Krizler Gelir Dağılımını Düzeltiyor
Türkiye’de gelir dağılımı
Türkiye’de TÜİK her yıl gelir ve yaşam koşulları araştırması
kapsamında gelir dağlımı ölçümü yapıyor. Aşağıdaki tabloda 2014 yılına ilişkin
araştırmadan elde edilen sonuçlar 2013 yılı sonuçlarıyla karşılaştırmalı olarak
yer alıyor (Kaynak: TÜİK, Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması, 2014.
Buna göre 2014 yılında, 2013 yılına göre Gini katsayısında
0,40’dan 0,39’a gerileme olmuş yani gelir dağılımında mutlak eşitlik doğrusuna
biraz daha yaklaşılarak gelir dağılımında düzelme yaşanmıştır.
Toplumun bu araştırmanın sonuçlarına ne kadar inandığı,
araştırmanın gerçekleri ne kadar yansıttığı ya da bu araştırmanın objektif ve
bilimsel ölçülere göre yapılıp yapılmadığı konusunun tartışmasına girmeyeceğim.
Ben bu araştırmayı da geçmiş araştırmalar gibi doğru olarak kabul ederek bu
düzelmenin nasıl ve niçin yaşanmış olabileceği konusunu ele alacağım.
Türkiye’de gelir dağılımı nasıl ve niçin düzeliyor?
Bu konuyu ele almak için
aşağıdaki tabloyu sunuyorum:
Yıllar
|
Gini Katsayısı
|
Kriz
|
2002
|
0,44
|
2001 krizinin etkisi
|
2003
|
0,42
|
2001 krizinin etkisi
|
2004
|
0,40
|
2001 krizinin etkisi
|
2005
|
0,38
|
Yabancı sermaye girişinde rekor
|
2006
|
0,43
|
Normal dönem
|
2007
|
0,41
|
Normal dönem
|
2008
|
0,41
|
Normal dönem
|
2009
|
0,42
|
Normal dönem
|
2010
|
0,40
|
2009 küresel krizin yansıması
|
2011
|
0,40
|
2009 küresel krizin yansıması
|
2012
|
0,40
|
2009 küresel krizin yansıması
|
2013
|
0,40
|
Büyümede ivme kaybı
|
2014
|
0,39
|
Büyümede ivme kaybı
|
2001 yılı öncesine ilişkin elimizde sağlıklı bir gelir dağılımı verisi bulunmuyor. Bununla birlikte 2002 öncesinde gelir dağılımının daha bozuk olduğunu tahmin ediyorum. Örneğin 1994 yılında yapılmış olan araştırmada Gini katsayısı 0,49 idi.
Krizlerin etkisi genellikle biraz gecikmeli olarak gelir
dağılımını etkiliyor. Ekonomik krizler üst gelir gruplarının daha fazla gelir
kaybına yol açtığı için gelir dağılımında düzelmeyi sağlıyor. Örneğin 2001
krizi birçok bankanın batmasına, geri kalanların zarar etmesine yol açmış ve
üst gelir gruplarının gelirlerini törpülemişti. Tabloda 2002 – 2004 arasında
yaşana gelir dağılımı düzelmesinde 2001 krizinin gecikmeli etkisi olduğunu
düşünüyorum.
2005 yılı Türkiye için özelliği olan bir yıldır. Krizin
etkisi artık kaybolmuş, buna karşılık yabancı sermaye girişinde ve
yatırımlarında rekor kırılan bir yıl olmuştur. Bu gelişmenin istihdama ve alt
gelir gruplarının gelirine olumlu etkisi söz konusudur.
2008 yılında ABD’de başlayarak yayılan küresel krizin
Türkiye’ye yansıması 2009 yılında olmuş ve bu krizin gecikmeli etkisi 2010
yılından itibaren, yukarıda değindiğim mekanizma sayesinde, gelir dağılımında
düzelme olarak kendisini göstermiştir.
