CHP'nin Seçim Programı ile İlgili Soru ve Yanıtım
Konu ister istemez siyasete kaydığı için, partilerin seçim programları
üzerine şimdiye kadar yazı yazmadım. Aşağıdaki ekonomik içerikli okur sorusu olmasa
yine yazmayacaktım. Konu işin ekonomik yönü olunca okuruma verdiğim yanıtı genişleterek
bir yazı haline getirmemin ve burada paylaşmamın doğru olacağını düşündüm.
Okur sorusu: Son
zamanlarda tartışma konusu olan CHP’nin ekonomi programı konusu ile ilgili
sorumu sormak istiyorum;
CHP’nin, eğer iktidara gelirse sunduğu vaatleri yerine
getirmesinin bütçeye, kendilerinin hesabına göre 75 milyar TL, AKP’nin hesabına
göre ise 150 milyar TL yük getireceği ifade ediliyor. Bu vaatlerin genel olarak
kamu harcamalarını artıracağı ortada.
(a) Böyle bir
durumda artan kamu harcamaları; vergilerin artışı ile finanse edilerek başka kesimlerin
harcanabilir gelirlerini azaltacak. Bu durumda da harcamalar yönünden ekonomide
pek fazla bir değişiklik olmayacak. Örneğin
benim ekonomide harcayacağım parayı devlete vergi olarak vermem durumunda bunu
ben harcayamayacağım ama buradan gelen parayı ücret olarak alacak olan emekliler
ve asgari ücretliler harcayacak. Bunun gelir dağılımı açısından olumlu etkileri
olsa da harcama yönünden etkisi nötr olacaktır.
(b) Eğer eskisine
nazaran artan kamu harcamalarının vergilerle finanse edilme yöntemi seçilmezse
borçlanma yöntemine başvurulacak. Bu durumun olumsuz etkisi dışlama etkisi dediğimiz
crowding-out effect durumu olarak karşımıza çıkacak. Harcama açısından
ekonomide değişiklik olup olmadığına bakarsak bu koşullar altında özel sektör
yatırım yapacağına devlet bu parayı piyasadan çekerek yatırım harcamasında ya da
transfer harcamalarında kullanacağından harcamalar açısından yine bir
değişiklik olmayacak. Özel sektör yatırım yapacağına kamu sektörü yatırım
yapacak.
(c) Son olarak
artan kamu harcamaları vergiyle veya borçlanmayla karşılanacak yerde para
basılarak finanse edilebilir. Bu da bizi hiperenflasyona götürecektir. Nitekim
para basarak finanse etme durumu da 2002 de yasalarla kısıtlanmıştır. Böyle bir
şeyin olasılık dahilinde bile olmadığını düşünürsek yukarda söylediğim gibi 2
durum kalıyor; transfer harcamalarının vergilerle finanse edilmesi durumunda
harcama bakımından etkisi genişletici ya da daraltıcı değil nötr olacaktır.
Aynı şekilde kamu borçlanma politikasını seçerek yatırım yaparsa bu sefer de
özel sektör yatırımları dışlanacaktır. Yani özel sektör yatırım yapacağına kamu
kesimi yatırım yapacaktır. Her ikisinin de matematiksel olarak harcama çarpanı
eşit olduğundan burada da nötr bir etki ortaya çıkacaktır.
Yanıtım: Siyasal
içeriğinin yoğunluğu nedeniyle girmeyi düşünmediğim bir konu, bu soruyla tümüyle ekonomik bir çerçeveye oturduğu için yanıtlamaya
çalışacağım.
(a) Emekliler ve
asgari ücretlilerin harcama eğilimi diğer kesimlere göre çok daha yüksektir.
Çünkü bu grubun geliri düşüktür ve büyük çoğunluğu itibariyle elde edilen ücret
gelirleri tasarrufa gitmez, harcamaya dönüşür. O nedenle üst gelir gruplarından
alınacak vergilerin bu gruba ücret olarak aktarılması halinde harcamalar
eskisine göre artar. Yani talep eğrisi sağa kayar. Bir başka ifadeyle
harcamalar eskisine göre artar bu da durgunluğa giden ekonomide canlanma
yaratabilir. Öte yandan geliri yüksek harcama eğilimi düşük olan kesimden, emeklilere
ve asgari ücretlilere vergi yoluyla aktarılacak para, bu kesim tarafından harcamaya
dönüştürüldüğünde KDV, ÖTV tahsilatı da artacaktır. Ayrıca emeklilerin ve
asgari ücretlilerin yapacağı ek harcamalar başkaları için ek gelir oluşturacak,
onlar da bu ek gelirlerden gelir vergisi gibi dolaysız vergiler ödeyeceklerdir.
Dolayısıyla sonuçta bir yandan kamu harcamaları artarken bir yandan da dolaylı
ve dolaysız vergi tahsilatı artacak ve başlangıçtaki kamu harcaması artışının
artan vergi tahsilatıyla bir miktar telafisi mümkün olacaktır.
