Yabancı Sermaye On Kat Arttı Büyüme Düştü
2002 – 2014 dönemini karşılaştırırken çoğu kez geçmişten
alınan örnekler kullanılıyor. Mesela deniyor ki “Cumhuriyet tarihi boyunca
görülmemiş miktarda yabancı sermaye girişi oldu.” Doğrudur. Gerçekten de öyle. Yazının
altındaki tablo 1950 yılından bu yana Türkiye’ye doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının yıllar itibariyle miktarını gösteriyor.
1950 – 2002 arasında Türkiye’ye doğrudan yabancı sermaye yatırımı girişi 15,1 milyar USD olmuş. Buna karşılık 2003 – 2014 arasında 148,2 milyar
USD yabancı sermaye girmiş. Bu karşılaştırma, 2002 sonrasındaki 13 yılda,
önceki 52 yılda gelenin on katına yakın yabancı sermaye yatırımının gelmiş olduğunu görüyoruz.
Bu müthiş bir başarıya işaret ediyor. Bu başarının temel nedenlerinden birisi
dünya konkonktüründe görülen çıkışın ve sermaye hareketlerinin serbest kalmasının
2000’li yıllarda gelişme yolundaki ülkelere doğru yarattığı büyük sermaye akımı
artışı. Bu artışı aşağıdaki grafikten izlemek mümkün Kaynak: Atish R. Ghosh,
Mahvash Saeed Quereshi, ‘What Drives Surges in Capital Flows’, 26 January 2012,
Vox CEPR’s Policy Portal.)
Yabancı sermaye girişinde böylesine bir patlama yaşanmışken
kuşkusuz aynı patlamanın büyümede de yaşanması gerekiyor. Yazının altındaki
tablodaki son sütun, Türkiye’nin 1950’den bu yana büyümesini yıllar itibariyle
gösteriyor. Tablodaki verilere göre toplam 15,1 milyar dolarlık yabancı sermaye
girişinin yaşanmış olduğu 1950 – 2002 arasında Türkiye’nin ortalama büyüme
oranı yüzde 5,1 olmuş. Buna karşılık toplam 148,2 milyar dolarlık doğrudan yabancı
sermaye yatırımı girişinin yaşandığı 2003 - 2014 yılları arasında ortalama yıllık büyüme
hızı yüzde 4,7 olmuş.
Şaşırtıcı bir sonuç karşımızda duruyor. Ekonomide yabancı
sermayenin ülke ekonomisinin büyümesine pozitif katkı yapacağı anlatılır. Bu katkıyı
doğrulayan tezler vardır. Ama Türkiye’ye bakınca tam tersi bir durumla
karşılaşıyoruz. Doğrudan yabancı sermaye yatırımı girişi on kat arttığı halde büyüme oranı
düşmüş. Ekonomi literatürüne olumsuz katkı sayılabilecek nitelikteki bu tuhaf durumun
üç nedeni olabilir: (1) Yabancı sermaye verimsiz biçimde kullanılmış olabilir. (2)
Büyümede beceriksizlik söz konusu olmuş olabilir. (3) Yabancı sermaye verimsiz
kullanıldığı gibi büyümede de beceriksizlik yaşanmış olabilir.
Sanki üçüncü şık doğruymuş gibi duruyor.
Doğrudan yabancı sermaye yatırımı girişindeki bu büyük artışın büyümeye niçin pozitif katkı sağlamadığı konusunda ipuçları: (1) Türkiye'ye 2003'den itibaren gelen yabancı sermayenin önemli bölümü yeni yatırımdan çok mevcut tesisleri ve şirketleri (özelleştirmeler veya özel kesimin satışı nedeniyle) satın almak için geldi. Dolayısıyla yeni üretim kapasitesi yaratmadı, büyümeye katkıda bulunmadı. (2) Bir bölümü ise inşaat sektörüne yatırım için geldi ve bir defalık büyüme katkısı yarattı.