Türkiye, 2013 ve 2014 yıllarında büyüme potansiyelinin
altına düşmüş ve yine bu anlamda krize girmiştir. Büyümedeki düşüşün etkisi
gelirde ve daha çok üst gelir gruplarında kayıplar olarak karşımıza çıkmış ve
yine gelir dağılımı üzerinde düzeltici etki yapmıştır.
Değerlendirme
Gelir dağılımında krizlerin veya eksik büyümenin yarattığı
düzeltmeler sağlıklı düzeltme değildir. Gelir dağılımında sağlıklı ve anlamlı
düzeltme yapabilmenin yolu üst gelir gruplarının doğru vergilendirilmesi ve alt
gelir gruplarının gelirlerinin artırılmasından geçmektedir. Ki bu da ayrı bir
yapısal reform meselesidir.
Not: 2014
araştırmasında ortalama hane halkı eşdeğer fert gelirinin yıllık 14.553 TL olduğunu
dikkate alırsak maaş alanların bir bölümünün de orta ve üst
gelir gruplarında yer aldığını görürüz. Dolayısıyla örneğin yüksek ücretli bir banka çalışanının
gelirinde azalma olması ya da yeterince artış olmaması hali orta ve üst gelir
gruplarının gelirinde azalma olarak ortaya çıkmakta ve gelir dağılımını
düzeltmiş görünmektedir.
Hatırlatma Notu: Gelir dağılımının ölçümlerinin teorik
dayanağı
Bir ekonomide yaratılan gelirin, o ekonomideki kişiler
arasında ne şekilde dağıldığını ortaya koyan değerlendirmeye kişisel gelir dağılımı
analizi deniyor. Gelirin, toplumda yaşayan kişiler arasında
eşit olarak dağılıp dağılmadığını ölçmek için kullanılan araçlar içinde en
yaygın kullanılanı Gini katsayısıdır.
Bir kare çizerek dikey eksene yüzde 20’lik
bölümler halinde GSYH’dan alınan payları birikimli olarak, yatay eksene de yine
yüzde 20’lik paylar halinde nüfusu birikimli olarak yerleştirelim. Her bir
yüzde 20’lik nüfus payının gelirden ne kadar pay aldığını bu eksenlerin
arasında kalan alanda işaretlersek karşımıza bir eğri çıkar. Buna Lorenz Eğrisi adını veriyoruz. Karenin köşegen
çizgisine mutlak eşitlik doğrusu diyoruz. Yani bütün işaretlerimiz bu doğru üzerine
gelirse o toplumda gelir dağılımı eşittir. Lorenz eğrisi mutlak eşitlik doğrusundan
ne kadar uzaklaşıyorsa gelir dağılımı o kadar bozuluyor demektir. Aşağıdaki
şekilde hayali bir ülke için çizilmiş bir Lorenz eğrisi yer alıyor. Lorenz
eğrisi ile mutlak eşitlik çizgisi arasında kalan alanın büyüklüğünü (şekilde A
alanı) mutlak eşitlik çizgisinin altında kalan alanın tamamına (şekilde A + B
alanı) bölersek karşımıza bir oran çıkar. Buna Gini Katsayısı diyoruz. Eğer
gelir dağılımı tam anlamıyla eşitse, yani bütün değerler mutlak eşitlik çizgisi
üzerindeyse o zaman Gini katsayısı sıfır çıkacak demektir. Gini katsayısı sıfır
ile bir arasında değişen bir katsayıdır ve sıfıra yaklaştıkça gelir dağılımı
eşitliğinin, bire yaklaştıkça gelir dağılımı eşitsizliğinin arttığını gösterir.
gelir dağılımı konusunda
Balon mu Gelir Uyumsuzluğu mu? 12 Haziran 2026Küresel Gelir Dağılımı Berbat Durumda 18 Mayıs 2026Türkiye'de Kriz var mı?26 Mart 2026Ekonomiyi Tek Tabloyla Açıklamak Gerekse 8 Ocak 202693 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.