Perşembe, 19 Kasım 2026

Mahfi Eğilmez · Ekonomi ve düşünce günlüğü

Kırılgan Ekonomilerin en Kırılganları

Fed, Mayıs 2013’deki toplantısında parasal genişleme (QE) politikasına son vereceklerini ve bu adımı yılsonundan önce atacaklarını açıkladığında gözler dış finansman bağımlılığı yüksek gelişme yolundaki ekonomilere çevrildi. Bu ekonomiler, Fed’in bu kararından nasıl etkileneceklerdi?

‘Kırılgan Beşli’ sınıflandırması 2013 yılında J.P.Morgan analistlerinden James Lord tarafından ilk kez ortaya atıldığında Brezilya, Hindistan, Türkiye, Endonezya ve Güney Afrika’yı kapsıyordu. Bu ülkelerin birlikte bu başlık altında sınıflandırılmasının bazı nedenleri vardı. Bu nedenlerin başlıcalarını şöylece sıralayabiliriz: (1) Bu ülkelerde yapılacak seçimler nedeniyle siyasal istikrarsızlık gündemdeydi. (2) Bazılarında ortaya çıkan yolsuzluklar istikrarsızlığı iyiden iyiye artırıyordu. (3) Ekonomileri, büyüme, enflasyon cari açık, işsizlik gibi alanlarda ivme kaybetmeye başlamıştı. (4) Bu ekonomilerin hepsi orta gelir tuzağında bulunuyor, geldikleri kişi başına gelir düzeyini yukarıya taşıyamıyorlardı. (5) Bu ekonomilerin dış finansmana olan bağımlılıkları yüksekti. (6) Fed’in açıklamasından sonra ortaya çıkan dış finansmana erişim sıkıntıları nedeniyle paraları diğer ekonomilere göre daha hızlı değer kaybetmeye başlamıştı.

2013 yılı Ağustos ayından bugüne kadar geçen süresinde kırılgan beşli arasında yer alan Hindistan ve Endonezya önemli bir toparlanma sürecine girdiler. Güney Afrika açısından pek fazla bir değişme olmadı. Buna karşılık Brezilya ve Türkiye, iç siyasal ve sosyal karışıklığın da etkisiyle giderek daha da kırılgan hale geldiler. Bugünlerde Türkiye, kırılganların en kırılganı olarak sınıflandırılıyor. Yine bu süre içinde Kırım işgaliyle başlayan bir dizi gelişme Rusya ekonomisinin ciddi hasar görmesine yol açtı. ABD ve AB, Rusya’ya ekonomik ambargo uygulamaya başladılar. Ruble hızla değer kaybetti, Rusya Merkez Bankası art arda faiz artırımlarına başvurdu, büyüme ivmesini kaybederken enflasyon da ciddi biçimde yükseldi. Bu gelişmeler Rusya’yı da kırılgan ekonomiler arasına soktu.  

Kırılgan beşli ve Rusya’nın ekonomik görünümü (başlıca makro göstergeler itibariyle) aşağıdaki tabloda sunulmaktadır (Kaynaklar: IMF, Trading Economies, Knoema, The Economist)

GSYH
KB GSYH
Büyüme
Enflasyon
İşsizlik
Bütçe Açığı
Cari Açık
Milyar USD
USD
%
%
%
%
%
Brezilya
2.353
11.604
-1,9
8,6
7,5
-5,8
-4,1
Hindistan
2.050
1.627
7,5
5,3
4,9
-4,1
-1,2
Rusya
1.857
12.926
-3,6
14,8
5,3
-2,8
4,9
Endonezya
889
3.534
4,8
6,4
5,8
-2,0
-2,4
Türkiye
800
10.400
2,8
7,3
9,6
-1,6
-4,7
Güney Afrika
350
6.483
1,8
4,8
25,0
-3,8
-5,1

Tablo bize Hindistan ve Endonezya’nın bütün göstergeler itibariyle ötekilerden pozitif yönde ayrıştığını gösteriyor. 

Bu ülkelerin para birimlerinin Dolara karşı olan durumunda ve risk primlerinde (CDS) 2013 Mayıs ayındaki Fed açıklamasından bu yana yaşanan gelişmeleri de aşağıdaki tabloda sunuyorum (Kaynaklar: Deutsche Bank, CNBC, Bloomberg, vd.)

Yerli Para/USD
2013
Yerli Para/USD
2015
Değişim
%
CDS
2013
CDS
2015
Değişim
Misli
Brezilya
2,05
3,90
90,2
130
376
2,9
Hindistan
58
66
13,7
Veri yok
Veri yok
Veri yok
Rusya
31,3
65,6
109,6
136
384
2,8
Endonezya
9.775
14.477
48,1
140
246
1,8
Türkiye
1,84
3,01
65,6
118
277
2,3
Güney Afrika
9,5
13,3
40,0
169
267
1,6

Tabloya göre 2013 Mayısından bu yana en yüksek değer kaybı Rus Rublesinde görülmüş. Rusya’yı, Brezilya ve Türkiye izliyor. Bu süre içinde en az değer kaybına uğrayan para birimi ise Hindistan Rupisi.

Bu süre içinde riskleri en hızlı yükselen ekonomiler sırasıyla Brezilya, Rusya ve Türkiye olmuştur.

Özetle söylemek gerekirse kırılgan beşli sınıflandırmasının ortaya atıldığı 2013 yılından bu yana Hindistan ve Endonezya’nın kırılganlığı azalmış, Brezilya ve Türkiye’nin kırılganlığı ise artmıştır. Bu ikiliye, başlangıçta gruba dâhil olmayan, Rusya da eşlik eder olmuştur.  

Esnek olan şeyler zor kırılır. Örneğin dalgalı (esnek) kur rejimi, sabit kur rejimi gibi katı değildir. O nedenle Türkiye’de dalgalı kur rejimine geçilmesi döviz krizlerini önlemiştir. Ekonomide kırılganlıktan kurtulmanın yolu; kur rejiminde sabit kurdan esnek kura geçişi sağlayan yapısal reform gibi reformları yapmaktan geçer.


EtiketlerEkonomi
ME
Mahfi Eğilmez

İktisatçı, eski Hazine Müsteşarı. Yirmiden fazla kitabın yazarı. 2011'den beri Kendime Yazılar'da yazıyor.

Bu konudaki diğer yazılar →

Ekonomi konusunda

Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026

107 yorum

Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.