Büyüme ve Cari Açık
Hafta içinde üçüncü çeyrek büyüme oranı yüzde 1,7 olarak
açıklandı. Bu oran beklentilerin altında geldi. Sanayi üretiminin üçüncü
çeyrekteki büyümesi yüzde 3,8 olduğu için, tarımdaki düşüşe karşın yüzde 2,5 –
3 aralığında bir büyüme oranı gerçekleşmesi bekleniyordu. Veriler özel nihai
tüketim harcamalarındaki artışın yalnızca yüzde 0,2 olduğunu gösteriyor.
GSYH’nın yüzde 70’ini bu kalemin oluşturduğunu dikkate alırsak büyümenin niçin
düşük çıktığını anlamak mümkün olabilir. İç talebin katkısının bu kadar düşük
olmasına karşın dış talep (ihracat artışı) yüzde 8’e ulaşmış bulunuyor. Bunun
büyümeye katkısı yaklaşık 2,5 puan kadar oldu. Büyümenin daha da düşmesini dış
talep ile buna destek olan kamu cari harcamaları (kamu kesimi tüketim
harcamaları) artışı (yüzde 6,6) engelledi. İthalatın katkısı yüzde – 1,8 ile
eksi 0,7 puan oldu.
Cari açıkta düşüş devam ediyor. Ocak Ekim 10 aylık dönemde
yıllıklandırılmış cari açık 45,7 milyar dolara geriledi. Bu gelişmenin temel
nedeni dışticaret açığının (ihracat – ithalat farkı) azalmasına, net hizmet
geliri (turizm vb kalemlerindeki gelir – gider farkı) artışı olarak karşımıza
çıkıyor. İhracat ve hizmet gelirleri artmaya devam ederken ithalat artışındaki
yavaşlama sürüyor. Hizmet giderleri de hizmet gelirleri kadar hızlı artmıyor. Dolayısıyla
aradaki fark kapanıyor.
Bugünkü durum yılsonunda gerçekleşmiş olsaydı büyümemiz
yüzde 2,8 (ilk 9 aylık büyüme) ve cari açığımız da yüzde 5,6 (ilk 10 aya göre
yıllıklandırılmış cari açık) olacaktı. Büyümede yaşanan hızlı düşüşe karşın
cari açığın hala yüksek bir düzeyde seyretmesi karşımızdaki finansman sorununun
ne kadar ciddi olduğunu gösteriyor. Potansiyel büyüme oranı yüzde 5 olan bir
ekonomi, büyümesini yüzde 2,8’e kadar düşürdüğü halde cari açığı hala yüzde 5,6
gibi dünyanın en yüksek açıklarından birisinde duruyor.
Önümüzdeki dönemde bize en çok yardım edecek gelişme petrol
fiyatlarının bugünkü düzeylerde devam etmesi olacaktır. Bu, bize hem cari açığı
düşürmede hem de enflasyonu denetim altında tutma açısından yardımcı olacak en
büyük payandadır. Buna karşılık doların değerlenmeye devam etmesi olasılığı bu
payandayı en fazla zayıflatan unsur olacaktır.
Şimdi biraz grafiklere bakalım.
İlk grafiğimiz 2002 yılından bu yana çeyrek dönemler
itibariyle büyüme oranlarını gösteriyor. Grafikteki kırmızı noktalı çizgi
eğilim çizgisidir. Eğilim çizgisi bize büyümedeki negatif gidişi gösteriyor.
Türkiye’nin bir süre potansiyel büyümesinin üzerine çıkamayacağını tahmin
ediyoruz.
İkinci grafik, 2011 yılından bu yana çeyrek dönemler itibariyle sanayi üretim endeksindeki değişim (SÜE) ile
büyüme oranı (BÜY) arasındaki ilişkiyi gösteriyor. Son dönemde sanayi
üretimiyle büyüme arasında ortaya çıkan kopukluk ilginç. Çünkü Türkiye’nin büyümesi
genellikle sanayi üretimiyle paralel giden bir büyümedir.
Son grafik yılbaşından bu yana USD ve Euro’nun TL ile arasındaki ilişkiyi gösteriyor.
Bu, bizim açımızdan cari açıktan daha önemli bir denge. Çünkü bizim
gelirlerimizin ağırlığı Euro ile giderlerimizin ve borçlanma maliyetlerimizin
ağırlığı da Dolar ile. Dolayısıyla bu ikisi arasındaki fark Dolar lehine
açıldıkça bizim gelirimiz azalırken maliyetlerimiz yükseliyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202643 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.