İktisatçı Olmak Zordur
İktisatçı olmak göründüğü kadar kolay bir iş değildir. Çoğu
kişi, ekonomi eğitimi verilen bir okulu bitirince iktisatçı olunduğunu düşünür.
Oysa ekonomi okumuş birisinin iktisatçı olması diploma almasından başka şeylere
bağlıdır.
Bir kişinin ben iktisatçıyım demesi için analiz yapmayı
bilmesi gerekir. Analiz dediğimiz şey maddi ya da düşünsel bir konuyu
parçalarına ayırıp o parçaları tanımlayarak ve o parçalar arasındaki ilişkiyi
ortaya koyarak sonuca gitmek demektir. Bu, belki her meslekte tam anlamıyla uzman
olmak için gerekli bir niteliktir ama bir kişinin gerçek anlamda iktisatçı
olabilmesi bu yeteneğinin gelişmiş olup olmamasına bağlıdır. İktisatçı, analiz
yeteneğini kullanarak tahmin de yapabilmelidir.
İktisatçı olmak için ekonomi bilimini çalışmış olmak ve
analiz yeteneğini geliştirmiş olmak yetse bile usta iktisatçı olmak için başka
şeyler de gerekir. Keynes’in usta iktisatçı tanımı bu alanda yol gösterici
olabilir: “Usta bir iktisatçı…bir dereceye kadar matematikçi, tarihçi, devlet
adamı ve filozof olmalı…Geçmişin ışığında, geleceği amaçlayarak bugünü
çalışmalı. İnsan doğasının hiçbir parçasını, dikkatinin dışına atmamalı…Bir
sanatçı kadar soğuk ve dürüst, buna karşılık bazen bir siyasetçi kadar dünyaya
yakın olmalıdır.”
Bir iktisatçının bunlara ek olarak psikoloji, sosyoloji,
siyaset bilimi, muhasebe ve hatta hukuk da bilmesi gerektiği kanısındayım.
Beklentilerin sonuçları belirlediği bir çağda yaşıyoruz. Eskiden beklentilerin
ekonomik yaşamda bu kadar etkili olduğu düşünülmezdi. İletişimin gelişmesiyle
birlikte beklentiler ön plana çıkmaya başladı. Böyle bir ortamda psikoloji ve
sosyoloji bilgisi giderek önem kazanıyor. Öte yandan özellikle ekonomi
politikası, içinde bulunulan siyasal sistemin bir parçası olmaya devam ediyor.
Bu durumda siyaset bilimiyle ilgilenmek, analiz sonuçlarına göre siyasetin olumlu
ya da olumsuz katkılarını irdeleyebilmek açısından önemlidir. Muhasebe bilgisi,
gerek milli gelir hesaplarında gerekse mikroekonomide firma analizinde sayısız
yararlar sağlayacak bir bilgi kümesi. Hukuk bilgisi ise içinde bulunulan
çerçeveyi tanımak ve önerileri ona göre yapmak açısından önemli. 'Tarih
tekerrürden ibarettir' diye bir söz vardır. Çok doğru bir sözdür. Gerçekten de
geçmişte yaşanmış olan birçok şey bazen aynen bazen biraz değişiklikle tekrar
edilip durmaktadır. Tarih bilen bir iktisatçı, geçmişte yaşanmış ve yeniden
tekrarlanan olaylardan dersler çıkarabilir. Yakın geçmişte yaşanmış bir
finansal krizi incelemek buna benzer bir krizin tekrarını önlemek için bize
birçok ipucu verir. Matematik, bir yandan ekonominin giderek matematik
ağırlıklı bir ifade dili kullanmaya başlaması nedeniyle ama ondan daha çok
analiz yeteneğini geliştirmesi dolayısıyla öğrenilmesi gereken bir bilim
dalıdır.
Marx’ın yazdıklarını okumak size piyasada pek yarar
sağlamaz. Marx’ı bilerek para kazanma olasılığı, tamircilik ya da kuaförlük öğrenerek
para kazanma olasılığından çok daha düşüktür. Ama Marx’ı bilmeden, onun ekonomi
bilimine ve sosyolojiye katkılarını öğrenmeden doğru bir ekonomik analiz yapmak
kolay değildir. Eğer psikolog ya da psikiyatrist değilseniz Freud’u ve
izleyicilerini okuyarak o yoldan para kazanamazsınız. Ama eğer psikoloji
öğrenmemişseniz ekonomide çok önemli bir yer tutan beklentileri anlayıp
yorumlamanız kolay olmaz. Bir psikiyatristin ekonomi öğrenmesi onun entelektüel
kapasitesini artırır ama mesleğinde fazla işe yaramaz. Buna karşılık bir
iktisatçının psikoloji öğrenmesi onun beklentileri, insan davranışlarını
gözlemleyip analiz etmesini ve bunu ekonomiye uygulamasını sağlar ve mesleğinde
çok işine yarar.
İyi iktisatçı olmanın koşullarından birisi de objektif
olabilmektir. Fizik bilimlerle uğraşanların bu konuda ciddi bir üstünlüğü
vardır. Çünkü fizik bilimler insan ve toplum davranışlarından pek etkilenmez.
Buna karşılık sosyal bilimler ve dolayısıyla ekonomi, insan ve toplum
davranışlarının tam ortasında yer alır. Özellikle siyasetle ekonomi politikası
zaman zaman iç içe geçer. İktisatçının, kendi siyasal düşüncesini bir yana
bırakıp ekonomik olayı siyasetten soyutlayarak analiz edebilmesi gerekir. Ne
var ki bu, özellikle ekonomi politikası alanında öyle söylendiği kadar kolay
değildir. İnsan, bir ekonomik olayı analiz ederken ister istemez siyasal
düşüncesinin etkisi altında kalabilir.
Özetle söylemem gerekirse gerçek anlamda iktisatçı olmak zor
bir iştir. Çok fazla okumayı, araştırmayı, başka birçok alanla ilgilenmeyi gerektirir.
Onun için onbinlerce ekonomi bölümü mezunu olduğu halde çok az sayıda iktisatçı
vardır.
İktisatçılara kitap
tavsiyeleri:
Frederic Mishkin, Para
Politikası Stratejisi, Efil Yayınevi, 2014 (Günümüzdeki para politikası
uygulamalarını anlamak için çok iyi bir rehber.)
Hyman P. Minksy, İstikrarsız
Bir Ekonominin İstikrarı, Efil Yayınevi, 2014 (Krizlerin ekonomik ve
finansal analizi ve yorumlanması konusunda çok iyi bir kitap.)
Jason Manolopoulos, Greece’s
Odious Debt, Anthem Press, UK, 2011 (Yunanistan krizi hakkında sanırım
yazılmış en iyi analiz.)
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202649 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.