Perşembe, 19 Kasım 2026

Mahfi Eğilmez · Ekonomi ve düşünce günlüğü

Yabancı Sermaye On Kat Arttı Büyüme Düştü

2002 – 2014 dönemini karşılaştırırken çoğu kez geçmişten alınan örnekler kullanılıyor. Mesela deniyor ki “Cumhuriyet tarihi boyunca görülmemiş miktarda yabancı sermaye girişi oldu.” Doğrudur. Gerçekten de öyle. Yazının altındaki tablo 1950 yılından bu yana Türkiye’ye doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının yıllar itibariyle miktarını gösteriyor.

1950 – 2002 arasında Türkiye’ye doğrudan yabancı sermaye yatırımı girişi 15,1 milyar USD olmuş. Buna karşılık 2003 – 2014 arasında 148,2 milyar USD yabancı sermaye girmiş. Bu karşılaştırma, 2002 sonrasındaki 13 yılda, önceki 52 yılda gelenin on katına yakın yabancı sermaye yatırımının gelmiş olduğunu görüyoruz. Bu müthiş bir başarıya işaret ediyor. Bu başarının temel nedenlerinden birisi dünya konkonktüründe görülen çıkışın ve sermaye hareketlerinin serbest kalmasının 2000’li yıllarda gelişme yolundaki ülkelere doğru yarattığı büyük sermaye akımı artışı. Bu artışı aşağıdaki grafikten izlemek mümkün Kaynak: Atish R. Ghosh, Mahvash Saeed Quereshi, ‘What Drives Surges in Capital Flows’, 26 January 2012, Vox CEPR’s Policy Portal.) 
Yabancı sermaye girişinde böylesine bir patlama yaşanmışken kuşkusuz aynı patlamanın büyümede de yaşanması gerekiyor. Yazının altındaki tablodaki son sütun, Türkiye’nin 1950’den bu yana büyümesini yıllar itibariyle gösteriyor. Tablodaki verilere göre toplam 15,1 milyar dolarlık yabancı sermaye girişinin yaşanmış olduğu 1950 – 2002 arasında Türkiye’nin ortalama büyüme oranı yüzde 5,1 olmuş. Buna karşılık toplam 148,2 milyar dolarlık doğrudan yabancı sermaye yatırımı girişinin yaşandığı 2003 - 2014 yılları arasında ortalama yıllık büyüme hızı yüzde 4,7 olmuş.

Şaşırtıcı bir sonuç karşımızda duruyor. Ekonomide yabancı sermayenin ülke ekonomisinin büyümesine pozitif katkı yapacağı anlatılır. Bu katkıyı doğrulayan tezler vardır. Ama Türkiye’ye bakınca tam tersi bir durumla karşılaşıyoruz. Doğrudan yabancı sermaye yatırımı girişi on kat arttığı halde büyüme oranı düşmüş. Ekonomi literatürüne olumsuz katkı sayılabilecek nitelikteki bu tuhaf durumun üç nedeni olabilir: (1) Yabancı sermaye verimsiz biçimde kullanılmış olabilir. (2) Büyümede beceriksizlik söz konusu olmuş olabilir. (3) Yabancı sermaye verimsiz kullanıldığı gibi büyümede de beceriksizlik yaşanmış olabilir.

Sanki üçüncü şık doğruymuş gibi duruyor.

Doğrudan yabancı sermaye yatırımı girişindeki bu büyük artışın büyümeye niçin pozitif katkı sağlamadığı konusunda ipuçları: (1) Türkiye'ye 2003'den itibaren gelen yabancı sermayenin önemli bölümü yeni yatırımdan çok mevcut tesisleri ve şirketleri (özelleştirmeler veya özel kesimin satışı nedeniyle) satın almak için geldi. Dolayısıyla yeni üretim kapasitesi yaratmadı, büyümeye katkıda bulunmadı. (2) Bir bölümü ise inşaat sektörüne yatırım için geldi ve bir defalık büyüme katkısı yarattı.
İşin tehlikesi: Bu gelen yabancı sermaye şimdilerde kâr transferlerine hız vermeye başladı. Yani büyümeye katkı yapmayıp sadece cari açığın finansmanına katkı sağlayan yabancı sermaye bundan böyle zaten finansman sıkıntısı çektiğimiz cari açığa ek finansman sorunu yaratmaya başlayacak.   



Yazının eki tablo:
1950 – 2014 Yılları Arasında Türkiye’ye Doğrudan Yabancı Sermaye (DYS) Girişleri ve Büyüme Oranları  

Yıllar
DYS (Milyon USD)
Büyüme (%)
1950
2
9,4
1951
7
12,8
1952
10
11,9
1953
8
11,2
1954
8
-3
1955
3
7,9
1956
2
3,2
1957
17
7,8
1958
13
4,5
1959
7
4
1960
24
3,4
1961
34
2
1962
36
6,2
1963
21
9
1964
25
4
1965
22
3,1
1966
30
12
1967
17
4,2
1968
13
6,7
1969
24
5,4
1970
58
5,8
1971
45
10
1972
43
7,4
1973
79
5,4
1974
88
7,4
1975
114
8
1976
10
7,9
1977
27
3,9
1978
34
2,9
1979
75
-0,4
1980
18
-2,8
1981
95
4,8
1982
55
3,1
1983
46
4,2
1984
113
7,1
1985
99
4,3
1986
125
6,8
1987
106
9
1988
354
1,5
1989
663
1,6
1990
84
9,4
1991
810
0,4
1992
844
6,4
1993
636
7,9
1994
608
-6,1
1995
885
8
1996
722
7,1
1997
805
8
1998
940
3,8
1999
783
-3,4
2000
982
6,8
2001
3.352
-5,7
2002
1.082
6,2
2003
1.702
5,3
2004
2.785
9,4
2005
10.031
8,4
2006
20.185
6,9
2007
22.047
4,7
2008
19.851
0,7
2009
8.585
-4,8
2010
9.099
9
2011
16.176
8
2012
13.282
2
2013
12.457
4,2
2014
12.539
2,9

Kaynaklar: TÜİK, TCMB ve Özelleştirme İdaresi başkanlığı verileri.


EtiketlerEkonomi
ME
Mahfi Eğilmez

İktisatçı, eski Hazine Müsteşarı. Yirmiden fazla kitabın yazarı. 2011'den beri Kendime Yazılar'da yazıyor.

Bu konudaki diğer yazılar →

Ekonomi konusunda

Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026

82 yorum

Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.