Bilim ve İnanç
13 Ocak günü yazdığım yazı aynen şöyleydi (italik bölüm):
Birkaç ay önce
geleceğe farklı bakıyorduk şimdi farklı bakıyoruz. Bakışımızdaki bu hızlı
değişimin en önemli nedenlerini şöylece sıralamak mümkün: (1) Petrol
fiyatlarının hızlı düşüşü. (2) Fed’in faiz artırımı beklentisinin ileriye doğru
kaymaya başlaması. (3) Avrupa Merkez Bankası’nın parasal gevşemeyi devlet
tahvillerine de yayarak genişletme eğiliminde olması.
Bunlar içinde en
önemlisi petrol fiyatlarının düşmesi. 2015 yılı için birkaç ay öncesinde
yapılan en iyimser tahminlerde bile 95 USD/Varil’in altında bir fiyat
öngörülmüyordu. Bugün geldiğimiz fiyat 47 USD’nin biraz üstü. Petrol
fiyatlarındaki düşüşün, hangi çerçeveden bakarsak bakalım, hangi kayıpları
hesaba eklersek ekleyelim Türkiye’ye net olarak kazanç getireceğini
söyleyebiliriz. Petrol fiyatlarının düşüşü, bu doğrudan kazancın yanı sıra,
yatırımcılar açısından en büyük risk unsuru olarak görülen cari açığın
düşmesine ve dış finansman sorununun azalmasına yol açarak dolaylı kazanç da
getirecek.
Fed’in faiz artırma
kararını bu yıl vermemesi ya da bu yıl verse de uygulamayı gelecek yıl
başlatması beklentisinin ağır basması dış finansman ihtiyacı yüksek olan
Türkiye için olumlu bir gelişme. Bu gelişme, Türkiye’nin bu yıl için bulması
gereken 200 milyar USD’nin üzerindeki dış finansman kaynağını bulmakta
zorlanmayacağı anlamına geliyor.
Avrupa Merkez
Bankası’nın parasal gevşemenin en önemli aracı olarak uyguladığı tahvil
alımını, devlet tahvillerini de kapsayacak biçimde yaygınlaştırması tıpkı
Fed’in faiz artışını ileriye kaydırması gibi olumlu bir etki yaratacak. Bu
adımın Avrupa’nın toparlanmasına olumlu katkı yapacağını, dolayısıyla
Türkiye’nin ihracatını olumlu yönde etkileyeceğini düşünüyorum. Ayrıca bu ek
likiditenin Avrupa dışına da fon çıkışının yolunu açacağını ve dolayısıyla
buradan Türkiye’ye fon girişi olacağını tahmin ediyorum.
Bu gelişmeler
çerçevesinde önümüzdeki bir kaç ayda Türkiye’ye döviz girişinde artış olmasını
bekliyorum. Yabancı yatırımcılar, yukarıda saydığım üç nedene ek olarak yılın
ilk üç ayında enflasyonda ciddi gerileme olacağını biliyorlar. 2014 yılının ilk
4 ayında manşet enflasyonda 4,8 puanlık artış olmuştu. Petrol fiyatı ve
kurlardaki düşüşle bu baz etkisi birleşince bu yılın ilk 4 ayında enflasyonun
ciddi biçimde düşeceğini tahmin etmek zor değil. Bu düşüşe paralel olarak
faizler de düşecek. Bunun ilk belirtileri zaten gösterge faiz ve bankaların
mevduat faizlerinde görülmeye başlandı. Bu ortamda TCMB de, politika faizini
düşürecek. Bu gelişmenin bu yönde olacağını gören yabancı yatırımcılar faizler
yüksekken bu getiriyi elde etmek için fonlarını Türkiye’ye yönlendirmeye
başladılar bile.
Türkiye’ye yabancı fon
girişinde ortaya çıkacak artış, cari açığın düşüşü, enflasyonun düşüşü, dış
finansmana erişimin kolaylaşması gibi olumlu gelişmelerle birleştiğinde TL’nin
değerlenmesine yol açacak. Dolayısıyla ben ilk çeyrekte TL’nin biraz daha
değerlenebileceğini düşünüyorum.
Bu yazıyı bir kez daha okuduysanız bir soru sormak
istiyorum: “Bu yazıda eksik olan şey nedir?”
Sizin ne yanıt verdiğinizi ancak yazıya yorum yaptığınızda
öğrenebileceğim. Ama izninizle ben o yorumları beklemeden kendi yanıtımı
vereyim: Bu yazıda eksik olan şey siyasetin, ekonomi üzerinde yaratabileceği
etkidir. TCMB’nin her toplantısı öncesinde ve sonrasında faizler konusunda
verilen siyasi demeçler, suçlama derecesine varacak şekilde yapılan ağır
eleştiriler bu yazının eksiğidir. Ya da öngörmediği şeydir.
Bilimle uğraşmanın bazen böyle eksikleri olabiliyor.
Objektif bakmak için insan kendisini bilim dışı olaylardan veya gelişmelerden
soyutluyor. Oysa bilim dışılık her an aramızda, yanı başımızda dolaşıyor.
