Kur, Faiz ve Büyüme İlişkisi
Kur niçin yükselir?
Üç nedeni olabilir: (1) Ülkede
enflasyon olduğu için bu gelişme paranın dış değerine de yansır. (2) Ülkenin
riskleri artmaya başladığı için ülkeden dışarı döviz çıkışı olur ya da ülkeye
yeterince döviz girmemeye başlar. (3) Rezerv para sahibi ülkelerde (ABD, Euro
Bölgesi, İngiltere, Japonya gibi) ekonomi bizim ekonomiden çok daha iyiye
gidiyor olabilir.
Kur yükselirse ne olur?
TL, yabancı paralara karşı değer
kaybettikçe ithal mallarının maliyeti ve dış finansman maliyeti artar. Türkiye’nin
ithalatında büyük ağırlık enerji ve diğer hammaddeler, ara malları ve sermaye
mallarında yani üretimde kullanılan mallarda olduğu için ithal mallarının
maliyetinin artması üretim maliyetlerinin artması demektir. Üretim maliyetlerinde
ortaya çıkan bu artışlar ister istemez üretim fiyatlarına yansır ve manşet
enflasyon yükselir.
Enflasyon yükselirse ne olur?
Enflasyon yükselirse reel faiz
(enflasyondan arındırılmış faiz) yetersiz kalır. Reel faiz yetersiz kalınca
tasarruflar düşer ve bankalardaki mevduat başka alanlara kaymaya başlar.
Bankalar, kaynak kaybına uğramamak için ister istemez nominal faizleri artırmak
zorunda kalırlar. Bu çerçevede ikinci el tahvil piyasasının göstergesi durumunda
olan gösterge faiz de yükselir.
Faizi yükselten etki nedir?
Türkiye’de, bu dönemde, faizi yükselten
neden TL’nin iç ve dış değerinin düşmesidir. TL, son dönemde hem yabancı
paralara karşı değer kaybetmiş hem de içerideki satın alma gücünde düşüşle
karşılaşmıştır (enflasyon.) Kurun daha fazla yükselmesi, enflasyonun daha fazla
yükselmesine yol açar. Bunu önlemek için Türkiye’ye daha fazla yabancı para
girişi sağlamak gerekir. Bunun da iki yolu var: (1) Riskleri düşürmek, (2)
Faizi artırmak. Türkiye riskleri düşüremediği için piyasa faizi yükselmektedir.
Riskler nasıl düşürülür?
Türkiye’nin hızlı büyümeyi
yakaladığı dönemlerde riskleri daha düşük algılanıyor ve ülkeye daha çok
yabancı kaynak giriyordu. Büyümenin düşmesiyle birlikte risk algılaması da
arttı. Risk algılamasının artmasında büyümedeki düşmenin yanında etkili olan
başka unsurlar da var. Örneğin Türkiye’de siyasal istikrar kayboldu, terör
olayları tırmandıkça tırmandı, çözüm süreci gündemden düştü, hatta iş
çözümsüzlük sürecine dönüştü, komşularla ilişkiler bozuldu. Buna karşılık Türkiye’nin
bir an önce potansiyel büyümesine geri dönmesi birçok olumsuz algıyı giderecek
bir hamla olabilir.
Büyüme nasıl artırılır?
Para politikası belirli bir
dengeyi yerinde tutabilmek veya özellikle fiyatlar alanından gelecek dalgaları
giderebilmek için kullanılabilecek bir politikadır. Para politikası, ekonomiyi
harekete geçirmekte fazlaca etkili bir politika değildir. Para politikasının
ekonomiyi harekete geçirmekte etkili olabileceği tek hamle para basmaktır. Fed
ve İngiltere Merkez Bankası bunu yapmıştır. AMB ve Japonya Merkez Bankası bunu
denemekte ve şimdilik başarılı olamaya doğru yol almaktadır. Türkiye bunu iki
nedenle yapamaz: (1) Bu politikayla başarılı olan ekonomilerin paraları rezerv
paradır oysa Türkiye’nin parası rezerv para değildir. Dolayısıyla bu alanda
atacağı adımın tamamı içeriye yansır. Yani maliyeti dışarıyla paylaşamaz. (2)
Söz konusu ekonomilerde enflasyon 0 – 2 arasındadır. Türkiye’de ise yılın yüzde
7 – 8 dolayında tamamlanması beklenmektedir.
O halde büyümeyi uyarabilmek geriye
maliye politikası kalıyor. Kamu harcamalarında bir defalık artışlar
yapılabilir. Örneğin devlet memurlarına ve emeklilere yılsonuna kadar kalan
sürede birer aylık ikramiye 4 taksit halinde verilebilir. Bu ödemeler iç
piyasayı canlandırabilir. İç piyasadaki canlanmanın da büyümeyi olumlu
etkileyeceğini söyleyebiliriz. Enflasyon üzerinde bir miktar olumsuz etkisi
olacağı kuşkusuz olsa da bunların harcamaya dönüşeceği ve o harcamaların başkaları
için gelir ve yeniden harcama yaratacağını düşünürsek önemli bir bölümünün KDV,
ÖTV ve gelir vergisi olarak devlete geri döneceğini düşünebiliriz.
TCMB faizi yükseltmeyince ne oluyor?
TL’nin yaşadığı değer kayıpları
bankaların daha yüksek faiz vermesini kaçınılmaz kılıyor. Yabancı kaynakları
Türkiye’ye getirenler, Fed’in faiz artıracağı beklentisi sonucu ya bu
kaynakları alıp gidiyorlar ya da eskisi kadar kaynak getirmiyorlar. Önümüzdeki
bir yıl için mevcut dış borçlardan vadesi gelecek olanları çevirebilmek ve cari
açığı da finanse etmek için yaklaşık 200 milyar dolara ihtiyacı olan Türk ekonomisi
ister istemez faizi yükseltiyor. Bankalar mevduat faizini artırıyor. TCMB,
haftalık repo ihale faizi (% 7,5) ile gecelik borç verme faizi (% 10,75)
uygulamasının ortalaması olan ağırlıklı ortalama maliyetini yüzde 8,7 dolayında
tutuyor. Yani bankalara ortalama yüzde 8,7 faiz ile fon sağlıyor. Bankaların
mevduata verdiği faizle (ki bunun vergi sonrası net oranı % 9,5 - 10 dolayında
bulunuyor) TCMB’den aldıkları borç için ödedikleri faiz arasındaki fark
açıldıkça TCMB, bankaları vatandaştan daha ucuza fonlayarak kısmen bankaların
faizi daha fazla yükseltmesini önlemiş oluyor.
Kısa vade - uzun vade farkı
Buraya kadar anlattıklarım kısa
vade sorunlarıdır. Kısa vadeli sorunların çözümüyle uzun vadeli sorunların
çözümü farklıdır. Kısa vadede faizle, harcama artırarak ekonomide yeni denge
oluşumu sağlanabilir. Kısa vadeli önlemler bir anlamda uzun vadede yapılması
gereken işler için zaman kazandırıcı hamleler olarak düşünülmelidir. Bu
hamleleri uzun vadeye taşıyabilmek için yapısal reformlar gibi çok daha temelli
işlere girişmek gerekir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026149 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.