Orta Gelir Tuzağında Türkiye
Orta gelir tuzağı
Bir ekonominin belirli bir kişi başına gelir düzeyine
ulaştıktan sonra orada sıkışıp kalması haline orta gelir tuzağı denir. Orta
gelir tuzağı bir ekonomide kişi başına gelir düzeyinin belirli bir aşamadan
öteye gidememesi ya da belirli bir gelir düzeyine ulaştıktan sonra durgunluk
içine girilmesini, özetleyen bir yaklaşımdır.
Bu tanımda açık olmayan konu hangi gelir düzeyinin orta
gelir düzeyi olarak kabul edilmesi gerektiği meselesidir. Orta gelir düzeyi
ölçüsü olarak bugün ABD’nin kişi başına GSYH’sına dayanan bu ilk tanımın yerini
Dünya Bankası’nın kişi başına gelire göre yaptığı sınıflandırma almış
bulunmaktadır. Dünya Bankası’nın 2012 yılı Dünya Kalkınma Raporu’nda ekonomiler
şu şekilde sınıflandırılmaktadır (Kaynak: Dünya Bankası, Dünya Kalkınma Raporu
– 2014):
Ekonomiler
|
Kişi başına yıllık ortalama gelir
|
Düşük gelirli ekonomiler
|
1,045 USD ve altı
|
Orta gelirli ekonomiler
|
1,045 USD’den fazla – 12,746 USD’den az
|
Alt orta gelirli
ekonomiler
|
1,045 USD’den fazla – 4.125 USD’den az
|
Üst orta gelirli
ekonomiler
|
4.125 USD’den fazla– 12.746 USD’den az
|
Yüksek gelirli ekonomiler
|
12,746 USD ve üzeri
|
Türkiye, 2014 yılında 10.404 USD’lik kişi başına ortalama
yıllık geliriyle üst orta gelirli ekonomiler arasında bulunmaktadır. Bu grupta Türkiye
ile birlikte bulunan ekonomilerden bazıları şunlardır: Çin, Malezya,
Arnavutluk, Azerbaycan, Romanya, Rusya, Brezilya, Arjantin, Meksika, Cezayir,
Tunus, Güney Afrika.
Aşağıdaki grafik Türkiye’nin kişi başına gelirindeki
gelişmeyi 1980’den 2014’e sergilemektedir.
2015 yılında eğer büyüme yüzde 2,5 düzeyinde kalırsa ve eğer
USD / TL kuru yıllık ortalama olarak 2,5 olursa GSYH’mız 760 milyar dolara
gerileyecek demektir. Bu durumda kişi başına gelirimiz 10 bin USD’nin altına
düşer.
Nasıl Çıkarız Bu
Tuzaktan?
Orta gelir tuzağından çıkmanın en kestirme yolu (buna A
planı diyelim) ekonomiyi büyütmekten, ekonomiyi büyütmenin yolu yatırımları
artırmaktan onun yolu tasarrufları artırmaktan onun da yolu faizleri
artırmaktan geçiyor. Ne var ki faizler zaten yüksekse ilave artırımlarla
yatırım maliyetleri yükseldiği için yatırım hevesi kaçıyor. O zaman B planı
devreye girecek demektir. B Planı, büyüme için tasarrufların artırılamadığı
ortamda iç talebi yani tüketimi artırmak yoluyla üretimi ve yatırımı uyarma
planıdır.
İç talebi artırabilmek için tüketim eğilimi yüksek olan
kesimlere ilave harcama imkanı sağlamak gerekiyor. Tüketim eğilimi yüksek kesim
orta gelirin altında geliri olan kesimdir. O halde bu kesimin gelirini artırmak
gerekiyor. Ki bunlar ellerine geçecek fazla geliri tüketime yani talebe
dönüştürsün.
Orta gelirin altındaki kesimin gelirini nasıl artıracağız?
Bunun iki yolu var: (1) kamu harcamalarını kısacağız (bunu savurganlığı
önleyerek bir dereceye kadar yapmak mümkün.) (2) geliri yüksek olanlardan biraz
daha fazla vergi alıp geliri düşük olanların gelirini artıracak şekilde kamu
harcamasına dönüştüreceğiz. Bu büyümenin hızlanmasına yol açacak şekilde iç
talebi artıracağı gibi gelir dağılımını da düzeltecek.
Türkiye, gelir dağılımı bozuk ekonomiler arasında yer
alıyor. Gelir dağılımı adaletini ölçmenin en kestirme yolu Gini katsayısıyla
ölçüm yapmak. Türkiye’de Gini katsayısı 0,40. Bu katsayı 0’a yaklaştıkça gelir
dağılımı adalete yaklaşıyor, 1’e yaklaştıkça gelir dağılımı adaletten
uzaklaşıyor. O halde zenginden alınacak ilave vergiyle düşük gelirliye
yapılacak gelir katkısı bu adaletsizliği bir miktar azaltmaya yardımcı olur.
Bu tür bir kamu harcaması artışı enflasyona yol açar mı? Eğer
zenginden alınan ek vergiyle finanse edilecekse veya kamu harcamasındaki
savurganlığı önleyerek yapılacaksa sanıldığı kadar enflasyona yol açmayacağını
düşünüyorum. Çünkü sonuçta bu harcama, bir yerden tasarruf edilen harcamanın
bir başka alana kaydırılması veya yeni vergi toplanmasıyla yapılacağı için
büyük bir baskı yaratmayacaktır. Buna karşılık yine de tüketim eğilimi zayıf
(tasarruf eğilimi yüksek) kesimden alınıp tüketim eğilimi yüksek kesime
aktarılacağı için tüketim ve dolayısıyla bir miktar enflasyon artışına yok açacaktır.
Ekonomide bir göstergeyi düzeltmek için atılacak adımlar
daima başka bir takım göstergeleri bozar. Ekonomi politikası bir trade off’lar
bileşimidir.
Kuşkusuz burada yazdıklarım kısa dönemde bu döngüyü tersine çevirmek için gerekli olan politika önlemleridir. Orta - uzun dönemde yapısal reformları yapmadan orta gelir tuzağına yeniden düşmeden yola devam etmenin imkânı yoktur.
Yapısal Reformlar Rehberi yazım için bağlantı: (http://www.mahfiegilmez.com/2014/03/yapsal-reformlar-rehberi.html)
Kuşkusuz burada yazdıklarım kısa dönemde bu döngüyü tersine çevirmek için gerekli olan politika önlemleridir. Orta - uzun dönemde yapısal reformları yapmadan orta gelir tuzağına yeniden düşmeden yola devam etmenin imkânı yoktur.
Yapısal Reformlar Rehberi yazım için bağlantı: (http://www.mahfiegilmez.com/2014/03/yapsal-reformlar-rehberi.html)
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026102 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.