağınız yanıt çalıştığı yere göre biçimlendirilmiş bir
yanıttır: “bankacıyım”, “sigortacıyım”, “pazarlamacıyım”, “muhasebeciyim.”
Çünkü iktisatçı olmak farklı bir şeydir. İktisatçı olmak için ekonomi okumuş
olmak yetmez. Analiz yapmayı öğrenmek gerekir. Bunun dersi olsa bile insanın
kendi kendine öğreneceği bir şeydir analiz yapmak. Sayılara bakmak, oranları
ele almak, onları analiz etmek, geçmişe ilişkin sonuçlar çıkarmak, geleceğe
ilişkin tahminler yapmak ayrı bir çalışma gerektirir.
Lisede başarılı olamadığım halde üniversitede ve sonrasında
başarılı olduğum için bu konuda ne yaptığımı paylaşarak yani somut örnek
vererek size deneyimimi aktarmak istiyorum.
Üniversite sınavını kazanıp da istediğiniz bölüme
girmişseniz bu sizin için olumlu bir gelişmedir. Çünkü insanın sevdiği bir işle
uğraşması, işin içine sevgiyi katması öğrenmeyi çok kolaylaştırır. Ne yazık ki
biz genel olarak çocuklarımızı böyle bir bilinçle, böyle bir bilgiyle
yetiştirmiyoruz. Dolayısıyla liseyi bitirip üniversiteye girerken çoğu öğrenci
o bölüme ya anne ve babasının istediği bir işi yapmak için veya birisinden
etkilendiği için ya da puanı o bölüme yettiği için giriyor. O nedenle de
çevremizde giderek artan sıklıkla mühendislik okumuş ama aşçılık yapan, işletme
okumuş ama kameramanlık yapan kişilere rastlıyoruz. Yani sistem, öğrenciyi
baştan bilinçlendirip sevdiği ya da seveceği dallara yönlendiremiyor. Sonuçta
yaptığı işi sevmeden yapan binlerce insanın bulunduğu, o nedenle de başarının
düşük gerçekleştiği bir topluma sahip bulunuyoruz.
Burada, öncelikle ekonomi bölümünde okuyanlar için bir üniversite
dönemi rehberi veriyorum:
(1) Üniversiteye
girdiğinizde kesinlikle her şeyin bittiğini, liseyi bitirip üniversiteye
girerek hayatınızın en büyük başarısını elde ettiğinizi, asla düşünmeyin. Ve
kesinlikle “ben üniversiteye filanca sıradan girdim” gibi başarı öyküsü anlatan
cümleler kurup kendinizi havaya sokmayın. Üniversiteye giriş her şeyin bittiği
değil, başlayacağı andır. Bunu asla aklınızdan çıkarmayın.
(2) Okul
açılmadan gideceğiniz sınıfta hangi derslerin ve hangi kitapların okutulacağını
öğrenip onları alın. Okul başlamadan onların bir bölümünü hızlıca okuyun. Okuyacağınız
bölümün en iyi olduğu okulu belirleyip orada aynı konularda hangi kitapların
okutulduğunu saptayın ve onları da alın. Bir yandan da onları okuyun. Eğer
gittiğiniz okul o bölümde Türkiye’de en iyi okulsa, okutulan derslerin ABD veya
o konuda en iyi olan ülkedeki ders kitaplarını edinip okumaya çalışın.
(3) Okul
açıldıktan sonra her ders öncesi o derste okutulacak bölümü bir kez gözden
geçirin. Kafanızda çözemediğiniz sorular oluşursa bunları not alın ve derste
hocaya sorun.
(4) Ben
Mülkiye’de ekonomi ve maliye okurken ekonomi kitaplarını üç kez okumak yerine
aynı dersi üç ayrı kitaptan okurdum. Bir örnek vereyim. Mikroekonomi dersine
Orhan Türkay gelirdi. Türkay’ın o zaman yayınlanmış kitabı yoktu. Renkli
tebeşirlerle gelir, şekilleri büyük bir özenle çizer ve anlatırdı. Sürekli not
tutardık. Ben bir yandan da İstanbul İktisat Fakültesi’nde aynı ders için
okutulan Sencer Divitçioğlu’nun Mikroiktisat ve Yüksel Ülken’in Fiyat Teorisi
kitaplarını okurdum. Zaman zaman okulun kütüphanesinden İngilizce mikroekonomi
kitapları alıp onları da gözden geçirirdim. Ders notlarını üç kez okuyanlar
sınavda benden yüksek not almışlardı. Ama üniversite bitip de iş meslek
sınavlarına girmeye gelince ben hepsinden yüksek notlar aldım. Ve her şeyden
önemlisi farklı kitaplar okuduğum için farklı bakış açısı ve analiz yeteneği
edindim. Benim okuduğum dönemlerde kitaplara ve bilgiye erişmek kolay değildi.
Kütüphanelere gitmeniz, kitapları bulmanız ve öyle çalışmanız gerekiyordu. Oysa
şimdi birçok bilgiye internet kanalıyla anında ulaşma imkanı var.
