Türkiye Ekonomisi Ne Durumda (İnteraktif Yazı)
Geçtiğimiz günlerde Yunanistan Nasıl Bu Hale Düştü? başlığı
altında grafikler sundum ve bu grafiklerden giderek yazıyı sizin yorumlarınızla
tamamlayacağımı söyledim. İki günün sonunda grafiklerden ve sizlerin
yorumlarınızdan yola çıkarak yazıyı tamamladım. Yazının üç önemli özelliği
vardı: (1) Hep birlikte yazdık (interaktif özellik), (2) Bir cinayetin
işlendiği olay yerini inceler gibi durumu inceleyerek analiz yaptık. (3)
Yunanistan ekonomisinin nereden nereye gediğini kuşbakışı görmüş olduk. Ekonomide
analiz nasıl yapılır sorusunun yanıtını sunmuş olduk.
Şimdi aynı analizi Türkiye ekonomisinin ne durumda olduğunu
yorumlamak için yapacağız. Ben burada size Türkiye ekonomisinin grafiklerini (karşılaştırma
yapabilmeniz için Yunanistan grafikleriyle birlikte) sunacağım, siz de
yorumlarınızla Türkiye ekonominin ne durumda olduğunu, hangi yanlarının güçlü,
hangi yanlarının zayıf olduğunu yorumlayacaksınız. İki gün sonra varılan sonucu
paylaşacağım.
Sol taraftaki grafikler (kırmızı) Türkiye, sağ taraftaki
grafikler (mavi) Yunanistan grafikleridir (grafiklerin hepsi IMF, WEO Database April
2015’deki verilerden türetilmiştir.)
Analiz yaparken
dikkat edilmesi gereken birkaç noktayı bilginize sunmak isterim: (1) Kriz
çıkmış bir ekonomiyle kriz çıkmamış bir ekonomi aynı kolaylıkla incelenemez. Bu
ikisi arasındaki fark; bitmiş bir olayla devam eden bir olayın incelenmesi
arasındaki fark gibidir. Bitmiş bir olayı incelemek kolaydır, devam eden bir
olayı incelemek o kadar kolay değildir. (2)
Benzer yanları olsa da her ekonomi farklı özellikler taşır. Toplumlar arasındaki
kültürel, geleneksel farklılıklar, insanların davranış ve algılama
farklılıklarına neden olur. Öte yandan her toplumun ekonomik yapısı
benzerlikler kadar farklılıklar da taşır. Dolayısıyla bir toplumun yaşadığı
deneyimi mutlaka ötekinin de aynı biçimde yaşayacağını düşünmek her zaman doğru
sonuçlar vermeyebilir. (3) Krize girmemiş bir ekonominin gidişini
değerlendirirken geçmiş birikimler ve içinde yaşanan durum kadar geleceğe
ilişkin tahminler de önem taşır. Ayrıca dış dünyada neler olduğu, bu
gelişmelerin o ekonomiyi nasıl etkilediği de önemlidir.
Yorumlardan çıkanlar
Okur yorumlarını toparlarsak 2000’lere kadar bütçe açığıyla
büyüyen ekonominin 2000’lerden başlayarak cari açıkla büyümeye yöneldiği
yolundaki benim tezime katılanlar dikkat çekiyor. Bazı okurlar buradan
hareketle Türkiye ekonomisinin uzun vadeli kalıcı çözümler yerine kısa vadeli
geçici çözümlerle durumu idare etmeye yönelen bir yapı içinde olduğunu
vurguluyorlar. Yunanistan ile karşılaştırma yapıldığında bizim düşük bütçe
açığımız ve düşük kamu borç stoku / GSYH oranımızın önemli bir avantaj olduğunu
öne sürenler var. Bununla birlikte bir krize girmemiz halinde elimizde
özelleştirilecek varlık kalmamış olmasını ciddi bir dezavantaj olduğu öne
sürülüyor. Bazı okurlar başta işsizlik ve enflasyon olmak üzere Türkiye’deki
bazı oranların gerçeği yansıtmadığını o nedenle mesela Yunanistan’ın bugünkü
durumuyla yapılacak karşılaştırmaların gerçekçi olmayacağını ileri sürüyorlar.
