TL İle Gelen Büyüme Dolar İle Gitti
TÜİK, 2015 yılının ilk çeyrek GSYH hesaplarını ve büyüme oranını
açıkladı (GSYH’nın nasıl hesaplandığını ve büyüme oranının nasıl bulunduğunu
merak edenler ya da hafızalarını tazelemek isteyenlere yazıya ek olarak
verdiğim basitleştirilmiş hesaplama yöntemlerini okuduktan sonra yazıyı
okumalarını öneririm.)
Aşağıdaki tablo GSYH açısından önemli verileri 2015 yılının
ilk çeyreği, 2014 yılının ilk çeyreği ve 2014 yılının tümüyle karşılaştırmalı
olarak ortaya koyuyor.
2014
Yıllık
|
2014 IÇ
|
2015 I Ç
|
|
Özel
tüketim artışı (%)
|
1,3
|
2,9
|
4,5
|
Devlet
tüketimi artışı (%)
|
4,6
|
9,2
|
2,5
|
Yatırım
artışı (%)
|
-1,3
|
-0,5
|
0,0
|
İhracat
artışı (%)
|
6,8
|
11,4
|
-0,3
|
İthalat
artışı (%)
|
-0,2
|
0,8
|
4,1
|
GSYH
Cari Fiyatlarla (Milyar TL
|
1.749,8
|
411,3
|
443,2
|
GSYH
Cari Fiyatlarla (Milyar USD)
|
800
|
186,0
|
180,5
|
Büyüme
Oranı (%)
|
2,9
|
4,9
|
2,3
|
Ortalama
USD Kuru
|
2,19
|
2,22
|
2,47
|
Tablodan çıkan sonuçları şöylece sıralayabiliriz:
(1) Türkiye
ekonomisi 2015 yılının ilk çeyreğinde 2014 yılının ilk çeyreğine göre yüzde 2,3
oranında büyümüş bulunuyor.
(2) Büyümenin
itici gücü özel tüketimdeki yüzde 4,5’luk artış olmuş. 2014 yılının ilk
çeyreğinde yüzde 2,9 olan iç talep artışının bu yıl yüzde 4,5’a yükselmesi beklentileri
oldukça aşmış bir gelişme olarak karşımıza çıktı.
(3) Tablodaki
çarpıcı gelişmelerden birisi de geçen yılın ilk çeyreğinde itici güç olan
ihracatın bu yıl eksiye dönmüş olması. Geçen yıl dış taleple ayakta duran
ekonomiye bu yıl dış talep katkısı gelmemiş. Bu sonuç şaşırtıcı değil, çünkü
ilk çeyrekte ihracat verilerinde yüzde 7’ye yakın bir azalma olduğunu
gözlemlemiştik.
(4) İthalattaki
artış iç talepteki artışı doğruluyor. Çünkü Türkiye’nin ithalatı büyük ölçüde
iç talebi karşılayacak üretim amacıyla yapılan hammadde, ara malı ve sermaye
malı ithalatına dayanıyor.
(5) 2015
yılının ilk çeyreğinde GSYH 443,2 milyar TL olarak hesaplanmış. Bir önceki
yılın aynı döneminde bu tutar 411,3 milyar TL idi. Buna göre nominal büyüme
(enflasyondan arındırılmamış büyüme) yüzde 7,8 olmuş bulunuyor. Bunu
enflasyondan arındırarak reel büyümeye bakarsak büyümenin yüzde 2,3 olduğunu
görüyoruz. 2014 yılı ilk çeyreğinde yüzde 4,9 oranında büyümüş olan ekonomi bu
yılın ilk çeyreğinde yüzde 2,3 büyümüş.
(6) 2015
yılı ilk çeyreğinde GSYH USD cinsinden alındığında 180,5 milyar dolar olarak hesaplanıyor.
2014 yılının ilk çeyreğinde GSYH 186 milyar dolardı. Buna göre GSYH 2015
yılının ilk çeyreğinde 2014 yılının ilk çeyreğine göre USD cinsinden yüzde 3
oranında küçülmüş bulunuyor.
