Japonya Slumpflasyona Girdi
Japonya iki çeyrek üst üste reel olarak küçülüyor ve aynı
zamanda enflasyon olgusu yaşıyor. Bu durumda Japonya’nın içinde bulunduğu
ekonomik kriz nedir? Japonya’nın bugün içinde olduğu ekonomik durumu teşhis
edebilmek için önce Japonya’da son bir yılda neler olduğunu özetleyelim.
Japonya’da Abe Eylül 2012’de Başbakanlığa geldikten sonra üç
ayaklı bir ekonomi programı açıkladı: Genişleyici para politikası, genişleyici
maliye politikası ve yapısal reformlar. Uzun yıllardır durgunluk içinde bulunan
Japonya yine uzunca bir süredir zaten gevşek maliye politikası uyguluyordu.
Bütçe açıkları yüzde 8’lere varmıştı ve bunun yarattığı kamu kesimi borç yükü
de (kamu kesimi borç stoku / GSYH) dünya rekoru olan yüzde 250’lere ulaşmıştı.
Abe, gevşek maliye politikasına parasal genişleme ve yapısal reformları
ekleyerek ekonomiyi içine düştüğü sıkıntıdan çıkarmayı planlayarak işe başladı.
Enflasyonu yüzde 2’ye çıkarmayı hedeflerinin arasına koydu ve Japon Merkez
Bankası’nı bu hedefe yönlendirdi. Japonya bir yandan kamu harcamalarını
artırmaya devam ederken Merkez Bankası da tahvil alarak piyasaya para sürmeye
başladı. Bütçe açıklarının çift haneyi zorladığı kamu borç yükünün GSYH’nın 2,5
katını aştığı bir ortamda bu yılın ilk çeyreğinde büyüme önceki çeyreğe göre yüzde
1,6 çıkınca ekonomide bir toparlanma başladığına kanaat getiren Abe, büyük
açıkları kapatmaya başlamak için zamanın geldiği izlenimine kapıldı ve satış
vergisinin oranını artırdı. Bu hamlenin ardından ekonomi ikinci ve üçüncü
çeyrekte bir önceki çeyreğe göre sırasıyla yüzde 1,9 ve 0,4 oranlarında
küçüldü. Böylece Japonya, büyümenin büyüsüne erken kapılmanın faturasını
ödedi.
Bugün itibariyle Japonya iki çeyrek üst üste ekonomik
küçülme yaşamış yani teknik anlamda resesyona girmiş ve uzun bir süreden sonra
da enflasyonu yüzde 3,2’ye getirmiş durumda bulunuyor. Uygulanan gevşek maliye
ve para politikaları ekonomiyi büyüme rayına oturtamadığı gibi hedeflenen
enflasyonun (% 2) üzerine çıkarmış bulunuyor.
2014 yılına gelinceye kadar Japonya uzun yıllar, bazen
deflasyonun bazen büyümenin ama çoğu zaman sıfıra yakın düşük büyüme ve düşük
enflasyonun egemen olduğu bir görünüm içindeydi. Buna durgunluk demek mümkün. Büyümede
geçmişte yaşanan kıpırdanmalar kamu kesiminin bütçe açıkları vererek yaptığı
harcamalara dayanıyordu. Bugün Japonya eksi büyümeye karşılık yüzde 3’ün
üzerinde bir enflasyonun olduğu bir görünüm sergiliyor.
Şimdi konuyla ilgili kavramları bir kez daha hatırlayalım.
Enflasyon; fiyatlar
genel düzeyinde ortaya çıkan sürekli artış demektir. Bir veya birkaç malın
fiyatının sürekli artış göstermesi, ya da bütün malların bir defa artış
göstermesi enflasyon değildir. Enflasyonun bir ekonomik kriz olarak
adlandırılması için yüzde 2 – 3 aralığını geçmiş ve yükselen bir sürece girmiş
olması gerekiyor. Örneğin yüzde 4 düzeyinde duran ve yükselmeyen bir enflasyon
oranı orta - yüksek enflasyon kategorisinde sayılsa bile bir kriz durumuna
işaret etmiyor.
Resesyon; ekonomide
küçülme halidir. Bununla birlikte ekonomide bir çeyreklik dönemde yaşanacak bir
küçülme hali resesyon olarak tanımlanmamaktadır. Eğer bir ekonomide üst üste
iki çeyrek GSYH küçülmesi yaşanmışsa o ekonomide resesyon söz konusu demektir. Bu
durumda mutlaka enflasyonun bulunması gerekmez. Yani resesyonda enflasyon yüksek
olabileceği gibi sıfır veya sıfıra yakın olabilir ya da deflasyon hali de
mevcut olabilir.
Resesyonun enflasyonla birlikte olduğu durumu resesyonun
enflasyonsuz halinden ayırabilmek için slumpflasyon deyimini kullanıyoruz. Slumpflasyon; bir ekonomide enflasyon
olgusu yaşanırken ekonomi reel olarak küçülüyorsa o ekonomide slumpflasyon hali
var demektir.
Bunu sayısal bir örnekle açıklayayım. Yalnızca ekmek üreten
bir ekonomi düşünelim. Bu ekonomide t yılında 100 ekmek üretilmiş ve adedi 1
TL’den satılmış olsun. Bu durumda bu ekonominin GSYH’sı (100 x 1=) 100 TL’dir.
t+1 yılının başında ekmek fabrikalarından birisinin üretimden çekildiğini ve
üretilen ekmek miktarının 95 adede düştüğünü varsayalım. İlk üç ayda ekmek
fiyatının 1 TL olmaya devam ettiğini ikinci üç ayda 1,05 TL’ye, üçüncü üç ayda
1,10 TL’ye ve son üç ayda da 1,15 TL’ye yükseldiğini varsayalım. Bu durumda t+1
yılında ortalama ekmek fiyatı (1 + 1,05 + 1,10 + 1,15) / 4 =) 1,075 TL olarak
bulunur. Bunu 95 adet ekmek ile çarparsak GSYH’yı 102,1 TL olarak hesaplamış
oluruz. Görünüşte (nominal olarak) GSYH artmış görünse de reel olarak
küçülmüştür. Çünkü bu ekonomi, t yılında 100 adet ekmek üretmişken t+1 yılında
95 adet ekmek üretebilmiştir. Demek ki ekonomi reel olarak yüzde 5 küçülmüştür.
Buna karşılık t yılının sonunda 1 TL olan ekmek t+1 yılının sonunda 1,15 TL’ye
yükselmiş yani enflasyon bir yılda ötekine yüzde 15 artmıştır.
Japonya yılın ikinci ve üçüncü çeyreğinde reel küçülme
yaşadı. Üçüncü çeyrekteki küçülme yıllıklandırılmış bazda yüzde 1,6 olarak açıklandı. Japonya’nın
enflasyon oranı da (yine yıllık bazda bakıldığında) yüzde 3,2. Yani Japon
ekonomisi hem reel olarak küçülüyor hem de enflasyon olgusuyla karşı karşıya
bulunuyor. Bu durum yukarıdaki tanımladığımız slumpflasyon tanımına uyuyor.
Not:
Enflasyon, resesyon vb kavramların ayrıntıları için bu
blogda yayınlanmış şu yazıma bakılabilir:
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202668 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.