Ekonominin Yeni Patronları
Merkez Bankalarının
Haftası
Geçtiğimiz hafta merkez
bankalarının haftasıydı. Brezilya MB politika faizini yüzde 11,25’den 11,75’e
yükseltti. İsviçre MB CHF’in Euro ile 1,20 dolayında oluşturduğu bağı
kaldırdığını ilan etti. TCMB, politika faizini yüzde 8,25’den 7,75’e düşürdü ve
Euro zorunlu karşılık ve TCMB’deki Euro hesapların bazılarına binde 2 komisyon
uygulamaya başladı. ECB parasal genişlemeyi 1 trilyon Euro'nun üzerine çıkardı.
İlk paragraftan pek çok
soru ve yanıt çıkar.
Diğer merkez bankaları
faiz indirirken Brezilya MB, niçin faiz artırdı? Enflasyonu yüzde 6’lar
dolayındayken faizi niçin enflasyonun iki katına yükseltmek ihtiyacı duydu?
Çünkü Brezilya’nın cari açığı ve risk primi (CDS) giderek büyüyor ve sonuçta
dış finansman çekmekte zorlanıyor.
İsviçre MB, 2011’den
beri 1,20 paritesinde tuttuğu Euro / CHF bandını niçin terk ederek CHF’in değer
kazanmasına ve dolayısıyla ihracatçısının zarar görmesine göz yumdu? Çünkü
Euro’da başlayan ve devam eden değer kaybı artık İsviçre MB’nın bu kuru devam
ettirmesine imkan olmadığını gösterdi. İsviçre MB, 1 Euro = 1,20 CHF kuruyla
devam etse kasası pahalıya alınmış Eurolarla dolacak, ihracatçıyı destekleyeyim
derken ekonomiyi tehlikeye sokacaktı.
TCMB, politika faizini
niçin yüzde 8,25’den 7,75’e indirdi? Çünkü petrol fiyatındaki düşüşün
yaratacağı olumlu etkiye ek olarak ilk 4 ay sonunda enflasyonun (matematiksel
olarak) yüzde 6 dolayında (biraz üstünde veya altında) olabileceği artık net
bir biçimde görülebiliyor.
TCMB, bankaların ve
finansman şirketlerinin zorunlu karşılıkları ile iki gün ihbarlı döviz mevduat
hesaplarında tuttukları Euro cinsi döviz hesapları için günlük bakiye üzerinden
aylık olarak tahsil edilmek üzere yıllık binde 2 komisyonu niçin alacak? TCMB,
tıpkı İsviçre MB gibi değersiz Euroları elde tutmak istemiyor. Bunun temel
nedeni rezervlerin düşük görünecek olması. Bankalar, Euro hesapları karşılığında TCMB'ye Euro olarak zorunlu karşılık yatırıyorlar ve bu Euro zorunlu karşılıklar döviz rezervleri arasında yer alıyor. Euro, USD karşısında değer kaybetmeye devam ettikçe TCMB’nin döviz
rezervleri de düşük görünecek. O nedenle TCMB, bunu önlemek için Euro ile
ödemeye ek bir fiyat koyarak zorunlu karşılıkların Euro ile yatırılmamasını
sağlamaya çalışıyor. Aşağı yukarı İsviçre MB’nin yaptığını farklı bir biçimde
yaşama geçirerek kendisini değeri düşecek Euro’ya karşı korumaya alıyor.
ECB niçin büyük bir
parasal genişlemeye (QE) gitme kararı aldı? Çünkü bugüne kadar uyguladığı faiz
politikası ve ürkek parasal genişleme politikasından sonuç alamadı. Açıkladığı
bu yeni ve güçlü parasal genişleme kararı ile Euro Bölgesine her ay 60 milyar
Euro para dağıtacak. Bu hamlenin talebi canlandırarak Avrupa ekonomisinin
toparlanmasına yol açmasını bekliyor.
İlk sonuçlar
Sonuçlar için daha çok
erken olsa da ilk görüntüleri yorumlamaya çalışalım:
Brezilya’ya dış
finansman girişinde artış başladı. Bu durumda Brezilya MB’nın enflasyonun iki
katı politika faizi saptamasının doğruluğu ortaya çıktı.