Ekonomi TL cinsinden büyürken USD cinsinden küçülmesi yılın
geri kalan bölümünde de devam ederse 2014 yılındaki 800 milyar USD’lik GSYH’ya
erişmemiz mümkün olamaz. Gidiş bunun böyle olacağını ve yıllık GSYH’nın 750
milyar USD’ye gerileyeceğini, kişi başına gelirimiz de 10.000 USD’nin altına
düşebileceğini gösteriyor.
Yapısal reformları yanlış anlamaya devam ettikçe, yapısal
reform diye yapısal deform yapmayı sürdürdükçe orta gelir tuzağından
çıkamayacağız.
Ek: GSYH’nın ve
Büyümenin Hesaplanması
GSYH üç şekilde hesaplanır: Üretim yönünden, harcamalar
yönünden ve gelir yönünden.
Üretim yönünden hesaplama: GSYHü = Tarımsal üretimin piyasa değeri
+ Sanayi üretiminin piyasa değeri + Hizmet üretiminin piyasa değeri + Diğer
Üretim yönünden hesaplama
yapılırken nihai ürünlerin hesaba alınması gerekiyor. Bir başka deyişle eğer
örneğin ekmeğin satış fiyatını alıyorsak o zaman onun içine giren un, su,
elektrik gideri, doğalgaz gideri, fırının kira gideri, ekmekçinin ücreti veb
ayrıca hesaba katılmayacktır. Çünkü hepsi ekmeğin satış fiyatının içindedir..
Harcamalar yönünden hesaplama: GSYHh = Özel nihai tüketim
harcamaları + Özel yatırım harcamaları + Kamu kesimi harcamaları + (İhracat –
İthalat) + Diğer
Gelirler yönünden hesaplama: GSYHg = Ücret gelirleri + Faiz
gelirleri + Kâr gelirleri + Rant gelirleri + Diğer
Hangi yöntemle hesaplanırsa
hesaplansın hepsi birbirine eşittir: GSYHü = GSYHh = GSYHg
GSYH büyümesi; ilgili dönemin GSYH’sının karşılaştırma yapılacak
dönem fiyatlarıyla hesaba alınmasıyla bulunur. Eğer örneğin 2015 yılı ilk
çeyreğinin büyüme oranını hesaplıyorsak şöyle bir formül kullanmamız gerekir:
GSYH Büyümesi2015IÇ = [(GSYH IÇ / 2015 IÇ Fiyatları) – GSYH
2014 IÇ)]} / GSYH IÇ
Türkiye 2015 yılının ilk çeyreğinde % 2,3 oranında büyümüş
bulunuyor. Burada karşılaştırma bir önceki yılın ilk çeyrek GSYH’sıyla
yapılıyor. Bunun ne anlama geldiğini yalnızca ekmek üreten ekonomi örneğiyle
açıklayayım. 2014 yılının ilk çeyreğinde satış fiyatı 1 TL olan 1.000 ekmek
üreten bu ekonominin 2014 ilk çeyreğindeki GSYH’sı 1.000 TL olmuş demektir.
2015 yılının ilk çeyreğinde 1.023 ekmek üretilmiş ve ekmek fiyatı da 1,10 TL’ye
yükselmiş olsun. Bu durumda ilk çeyrekte bu ekonominin GSYH’sı (1.023 x 1,10 =)
1.125,3 TL olarak hesaplanacaktır. Bu, bize nominal GSYH’yı verir. Büyümeyi
hesaplayabilmek için yukarıdaki büyüme formülünden giderek fiyat artışını
gidermemiz gerekir:
GSYH Büyümesi2015IÇ = [(GSYH IÇ / 2015 IÇ Fiyatları) – GSYH
2014 IÇ)]} / GSYH IÇ
GSYH Büyümesi2015IÇ = (1.125,3 / 1,10) - 1.000) / 1.000 = % 2,3
Fiyat artışını giderdiğimizde ekonominin 2015 yılının ilk
çeyreğinde, 2014 yılının ilk çeyreğine göre yüzde 2,3 büyümüş olduğunu
görüyoruz.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202661 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.