Küresel krize girince Yunanistan’ın çok ciddi bir kriz yaşamasına karşın
Türkiye’nin o kadar etkilenmediğini anlatan okurlar, Türkiye’nin böyle bir
krize girmeyeceği görüşündeler. Yatırım –
tasarruf farkının, bir başka deyişle cari açığın, bizde Yunanistan’dan daha
büyük olduğuna ve dolayısıyla ileride bizi daha da sıkıntılı bir duruma
sürükleyeceğini vurgulayan okurlar var.
En çok yorumlanan konunun her iki ülkedeki yatırım tasarruf
farkının yüksekliği yani cari açığın bozuk görünümündeki benzerlik olduğunu bir
kez daha vurgulamalıyım.
Okurlardan yorumunu en fazla beğendiğim Kıvanç Altıntaş’ın görüşlerini (ufak tefek bazı değişiklikler yaparak) buraya
aktarıyorum. “(1) Yatırım/GSYH ve Tasarruf/GSYH: Genel görünüm itibariyle
tasarruf ve yatırımlarımız azalma eğilimindedir. 1980’den 2000’lere gelinirken,
zaman zaman birbirlerinden sapmalar yaşasalar da genel görünüm itibariyle
tasarruflar ile yatırımların birbirleriyle dengeli biçimde ilerlediğini
görüyorum. Fakat 2000’den günümüze kadar olan kısımda gözle görülür bir biçimde
tasarruf-yatırım dengemizin tasarruf aleyhine bozulduğu görüyorum. Bu da bize,
dışarıdan tasarruf ithal ettiğimizi gösteriyor. Keza 2000’lerden sonra dünyanın
ekonomik konjonktürüne bakarsak genişlemeci para politikalarının hakim olduğunu
ve bu sıcak parayı yüksek reel faiz vererek çektiğimizi böylelikle
tasarruf-yatırım açığımızı bu şekilde telafi ettiğimizi görebiliyoruz. (2)
Büyüme: Grafikte gördüğüm kadarıyla büyüme oranımız yukarıda değindiğim yatırım
oranımızdaki düşüşe paralellik göstermiş olup son yıllarda düşme eğilimindedir.
Ve grafikte olmayan fakat benim görüşlerim çerçevesinde bu düşüş eğilimi devam
edecektir. Çünkü 2000’lerden itibaren dünyada süregelen ucuz para dönemi,
FED’in para musluğunu kesip bu yılsonunda artırması muhtemel olan faizlerle son
bulacaktır. Bu durum, bizim gibi sıcak paraya muhtaç bir ekonominin üstünde Damokles’in
kılıcı gibi sallanmaktadır. (3) İşsizlik: Yatırım ve buna bağlı olarak büyüme
oranımızdaki düşüş, son yıllarda, grafikten de görüleceği üzere işsizlik oranında
artış olarak yansımaktadır. (4) Enflasyon: Grafikte gördüğüm üzere enflasyon
oranımız 1980’lerden 2000’lere kadar zaman zaman artıp azalsa da aşırı yüksek
bir seviyededir. Bu oran 2000’lerden sonra gözle görülür biçimde bir azalma
eğilimine girmiştir. Hatta bu durum zamanın AKP iktidarı için bir övünç kaynağı
olmuştur. Kısmen de olsa doğrudur. Fakat bu dezenflasyon süreci sadece bizim
ülkemize has değil dünyanın genelinde görülen durumdur. Çin’in 2001 yılında WTO’ya
(Dünya Ticaret Örgütü) üye olması dolayısıyla dünyanın maliyeti düşük ürünlere
kolayca ulaşabilmesi ve 2000’lerdeki ucuz para trendi sayesinde ürünlerin dolar
bazında değerlerinin düşmüş ve ülkelerin katlandıkları maliyetlerin azalmış
lması bu görünümü yaratmıştır. Bütün bunlara rağmen halen hedeflediğimiz enflasyon oranlarını yakalayabilmiş
değiliz. Bunun birçok dış sebebi olsa da (petrol, doğalgaz fiyatlar vs..)
