Net Hata ve Noksan Görünenden Büyük Olabilir
Ödemeler dengesi tablolarında yer alan net hata ve noksan kalemi
kaynağı belirlenemeyen döviz giriş ya da çıkışlarını ifade eder. Ödemeler
dengesi toplamı sıfıra eşit bir dengedir. Dış dünyadan mal ve hizmet satın
alınır ve dış dünyaya mal ve hizmet satılır. Bu alım satımın oluşturduğu
dengeye cari denge denir. Cari denge açık vermişse bir sonraki bölümde bu
açığın nasıl karşılandığı (borç, sermaye girişi, hisse senedi satışı vb) yer
alır. Bu ikisi arasında bir tutarsızlık varsa bu fark net hata ve noksan
kalemine yazılır. Net hata ve noksan kalemi kaynağı bilinmeyen bir döviz girişi
veya çıkışı olduğu anlamına gelir.
Net hata ve noksan kalemi, genel olarak, ölçüm hataları ve
tablodaki verilerin eksik veya fazla derlenmesinden kaynaklanır. Net hata ve
noksan kaleminin oluşmasının nedenleri arasında şunları sayabiliriz: (1) Zaman
uyumsuzlukları (İhraç edilmiş malın gidiş tarihiyle ihraç edilen mal
karşılığında alınacak paranın gelişinin farklı dönemlerde olması gibi.) (2)
Beyan yanlışlıkları veya hataları (Gümrük beyanlarındaki eksikler ya da
yanlışlar gibi.) (3) Kayıt dışılıklar (Gelirlerin kayda girmemesi ya da
finansmanın kayıt dışı olarak gerçekleştirilmesi gibi.) (4) Anketlerdeki ölçüm
hataları (Turizm gelirlerinin belirlenmesinde uygulanan anketlerin gerçeği tam
olarak yansıtamaması gibi.)
Turizm gelirleriyle ilgili ölçümlere baktığımızda ortaya
bazı ilginç sonuçlar çıkıyor. Bunları açıklamadan önce turizm gelirlerinin
nasıl ölçüldüğüne değinelim. TCMB sitesinde Ödemeler Dengesi hesaplama
yöntemini anlatan kitapçıkta turizm gelirlerin nasıl hesaplandığı şöyle
açıklanıyor: ‘Turizm gelirleri, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, TÜİK ve
TCMB’nin ortak çalışması kapsamında, TÜİK tarafından yürütülen “Çıkış Yapan
Ziyaretçiler Anketi”nden elde edilmektedir. Anket çalışmasında ülkemizi ziyaret
ederek yurtdışına çıkış yapan yabancılar ile ödemeler dengesi metodolojisi
çerçevesinde yurtdışında yerleşik sayılan vatandaşlarımızın ülkemizde
yaptıkları turizm harcamalarının saptanması amaçlanmaktadır. Anket, çıkış
yollarına göre hudut kapılarında, milliyet bazında üçer aylık dönemleri
kapsayacak şekilde, yılda dört dönem yapılmaktadır. Turizm gelirleri; yabancı
ziyaretçiler için milliyet bazında, geceleme yapanlar ile günübirlikçiler
ayrımlarına göre ve turla gelenlerin tura ödedikleri bedellerin Türkiye’de
kalan kısımları da değerlendirilerek elde edilen ortalama harcamaların; ilgili
döneme ait Emniyet Genel Müdürlüğü kayıtlarından sağlanan kişi sayılarıyla
genişletilmesi ile hesaplanmaktadır. Aynı şekilde, yurtdışında yerleşik
vatandaşlarımızın anketten elde edilen ortalama harcamaları, kişi sayısının
saptanması için gerçekleştirilen anket sonuçları ile genişletilmektedir. Turizm
giderleri ise yine TÜİK tarafından yürütülmekte olan “Vatandaş Giriş Anketi”
sonuçlarından elde edilmektedir. Üçer aylık dönemler itibariyle yapılan anket
çalışmasında, yurtdışı ülkeleri ziyaret edip ülkemize giriş yapan yurtiçinde
yerleşik kişilerin yurtdışında yaptıkları harcamaların saptanması
amaçlanmaktadır.’
2014 yılında, yurt dışında oturup da Türkiye’ye gelen
Türkler dahil, 41,4 milyon turist gelmiş ve toplam 34,3 milyar dolar turizm
geliri bırakmış. Bu durumda kişi başına turizm geliri 828 USD olarak
hesaplanıyor. 2014 yılında Türkiye’ye gelen Gürcü turist sayısı 1.755.289
olmuş. Gürcistan’ın nüfusu 4,5 milyon. Buna göre 2014 yılında Gürcistan
nüfusunun yüzde 40’ı Türkiye’ye gelmiş bulunuyor. Böyle bir şey mümkün
olmadığına göre iki olasılık söz konusu demektir: (1) Türkiye’de çalışan
Gürcüler her giriş çıkışta ziyaretçi olarak sayılıp istatistiğe katılıyor. (2)
Sınırdan günübirlik alış veriş veya tandık ziyareti için gelip geçen her Gürcü,
turist olarak sayılıyor. Sonuçta bu şekilde gelip geçen Gürcü sayısı ile
(aslında o kadar para harcamadıkları halde) ortalama turizm geliri olarak
hesaplanan 828 USD çarpılarak bulunan tutar (yaklaşık olarak 1,5 milyar dolar) toplam
turizm gelirine dahil ediliyor. Gürcistan’ın 2014 yılı GSYH’sı 16,3 milyar USD olduğuna göre
bu hesap doğruysa Gürcü turistler 2014 yılında GSYH’larının onda birini turizm harcaması olarak Türkiye’ye bırakmışlar.
Türkiye’nin nüfusu 77 milyon. Bunun yüzde 40’ı olan 31
milyon Türkün 2014 yılında turist olarak tek bir ülkeye gitmiş olması ve 800
milyar USD tutarındaki GSYH’mızın onda biri olan 80 milyar USD’yi o tek ülkede
harcamış olmamız gibi bir şey bu.
Buna benzer başka konular da olabilir. Eğer böyleyse net
hata ve noksan olarak kaydedilmesi gereken paraların bir bölümü başka kalemlere
giriyor demektir. Bu durumda aslında çok büyük tutarlara varmış olan net hata
ve noksan kalemi olduğundan düşük görünüyor bile olabilir.
Net hata ve noksan kalemi, son yıllarda ödemeler dengesinin
en tartışmalı kalemi haline gelmiş bulunuyor. Merkez Bankası, ödemeler
dengesine giren istatistiklerin çoğunu kendisi üretmiyor, kurumlardan alıp bu
tabloya koyuyor. Buna karşılık ödemeler dengesini derleyip toplamak ve
yayınlamak Merkez Bankası’nın görevidir. Bu durumda net hata ve noksan kaleminin
niçin bu kadar büyük tutarlara ulaştığını araştırıp bulgularını kamuoyuyla
paylaşmak da Merkez Bankası’nın sorumluluğundadır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202641 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.