Yazımda bu tür bir irrasyonelliğin dışındaki her şeyi
öngörmüşüm ve hepsi de bu tür bilim dışı müdahaleler öncesinde doğru çıkmış.
Ekonomi bilimi, modeller üzerinde çalışır. Gerçek yaşamı
temsil eden modeller oluşturur ve bunları en basit biçiminden aşama aşama
geliştirerek gerçek yaşamın karmaşık biçimine getirir. Bunu yaparken incelediği
konuları parçalarına ayırır ve o parçaları tek tek ele alıp nasıl
çalıştıklarını inceler sonra onları bir araya getirerek bütün sistemin nasıl
çalıştığını göstermeye çabalar. Buna model kurma denir.
Bunları yazarken tam bu noktada
aklıma Copernicus, Bruno ve Galilei üçlüsü geldi. Çünkü ekonomi bilimi model
kurma yöntemini Galileo Galilei’nin fiziksel olayları parçalarına ayırıp her
bir parçayı herkesin anlayabileceği biçimde anlatarak olayın bütününe ulaşmakta
kullandığı model kurma yönteminden almıştır.
Stephen Hawking’in tanımıyla ‘modern bilimin ortaya
çıkışında herkesten daha fazla role sahip olan’ Galileo Galilei, Pisa
üniversitesinde tıp öğrenimi görmeye başladı. Bir süre sonra felsefe ve
matematiğe yöneldi ve matematik profesörü oldu. Teleskopun icadıyla birlikte
yaşamında birçok şey değişti. Kendisi de teleskoplar yapmaya ve uzay
gözlemlerinde bulunmaya başladı. Ay, güneş ve gezegenler üzerinde yaptığı
gözlem ve çalışmalar ona oldukça büyük bir ün sağladı.
Nicolaus Copernicus’un geliştirdiği güneş merkezli sistemin
esası üzerinde çalıştı. Kilise o zamanlar evrenin merkezinin dünya olduğunu ve
her şeyin dünyanın çevresinde döndüğünü söylüyordu. O nedenle Galilei’nin,
Copernicus kuramını destekleyerek onu geliştirmesine şiddetle karşı çıktı ve
Galilei’yi engizisyon mahkemesinde yargıladı. Kilise, yargılama sonucunda
Galilei’nin öne sürdüğü kuramın dine aykırı olduğuna ve dolayısıyla
geçersizliğine karar verdi. Bununla da yetinmeyip bu kuramın öğretilmesini ve
savunulmasını yasakladı. Evrenin kapalılığını anlatan Aristotelesçi anlayışı
benimseyen Kiliseye karşı evrenin sonsuzluğunu savunan İtalyan gökbilimci ve
filozof Giordano Bruno özellikle de yer ve gök ayrımı yapan kilise görüşüne
karşı çıktığı için engizisyon mahkemesi kararıyla Roma’da Campo de Fiori
meydanında yakılarak öldürüleli 15 yıl olmuştu. Galilei, yaşamını kurtarmak
için savunduğu kuramı kanıtlamasının mümkün olmadığını, Copernicus kuramının
geçersiz olduğunu söylemek zorunda kaldı. Cezası yaşam boyu ev hapsine
çevrildi.
İnanç ile bilimin pek çok çatışması vardır ama sanırım
bilinen en büyük çatışmalardan birisi budur. Bu çatışmayı ilk aşamada inanç kazandı.
Ne var ki insanın gerçeği araması, araştırması yani kabullere karşın merakını
yenememesi hiç bitmiyor. Zaman, Copernicus, Bruno ve Galilei’yi haklı çıkardı. İnanç,
ilk aşamada kazandığı kavgayı bir süre sonra kaybetti. Çünkü gerçek, kitapta
yazılandan farklıydı. Bugün, insanlar, onları yargılayanların ve
aşağılayanların kim olduğunu bile bilmiyor ama bu üç bilim adamının heykelini
saygıyla ziyaret ediyor.
İnanç kabulle, bilim merak ve kuşkuyla başlar. Kabuller, merakın ya da merak edilenin araştırılmasının önünü keser ama sonsuza kadar
engelleyemez.
Batıda din, yavaş yavaş bu nedenlerle itibar kaybederken
bilim öne çıktı. Bilim öne çıktıkça batı gelişti. Yeni buluşlar, keşifler
yapıldı. Ortadoğuda ise inanç, hemen hep bilimin önünde oldu. O nedenle bilim
gelişemedi, sorgulayan, araştıran insan tipi ortaya çıkamadı. Uzakdoğu, 20.
Yüzyılın ikinci yarısından başlayarak batıyı model almaya ve bilime yönelmeye
başladı. Bugün, çok gerisinde başladığı yarışta ortadoğuyu fersah fersah
geçmesinin batıyı yakalamasının nedeni budur.
Felsefe konusunda
Aşil'in Topuğu31 Ekim 2026Siyasetin Sınırları: Güç Nerede Durmalı11 Ekim 2026Liyakat Yoksa Umut da Yoktur23 Ağustos 2026Devlet Neden Bozulur? Osmanlı Devlet Adamlarının Yanıtları14 Ağustos 2026188 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.