(b) Kamu borç
yükü geçmiş dönemlere göre çok düştüğü için belirli bir düzeye kadar artması
halinde dışlanma etkisi yaratmaz. Ama eğer geçmişte olduğu gibi kamu
borçlanması çok yüksek düzeye çıkarsa özel kesim üzerinde dışlanma etkisi
yaratabilir. Öte yandan son dönemde zaten kamu yatırımları Hazine garantisiyle
özel kesime yaptırılıyor (Hazine garantilerinin kapsamı hem genişletildi hem de
artırıldı.) Dolayısıyla bu endişe zaten bugünkü durum için de geçerli.
(c) Artan kamu harcamalarını para basarak karşılamak kolay değil. Para basarak kamu harcamalarının finansmanı, geçmişte TCMB'nin Hazineye kısa vadeli avans adı altında çok düşük faizle borç vermesi ve bu borcun geri ödenmemesi şeklinde yapılıyordu. TCMB yasasından bu imkan kaldırıldığı için artık bu yola başvurulması söz konusu değil. Dolayısıyla para basarak harcamaların finanse edilmesi ancak yasa değişikliğiyle mümkün olabilir ki bunun da gündemde olduğunu sanmıyorum.
(c) Artan kamu harcamalarını para basarak karşılamak kolay değil. Para basarak kamu harcamalarının finansmanı, geçmişte TCMB'nin Hazineye kısa vadeli avans adı altında çok düşük faizle borç vermesi ve bu borcun geri ödenmemesi şeklinde yapılıyordu. TCMB yasasından bu imkan kaldırıldığı için artık bu yola başvurulması söz konusu değil. Dolayısıyla para basarak harcamaların finanse edilmesi ancak yasa değişikliğiyle mümkün olabilir ki bunun da gündemde olduğunu sanmıyorum.
Bu tür bir dönüşüm için elde mevcut imkanlar şunlardır: (1)
Vergi oranlarında düşük oranlı (1 puan gibi) bir artış gerçekleştirerek bununla
emekli ve asgari ücretlilere ek imkan tanımak, (2) Bütçedeki faiz dışı fazlayı
bir miktar düşürerek bu uygulamada kullanmak, (3) Özel kesimin dışlanmasına yol
açmayacak şekilde kamu borçlanmasını bir miktar artırarak yeni finansman
bulmak. Bu adımlar, gelir dağılımda düşük gelirliler lehine düzelmeye yol
açmanın yanı sıra ekonomiyi içine girdiği durgunluktan çıkarabilecek adımlar
olur. Ayrıca bu şekilde düşük gelirli kesimlere yönelecek gelir transferi,
harcamaları artırarak vergilerin de artmasına yol açabilir. Unutmamak gerekir
ki birinin harcaması başka birinin geliridir.
Bu yanıtlarımı okurların bir bölümü popülizme destek
verdiğim, bir bölümü de CHP’ye destek verdiğim şeklinde yorumlayabilir. Bu
yorumların doğru olmayacağını en baştan belirteyim. Buradaki yanıtlarımın son 6
aydır savunduğum görüşlerle ve özellikle de para politikasının yanına maliye
politikasının eklenmesine ilişkin görüşümle çelişkili bir tarafı bulunmuyor. Ben,
Türkiye’de büyümedeki düşüşün kalıcı bir hal almaya başladığı noktadan itibaren
sadece para politikasıyla yetinilmesinin yanlış olduğunu, bunun yanında mutlaka
maliye politikasından da destek alınması gerektiğini hem televizyondaki
yorumlarımda hem de yazılarımda savundum. Faiz dışı fazla tutarından bir miktar
fedakarlık edilebileceğini, bütçe açığının bir miktar (örneğin yüze 3’e kadar)
artırılabileceğini, hatta kamu borçlanmasının da bir miktar
yükseltilebileceğini belirttim. Bütün mesele bu ‘bir miktarın’ sonsuz anlamına
gelmeyecek biçimde kullanılmasındadır. Çünkü buralarda ölçü kaçarsa işin nereye
varacağını geçmiş deneyimlerimizden iyi biliyoruz. Bu çerçevede hükümetin son
teşvik ve mali destek programının teşvik bölümüyle ilgili kuşkularım olmasına
karşın (çünkü son 3 yılda açıklanan hiçbir teşvik paketi istenilen sonucu
vermedi) emeklilere ve diğer düşük gelirlilere verilecek desteğinin doğru
olduğunu televizyondaki yorumlarımda vurguladım. Bu desteklerin ekonomiyi
canlandırmaya yarayacağını savundum. Dolayısıyla yukarıda savunduğum görüşlerde
bir tutarsızlık olduğunu düşünmüyorum.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026147 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.