(5) Okulda
okutulan derslerin yanında mutlaka yardımcı alanlarda okuma yapın. Ekonomi
okuyup da muhasebe dersi hiç görmemiş kişileri öğrendiğimde çok şaşırıyorum. En
azından temel muhasebe bilgilerine sahip olmadan iktisatçı olunmaz. Onun için
eğer bölümünüzde yoksa mutlaka genel muhasebe kitabı alıp kendiniz çalışın.
Bununla da yetinmeyin mali analiz de çalışın. Bunlara erişmek artık kolaylıkla
mümkün oluyor. Hem piyasada birçok kaliteli muhasebe ve mali analiz kitabı var
hem de internet aracılığıyla bu konulara ulaşılabiliyor.
(6) Mutlaka
matematik çalışın. Matematik, analiz yeteneğinizi artırır. Tek başına pek bir
işe yaramayacakmış gibi görünen (en azından lisedeyken bana öyle gelirdi)
koordinat sitemi, grafikler, türev, integral, matrisler vb ekonomiye ve birçok
diğer bilim dalına uygulandığında anlam kazanıverir.
(7) Diyelim
ki ekonomi okuyorsunuz ve ders programınızda siyaset bilimine giriş dersi var.
O ders, size genel kültür verecek bir derstir. Size birçok şey kazandırır ama
zamanınızı o derse daha az ayırın. Örneğin o dersten üç kitap okumanız
gerekmeyebilir. Ya da çok sevmişseniz onunla ilgili okumaları yaz tatilinde
yapın.
Buraya kadar anlattıklarımın yorucu şeyler olduğunu
biliyorum. Yaşam da birçok şey gibi programlanabilir. Günde 8 saat uyuduğunuzu,
6 saatinizi derste geçirdiğinizi düşünürsek geriye 10 saatiniz kalır. Bunun 5
saatini eğlenerek, dinlenerek, müzik dinleyerek, sohbet ederek geçirdiğinizi
düşünürsek kalan 5 saati iyi değerlendirirseniz 4 yılın sonunda (yılda 250 gün
x 5 saat x 4 yıl hesabıyla) 5.000 saatlik bir çalışma yapmış olursunuz ki bu süre,
sizi uzman yapmaya yetecek bir süredir.
Yaşam burada anlattığım kadar planlı ve programlı bir süreç
değil tabii ki. İyi gün olur, kötü gün olur, insan her planladığını her zaman yapamaz.
Ben de onun için 360 x 5 saat hesabı yerine, 250 x 5 saat hesabı yaptım.
Böylece yılda 100 günden fazlasını ders dışı zamana ayırdım. Bu 100 günde 1
saat roman, felsefe, tarih vb okusanız bu da ileride size pozitif bir katkı
olarak döner.
Burada genel bir rehber sunmaya çalıştım. Özellikle mezun
sayısının her geçen gün arttığı, rekabetin giderek yükseldiği günümüz ortamında
üniversiteye başlarken ya da halen okurken önünüzde iki seçenek var: (1)
Üniversiteye girmiş olmayı yeterli başarı görüp, okutulanları ezberleyip mezun
olmaya çalışmak. Böylece günde 5 saat çalışıp 5 saat dinlenmek yerine 1 saat
çalışıp 9 saat gezip tozarak yaşamın keyfini çıkarmak. (2) Yukarıda sunduğum
gibi bir programla bu dört yılda günde 5 saat çalışıp, 5 saat gezip tozarak üniversiteden
hakkıyla mezun olmak. İlki 4 yıl keyifli bir yaşam sunan bir seçenek. Ama
devamı yok. Bu yolu seçerseniz okulu bitirdikten sonra hayal kırıklığına
uğramış binlerce mezundan birisi olacaksınız demektir. 4 yıllık eğlencenin sonu
ne yazık ki hüsranla bitecek. İkincisi, okul sırasında eğlenceden biraz
fedakarlık edip kendinizi yaşama hazırlama seçeneği. Onun yollarını yukarıda
anlatmaya çalıştım. 4 yıl biraz sıkılıp yorulsanız da mezun olduktan sonra o
çabanın karşılığını almanızı ve kalan yaşamınızı daha rahat geçirmenizi
sağlayabilecek bir seçenek.
Yaşam bu tür seçimlerle doludur. Bir şeyi seçerken bir başka
şeyi yapmaktan vazgeçersiniz. Ekonomi biliminde buna alternatif maliyet ya da
vazgeçme maliyeti diyoruz. Dört yıl gezip tozmanın alternatif maliyeti
mezuniyet sonrası işsiz kalmak olabilir. Tercih kuşkusuz sizindir.
Deneme konusunda
Geçen Yüzyılın İnsanları10 Haziran 2026Eleştiri Korkusu8 Haziran 2026Kötünün Yükselişi5 Haziran 2026Cesur Yeni Dünya30 Mayıs 2026119 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.