CHF, Euroya karşı hızla
değer kazandı ve İsviçre MB’nın aldığı karar sırasında 1 Euro = 1,20 CHF olan
parite bugün 1 Euro = 0,99 CHF’e geldi. Bu durumda İsviçre MB 1,20 CHF ile 1
Euro alacağına şimdi 0,99 CHF ile 1 Euro almaya başladı ve Euro’yu
desteklemekten kurtuldu.
TCMB’nin politika
faizini indirmesinden sonra gösterge faiz yüzde 7,5’den yüzde 7’ye geriledi. Bu
düşüşün banka faizlerine yansıması biraz daha zaman alacak gibi görünüyor. TCMB’nin Euro ile ilgili
düzenlemesi 1 Şubat’ta uygulamaya gireceği için onun sonuçlarını şimdiden
görmemize olanak yok.
ECB’nin parasal
genişlemeyi artıracağını açıklamasının ardından Euro’nun değer kaybı hızlandı.
Karar öncesinde 1,15’in üzerinde olan Euro/USD paritesi bugün 1,12’ler
düzeyinde denge bulmaya çalışıyor. Euro'daki bu değer düşüşü ihracat sıkıntısı
çeken Euro Bölgesi ekonomilerine muhtemelen destek sağlayacak.
Geçtiğimiz hafta 4
farklı MB 4 farklı karar almış durumda. Kararlar birbiriyle uyumsuz görünüyor.
Brezilya MB faizi artırıyor, TCMB faizi düşürüyor, İsviçre MB Euro ile
sabitlediği CHF’i serbest bırakıyor, ECB parasal genişlemeyi artırıyor. İşin
ilginç tarafı birbiriyle uyumsuz görünen bu kararların hepsi de doğru kararlar.
Kıssadan hisseler
Para politikası, maliye politikasının yerini almış durumda. Bunun
sonucu olarak ekonominin yeni egemenleri de artık merkez bankaları. O kadar ki
bizde eskiden Maliye Bakanlığı için kullanılan MB kısaltması şimdi merkez
bankaları için kullanılıyor. Siyasetçiler beğense de beğenmese de merkez
bankaları bildiğini yapıyor. Bu da bizi siyasete kurban gitmiş maliye politikasının
yerine iyi kötü bağımsız kalabilmiş para politikasının konulmasına götürüyor.
Her ülkenin koşulları ve küresel sistemle olan ilişkileri
kendisine özgü politikalar izlemesini zorunlu kılıyor. Onun içindir ki
birbirinden farklı kararlar alıp uygulayan merkez bankalarının hepsi haklı
görünüyor.
Maliye politikasının siyasete kurban gitmiş olması aslında önemli
bir kayıp. Örneğin ECB’nin para politikasıyla bankalardan kişilere doğru para
dağıtması yerine maliye politikasıyla bu dağıtım vergilerin düşürülmesi veya
kamu harcamalarının artırılması yoluyla kişilerden bankalara doğru yapılsaydı
iç talep üzerinde çok daha etkili olabilirdi. Ne çare ki günümüz dünyasında
siyasetçilerin maliye politikasına yönelik bu tür kararları almaları kolay değil.
O nedenle kızmış görünseler de yapamadıkları görevi merkez bankalarına
devretmekten dolayı içten içe mutlu olsalar gerek.
Ve bir tehlike
Önce İsviçre MB’nin ardından da
TCMB’nin Euro’dan uzak durmak için attıkları adımlar Euro’dan kaçış eğiliminin
başladığının ilk göstergeleri. Belli ki önümüzde dönemde Euro’dan kaçış
hızlanacak ve bu Euro’ya olacağından daha çok değer kaybettirecek. Bu gelişme
eğer bu yönde devam ederse ihracat ve turizm gelirlerinin ağırlığı Euro’da olan
Türkiye açısından oldukça kötü sonuçları olabilecek bir gelişme.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202685 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.