İşin tehlikesi: Bu gelen yabancı sermaye şimdilerde kâr transferlerine hız vermeye başladı. Yani büyümeye katkı yapmayıp sadece cari açığın finansmanına katkı sağlayan yabancı sermaye bundan böyle zaten finansman sıkıntısı çektiğimiz cari açığa ek finansman sorunu yaratmaya başlayacak.
Doğrudan yabancı sermaye yatırımı girişindeki bu büyük artışın büyümeye niçin pozitif katkı sağlamadığı konusunda ipuçları: (1) Türkiye'ye 2003'den itibaren gelen yabancı sermayenin önemli bölümü yeni yatırımdan çok mevcut tesisleri ve şirketleri (özelleştirmeler veya özel kesimin satışı nedeniyle) satın almak için geldi. Dolayısıyla yeni üretim kapasitesi yaratmadı, büyümeye katkıda bulunmadı. (2) Bir bölümü ise inşaat sektörüne yatırım için geldi ve bir defalık büyüme katkısı yarattı.
İşin tehlikesi: Bu gelen yabancı sermaye şimdilerde kâr transferlerine hız vermeye başladı. Yani büyümeye katkı yapmayıp sadece cari açığın finansmanına katkı sağlayan yabancı sermaye bundan böyle zaten finansman sıkıntısı çektiğimiz cari açığa ek finansman sorunu yaratmaya başlayacak.
Yazının eki tablo:
1950 – 2014 Yılları Arasında Türkiye’ye Doğrudan Yabancı
Sermaye (DYS) Girişleri ve Büyüme Oranları
Yıllar
|
DYS (Milyon USD)
|
Büyüme (%)
|
1950
|
2
|
9,4
|
1951
|
7
|
12,8
|
1952
|
10
|
11,9
|
1953
|
8
|
11,2
|
1954
|
8
|
-3
|
1955
|
3
|
7,9
|
1956
|
2
|
3,2
|
1957
|
17
|
7,8
|
1958
|
13
|
4,5
|
1959
|
7
|
4
|
1960
|
24
|
3,4
|
1961
|
34
|
2
|
1962
|
36
|
6,2
|
1963
|
21
|
9
|
1964
|
25
|
4
|
1965
|
22
|
3,1
|
1966
|
30
|
12
|
1967
|
17
|
4,2
|
1968
|
13
|
6,7
|
1969
|
24
|
5,4
|
1970
|
58
|
5,8
|
1971
|
45
|
10
|
1972
|
43
|
7,4
|
1973
|
79
|
5,4
|
1974
|
88
|
7,4
|
1975
|
114
|
8
|
1976
|
10
|
7,9
|
1977
|
27
|
3,9
|
1978
|
34
|
2,9
|
1979
|
75
|
-0,4
|
1980
|
18
|
-2,8
|
1981
|
95
|
4,8
|
1982
|
55
|
3,1
|
1983
|
46
|
4,2
|
1984
|
113
|
7,1
|
1985
|
99
|
4,3
|
1986
|
125
|
6,8
|
1987
|
106
|
9
|
1988
|
354
|
1,5
|
1989
|
663
|
1,6
|
1990
|
84
|
9,4
|
1991
|
810
|
0,4
|
1992
|
844
|
6,4
|
1993
|
636
|
7,9
|
1994
|
608
|
-6,1
|
1995
|
885
|
8
|
1996
|
722
|
7,1
|
1997
|
805
|
8
|
1998
|
940
|
3,8
|
1999
|
783
|
-3,4
|
2000
|
982
|
6,8
|
2001
|
3.352
|
-5,7
|
2002
|
1.082
|
6,2
|
2003
|
1.702
|
5,3
|
2004
|
2.785
|
9,4
|
2005
|
10.031
|
8,4
|
2006
|
20.185
|
6,9
|
2007
|
22.047
|
4,7
|
2008
|
19.851
|
0,7
|
2009
|
8.585
|
-4,8
|
2010
|
9.099
|
9
|
2011
|
16.176
|
8
|
2012
|
13.282
|
2
|
2013
|
12.457
|
4,2
|
2014
|
12.539
|
2,9
|
Kaynaklar: TÜİK, TCMB ve
Özelleştirme İdaresi başkanlığı verileri.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202682 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.