Türk Usulü Ekonomi Politikasının Özeti ve Değerlendirilmesi
Maliye politikası
Kamu kesimi açık
vermesin (ya da mümkün mertebe az açık versin) politikası: Bu politika 13
yıldır uygulanıyor. Bu kadar sıkı sıkıya uygulanmasının nedeni 2000’ler
öncesinde yaşanan kamu kesimi açıkları ve onun yarattığı borçlanma artışının 2001
krizini yaratmış olması. Siyasal iktidar, bu açığın kendisini iktidara taşıyan
neden olduğunu bildiği için aynı nedenle iktidarı kaybetmemek için kamu
kesimine açık verdirtmemeye çabalıyor. Oysa özellikle büyümenin düştüğü son
dönemde kamu kesimi açığı verdirmeyen politika uygulaması, içinden geçtiğimiz
sıkıntıların büyümesine yol açıyor.
Özel kesimi ve hane
halklarını borçlandırıp harcamaları artırarak ekonomiyi canlı tutma politikası:
2000’ler öncesinde özel kesimin ve hane halklarının borçları çok düşüktü. Bu
kesimler, mevcut siyasal iktidarın tercihi sonucu borçlanmaya teşvik edilerek
ekonomi canlandırıldı. Faizlerin de düşüklüğü sonucu borçlanmayla ulaşılan ek
finansman özellikle inşaat sektörüne gitti. Şimdi hem özel kesim hem de hane
halkları borçlarını ödemekte zorlanıyor.
KİT’lere görev zararı
vermeyelim ama özel kesime ve belediyelere destek verelim politikası: Birçok
teşvik, devlet yardımı, muaflık ve istisna uygulaması ile marka yaratma
çabalarının genel adı budur. Yani devletin parasal destekleri KİT’lerden özel
kesime ve belediyelere kaydırılmıştır. Buna karşılık toplanan vergiler
artırıldığı, bir defalık gelirlerde sıçrama olduğu, özelleştirme gelirleri
arttığı için bütçe açık vermemeye devam etmektedir.
Para politikası
Faizi artırmayalım da
ne olursa olsun politikası: Kapitalist sistemde mal dengesini sağlayan
mekanizma fiyat mekanizması, tasarruf - yatırım dengesini sağlayan mekanizma ise
faiz mekanizmasıdır. Kapitalist sistem içinde kalmaya devam ederek faizi kullanmamak,
tasarruf – yatırım dengesini tesadüflere terk etmek demektir. Çünkü faizi
kullanmayan bir para politikası gerekli etkileri yaratamaz. Bu konuda doğruları
söyleyen herkesi faiz lobisi üyesi olarak ilan etmek de ‘faizi artırmayalım da
ne olursa olsun politikasının’ tamamlayıcısı bir politikadır. Aşağı yukarı
ortaçağdaki cadı avının günümüze yansımış bir şeklidir.
Kendi paramıza ayar
veremiyoruz bari yabancı paraya ayar verelim politikası: Yıllardır yüzde 5
oranında enflasyon hedefi ilan edip tutturamayan, uyguladığı para politikasıyla
hedefe yaklaşamayan Merkez Bankası, arada bir döviz satarak yabancı paralara
ayar vermeye çalışmaktadır. Bu politikanın olumlu sonuçları ilk birkaç saatle
sınırlıdır. Bu ayar tutmazsa hükümet yetkilileri “döviz tutanın eli yanar” gibi
bilimsel açıklamalarla beklentileri tehditle yönetme politikasına geçmektedirler.
Bu politikalar ne
zamandır uygulanıyor? Aşağı yukarı IMF ile ortak programın sonlandırıldığı
2008 yılı sonlarından beri bu politikalar devreye girmiş ve derece derece
artarak bugüne kadar gelmiş bulunuyor.
Bu politikaların
uygulama sonuçları ne oldu? Son 5 – 6 yıldır orta gelir tuzağında
olduğumuza, son üç yıldır potansiyelimizin oldukça altında büyüdüğümüze,
işsizlik sorununu çözemediğimize, büyümedeki hızlı düşüşe karşın cari açığı
yüzde 5’in altına indiremediğimize, ihracatımız gerilemeye başladığına göre bu
politikalar başarılı olamamış demektir. Ya da belki şöyle ifade etmek daha
doğru olur: Başlangıçta 7 – 8 yıl TL’nin yabancı paralar karşısında değerli
kalabilmesiyle başarılı olan bu politikalar, TL’nin değer kaybına girdiği son
yıllarda başarısız olmaya yönelmiştir. Demek ki işin sırrı bu politikalarda
değil TL’yi değerli tutabilmekte imiş. O da yapısal reformlarla desteklenmediği
sürece sürdürülebilir bir politika değilmiş.
Teori - uygulama ve İİBF öğrencilerinin durumu
Ekonomi ve maliye kitaplarında bambaşka şeyler okuyan
günümüz İİBF öğrencilerinin, kitaplarda anlatılanlarla Türk siyasetçilerinin
uyguladıkları arasında hiçbir bağlantı bulunmadığını görünce okuduklarının işe
yaramayacağını düşünerek üzüntüye kapılmaları da meselenin başka bir yönüdür. Teori
dediğimiz şeyler gerçek yaşamdan türetilmiş modellerdir. Eğer teoriyle uygulama
arasında bir fark varsa bu, her zaman, teorinin yanlış olduğu ya da gerçek
yaşama uymadığı anlamına gelmez. Bazen teoriler yanlış olabilir ya da yaşamdaki
değişime ayak uyduramayabilir. O zaman yeni teoriler eskilerin yerini alır. Yukarıda
değindiğim politikaların ‘ülke gerçeklerine uygunluğu’ söyleminin arkasında bir
süre başarı getirmiş gibi görünmesi de şaşırtıcı olmamalıdır. Her yeni uygulama
(doğru olsun olmasın) başlangıçta başarı getirebilir. Ne var ki bu başarılar
sürdürülebilir başarılar değildir. Türkiye bu tür politikalarla Menderes, Özal
dönemlerinde kısa süreli başarılar elde etmiş ama sürdürememiştir. Bugün içinde
bulunduğumuz durum da o dönemlerden farklı değildir. O nedenle İİBF
öğrencilerinin kitaplarına kuşkuyla bakmak bir yana onlara daha sıkı
sarılmasının tam zamanıdır. Çünkü eninde sonunda oralara geri dönülecektir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026171 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.