aklıma gelen bir iç sebebi siyasilerimizin Merkez Bankasını zor durumda
bırakacak ve baskı altına alacak söylemleridir. Politika ve araç bağımsızlığına
sahip olan Merkez Bankamızın üstündeki bu baskı, gereken durumlarda gereken
kararların alınamaması olarak ülkemize bir maliyet yüklemektedir. Bu
maliyetlerden bir tanesi de enflasyondur. (5)Bütçe Açığı/GSYH: Grafikte görüldüğü
üzere 1980’lerden 2000’lere kadar bütçe açığı artma eğiliminde olup, 2001’den
sonra azalma eğilimine girmiştir (Küresel Finans Krizinin tüm dünyayı vurduğu
2008-09 yılları hariç). Bütçe açığımızdaki bu azalmanın en önemli sebepleri
özelleştirmeler ve 2B arazilerinin satışı olmuştur. İşin kötü tarafı bu
gelirler bir seferlik olup geri dönüşü yoktur. (6) Kamu Borç Stoku/GSYH: Kamu
borç stokumuz eskiye göre AKP dönemiyle beraber azalma eğilimine girmiş
bulunuyor. Buna karşılık özel kesim borç stoku/GSYH oranı ise artıyor.(sizin
verdiğiniz grafikler arasında olmamasına rağmen). Yani eskiden kamu kesimi
aracılığıyla borçlanırken artık özel kesim yoluyla borçlanma yolunu tercih
ediyoruz. (7) Cari Açık/GSYH: Tasarruf açığımızın ne denli düşük olduğunu bize
hatırlatan belki de en önemli ve çarpıcı grafik budur. Grafikte görüldüğü üzere
cari açığımız 1980’lerden 2000’lere kadar iniş çıkışlar yaşasa da belli bir
bant aralığında salınmaktadır. AKP dönemi ile beraber, açığımız gözle görülür
biçimde negatif olarak artış göstermektedir. ‘’Karşılandığı müddetçe cari açık
sorun değildir’’ gibi bilimsel olmayan bir yaklaşımla bugüne kadar önlem
alınmamış olan cari açık sorunumuzun akıbeti asıl bundan sonra önemlidir. Çünkü
artık kolay para dönemi bitmekte ve enkaz bizi beklemektedir. SONUÇ: Verilen
grafiklerin hemen hepsinde gördüğüm üzere olay iki parçaya ayrılıyor: Birinci
parça 1980’lerden 2000’li yılların başlarına kadar olan dönem. İkinci parça ise
AKP’nin iktidarda olduğu 2003 ‘den günümüze kadar olan dönem. Sıkıntısız
görünen göstergeler bütçe açığımız ve kısmen enflasyon. Fakat bunların iç
yüzünü ise yukarıda elimden geldiği ve bilgimin yettiği ölçüde açıklamaya
çalıştım. Ve buradan kişisel olarak çıkardığım sonuç yapısal reformların acil
olarak hayata geçirilmesidir. Çünkü grafiklerde gördüğüm; tüm bu
olumsuzlukların temelinde, çürümüş olan ve reforme edilmesi gereken birçok
mesele olduğudur.”
Türkiye ekonomisi ne
durumda?
Son olarak başlıktaki soruya yanıt vereyim. Türkiye
ekonomisi ne durumda? Diye sorarak başlamıştık. İyi durumda değil diye
bitirebiliriz. Eğer bu durumu kendi haline bırakırsak bu durum bizi bir krize
sürükleyebilir. Eğer bu durumu ciddiye alır da yapısal reformlara girişirsek
krize girmeden yeni bir çıkış yakalayabiliriz.
Yazımı okuyarak yorum yapan ve interaktif yazının en
güzel örneğini oluşturmamıza katkıda bulunan bütün okurlara teşekkür ediyorum.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026127 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.