AKP Ekonomide Ne Devraldı Ne Devrediyor?
Seçim sonuçları hiçbir partinin tek
başına iktidar olamayacağını ortaya koyunca piyasa kısa süreli bir panik yaşadı.
Ardından koalisyon seçenekleri gündeme geldi. Bugün karşımızda iki seçenek var:
(1) AKP’nin diğer partilerden alacağı dış destekle azınlık hükümeti kurması,
(2) Koalisyon hükümeti kurulması. Koalisyon hükümeti kurulması seçeneğinin de
alt seçenekleri var: (1) AKP’nin diğer partilerden herhangi biriyle koalisyon kurması,
(2) Diğer partilerin bir araya gelip koalisyon kurması, (3) AKP dışında iki
partinin bir koalisyon kurup üçüncü partinin bu koalisyonu dışarıdan
desteklemesi.
Seçim sonrasında yaşanan sert
tepkiler koalisyonla devam edilebileceği mesajları geldikçe yumuşamaya başladı.
USD/TL kuru ilk anda fırladığı 2,80’lerden 2,70’lere doğru inişe geçti. Benzer
bir düşüş Euro/TL kurunda ve gösterge faizde de ortaya çıktı. İlk gün sert bir
düşüş yaşamış bulunan borsa da toparlanmaya yöneldi.
AKP iktidara geldiğinde Türkiye, 2001
krizinin etkisini henüz tam atlatamamış olsa da IMF desteğinde ‘güçlü ekonomiye
geçiş programını’ uygulamaya koymuş ve ekonomiyi epeyce toparlamıştı. Ekonomide
yaşanan büyük çöküşü karşılamak üzere IMF, Türkiye’ye yüksek miktarda parasal destek
vermeye devam ediyordu. Küresel sistem, 1990’ların ortalarında başlayan bir
konjonktürel çıkış içindeydi. Bu çıkış dünyanın her yanında büyümenin
yükselmesine, talebin artmasına, ticaretin genişlemesine ve gelişmiş
ekonomilerden gelişme yolundaki ekonomilere büyük miktarda yabancı sermaye
akımına yol açmıştı. Türkiye ekonomisi de dış konjonktürdeki bu olumlu havadan
fazlasıyla yararlanıyor, tarihinde görülmediği kadar yüksek miktarda yabancı
kaynak çekiyordu.
Aşağıdaki grafik çeşitli
bölgelerdeki gelişme yolundaki ekonomilere 1980 – 2009 yılları arasında net
sermaye akımlarındaki gelişmeyi gösteriyor (Kaynak: Atish R. Ghosh, Mahvash
Saeed Quereshi, ‘What Drives Surges in Capital Flows’, 26 January 2012, Vox
CEPR’s Policy Portal.)
1990’larda küreselleşme ve
sermaye akımlarının serbest kalmasıyla başlayan gelişmiş ekonomilerden gelişme
yolundaki ekonomilere doğru sermaye akışındaki artış grafikten açıkça
görülebiliyor.
Bu akımların Türkiye’ye yansıması
asıl olarak 2002 yılından sonra oldu. Aşağıdaki grafik bu yansımayı gösteriyor.
AB ile üyelik müzakeresinin
2004’de başlamasından sonra artan yabancı sermaye girişlerinde, ilerleyen
yıllarda düşüşler başladı. 2010 yılından itibaren Fed’in parasal genişleme
programı yabancı sermayenin kısa süre de olsa yeniden Türkiye’ye yönelmesine
yol açtı. Bu gelişmeyle birlikte Türkiye ekonomisi kısa süreli bir çıkış sağlasa
da 2002 – 2008 arasındaki ivmeyi bir daha yakalayamadı. Seçime girilirken
ekonomi 2002 – 2007 ve 2010 – 2012 aralığındaki çıkışından çok uzaklaşmış bir
durumdaydı.
Aşağıdaki
grafik 2002’den itibaren gelişmekte olan ekonomilerin (mavi çizgi) ve Türkiye’nin
(kırmızı çizgi) büyümesini gösteriyor (kaynak: IMF, World Economic Oulook
Database, April, 2015.)
Grafik bize 2002 – 2014
arasındaki dönemde, Türkiye’nin, içinde yer aldığı gelişmekte olan ekonomiler
grubundan daha kötü bir büyüme performansı tutturduğunu gösteriyor. Bir başka
ifadeyle gelişmekte olan ekonomiler, çektikleri yabancı sermayeyi Türkiye’ye
göre daha iyi kullanarak daha olumlu bir büyüme çizgisi yakalamış bulunuyorlar.
Türkiye ekonomisinin sert bir biçimde küçüldüğü 2009 yılında gelişmekte olan
ekonomilerin yüzde 4’e yakın büyüme elde ettiği dikkatlerden kaçmamalıdır. Söz konusu
yıl küresel krizin Türkiye’ye teğet geçtiğinin öne sürüldüğü yıldır.
Özetle söylemek gerekirse AKP,
son derecede avantajlı bir konjonktür dalgasını yakalamış ve sermaye
hareketlerinin yarattığı olumlu etkiyle birlikte ekonomiyi iyiye götürmüştü. Küresel
krizin olumsuz etkisiyle bozulan görünüm, Fed’in parasal genişlemesinin
yarattığı sermaye akımları artışıyla yeniden toparlanmıştı. Söz konusu
konjonktür dalgasının eski gücü kalmayınca ekonomi düşüşe geçti.
AKP’nin tek başına iktidara
geldiğinde devraldığı ekonomik göstergeler ile kurulması beklenen koalisyon
hükümetine devredeceği başlıca ekonomik göstergeler aşağıdaki tabloda yer
almaktadır (Tablonun son sütunu devralınan yıl ile devredilen yıl itibariyle
gelişmenin yönünü gösteriyor. + işaret devralınandan daha iyi bir durumun
devredileceğini, - işaret ise devralınandan daha kötü bir durumun
devredileceğini ifade ediyor.)
|
GÖSTERGELER (%)
|
2002
|
2015
|
Değişimin Yönü
|
|
Büyüme
|
6,2
|
2,3
|
-
|
|
İşsizlik
|
10,8
|
11,2
|
-
|
|
Enflasyon
|
30,8
|
8,1
|
+
|
|
Bütçe açığı
|
11,2
|
1,5
|
+
|
|
Merkezi Yönetim Borç Stoku / GSYH
|
69,2
|
35
|
+
|
|
Özel Kesim Dış Borç Stoku / GSYH
|
18,7
|
35,0
|
-
|
|
Cari Açık
|
0,3
|
5,3
|
-
|
Fed’in parasal genişlemeye son
verdiği, faiz artırımının gündemde olduğu ve dolayısıyla sermaye akımlarının azalacağı
dış ortamı da dikkate alırsak dezavantajlı bir durumda olduğumuz ortaya çıkıyor.
Özetle söylemem gerekirse AKP
çıkışa geçmiş olarak devraldığı ekonomiyi inişe geçmiş olarak yeni kurulacak
hükümete devredecek. Türkiye’de sağ iktidarlar çoğunlukla ekonomi çıkışa
geçerken iş başına gelir, sol iktidarlar ise çoğunlukla ekonomi inişe
geçtiğinde gelip yönetime girerler. O nedenle de vatandaş sol iktidarları
beceriksiz olarak görür.
İleride olacaklara bakarak kimse
işler iyiye gidiyordu, iktidar değişti işler bozuldu demesin. İşler iyiye
gitmiyordu. İyiye gidiş çoktan geride kalmıştı.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202681 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.