Artıları ve Eksileriyle Türkiye Ekonomisinin 2015 Görünümü
Artılar
Kamu bütçesi başarılı
Yaşanan bu kadar siyasal ve ekonomik çalkantıya, küresel
krizin etkilerine karşın merkezi yönetim bütçesi 2015 yılının ilk 8 ayında 639
milyon TL fazla vermiş bulunuyor. 2001 krizinden bu yana baktığımızda Türkiye
ekonomisindeki en büyük başarının bütçe konusunda sağlandığını söyleyebiliriz.
Yukarıdaki grafik bize bütçe açıklarının hızla kapandığını,
küresel krizin ilk etkisinin yarattığı sapma dışında kapanmaya devam ettiğini
gösteriyor. 2015 yılının ilk 8 ayında 639 milyon TL fazla veren merkezi yönetim
bütçesinin yılsonunda yüzde 1’in altında bir açık vereceğini bekliyoruz. Ki bu
oran çok düşük kabul edilebilecek bir orandır.
Kamu borç yükü geriledi
Bütçe açıklarındaki hızlı gerilemeye paralel olarak kamu
borçlanma gereksinimi azaldı ve dolayısıyla da kamu kesimi borç yükü geriledi.
Bu konuda da kamu mali disiplininin getirdiği ciddi bir başarının söz konusu
olduğu görülüyor.
2001 krizinde yüzde 70’in üzerinde olan kamu borç stoku /
GSYH oranı 2015 yılında yüzde 35 dolayında olacak gibi görünüyor. Burada da
ciddi bir iyileşme söz konusu.
Bankacılık sektörü güçlü
2001 yılında yaşanan krizin bankacılık sektörü üzerinde
yarattığı büyük sorunlar, bankaların bir bölümünün batmasına geri kalanların da
ciddi darbeler almasına yol açtı. Krizin hemen ardından başlatılan IMF destekli
güçlü ekonomiye geçiş programıyla birlikte bankalara takviyeler yapıldı ve
bankacılık sektörüne ilişkin düzenlemeler getirildi. Bunun sonucu olarak
bankacılık sektörü güçlendi.
Bankacılık sektörünün gücünü en iyi gösteren göstergelerden
birisi bankaların sermaye yeterlilik rasyosudur. Yukarıdaki grafikte bu
rasyonun olması gereken oranın (yüzde 8) iki katına yakın bir yükseklikte
olduğunu görüyoruz.
Eksiler
Büyüme oranı potansiyel büyümenin altında
Türkiye’nin potansiyel büyüme oranı, uzun yıllar
ortalamasının yakın döneme ağırlık verilerek düzeltmesi yapıldığında, yüzde 4,5
– 5 arasında bir oran olarak kabul ediliyor.
Yukarıdaki grafik bize 2001 krizi sonrasında ekonomik
büyümenin hızla yükseldiğini, potansiyel oranın üzerine çıktığını, küresel
krizin etkisiyle eksiye düşmesine karşın sonrasında yeniden hızlı bir yükselişe
geçtiğini ancak bunun sürdürülemediğini gösteriyor. 2015 yılını da dâhil
edersek son 4 yılda Türkiye’nin, potansiyel büyümesinin altında büyüdüğü
görülüyor.
Cari açık hala çok yüksek
Hızla artan ve yüzde 10’lara tırmanan cari açığı denetim
altına almak için uygulanan makro ihtiyati önlemlerin de etkisiyle büyümede
düşüşler ortaya çıktı. Ne var ki bu düşüşler cari açığı beklendiği kadar
düşüremedi. Üstelik 2015 yılında, cari açığımızda çok önemli bir yeri olan
petrol ve doğalgaz fiyatlarında düşüşler yaşanmasına karşın bu gerçekleşmedi.
Yukarıdaki grafik cari açığımızın bu sayılan çabalara ve
büyümede yapılan fedakârlığa karşın yüzde 5’in üzerinde kalmaya devam ettiğini
gösteriyor.
İşin daha da kötüsü TL’nin 2015 yılında yaşadığı yüksek
değer kayıplarına karşın ihracatımız da gerilemeye başladı.
İşsizlik yüksek
Türkiye’nin önemli sorunlarından birisi işsizlik oranının
yüksekliği olarak karşımıza çıkıyor. 2000’ler öncesinde yüzde 7,5 – 8 dolayında
olan işsizlik oranı, 2001 krizi sonrasında yükselerek yüzde 10’un üzerine
yerleşmiş bulunuyor. Bazı dönemlerde tek haneye inse de orada kalamıyor ve yine
yüzde 10’un üzerine çıkıyor.
Yukarıdaki grafik işsizlik oranın artık yüzde 10’lar
düzeyine yerleştiğini gösteriyor. İşin daha kötüsü genç nüfusta işsizlik
oranının yüzde 18 dolayında olması. Okuldan mezun olan, askerden dönen
gençlerin neredeyse beşte biri iş bulamıyor.
Enflasyon yüksek
Enflasyon konusunu örneğin 10 yıl önce değerlendiriyor
olsaydık bunu da artıların arasına koyardık. Çünkü Türkiye 2001 krizi
sonrasında ilk 5 yıl bu alanda çok ciddi bir başarı sağladı. Enflasyonu yüzde
70’lerden tek haneye indirdi. Ne var ki sonrasında takılıp kaldı, oradan
aşağıya örneğin yüzde 3’lere indiremedi.
Yukarıdaki grafik başlangıçtaki başarıya karşın arkasının
gelmediğini ortaya koyuyor. Bu alanda son 8 yıldaki gelişmeyi gösteren aşağıdaki grafik
yukarıdakinden farklı bir öykü anlatıyor.
İlk grafikte bir başarı öyküsü yer almışken ikinci grafikte,
yüzde 5’lik enflasyon hedeflemesine odaklanmış bir para politikasına karşın,
ortaya çıkmış bir başarısızlık öyküsü okunuyor. Enflasyon hedeflemesi uygulamasına, para politikasını adeta tek hedef olarak buna yönlendirmesine karşın Türkiye, dünyada neredeyse enflasyonun kalmadığı bir ortamda bunu başaramadı.
Kırılganlık yüksek
Cari açığın yüksekliği, bu açığı dış kaynaklardan finanse
etmenin zorluğu, siyasal ve sosyal istikrasızlıklar Türkiye’yi gelişmekte olan
ekonomiler arasında en kırılgan ekonomiler arasına sokuyor. Türkiye bu
çerçevede, kırılgan ülke konumunda kabul edilen Brezilya, Rusya, Güney Afrika
gibi ülkelerle birlikte anılıyor.
Yukarıdaki grafik Türkiye’nin risk primi olan CDS priminin
yılbaşından bu yana olan gelişimini ortaya koyuyor. CDS primlerindeki yükseliş
ve dalgalanmalar Türkiye’nin kırılgan ve aynı zamanda gelişmelerden fazlasıyla
etkilenen yapısını gösteriyor.
Değerlendirme
Türkiye son üç yılı düşük bütçe açığı, bunun yarattığı düşük
kamu borç yükü ve bankacılık sektörünün gücüyle idare etti. Bu üçlünün
önümüzdeki dönemi idare etmesi geçmişi idare etmesi kadar kolay değil. Büyümenin
düştüğü, buna karşılık cari açığın yeterince düşmediği bir üç yılı geride
bıraktı. Üstelik bu dönemde TL hızla değer kaybetti ve enerji fiyatları da
büyük bir gerileme gösterdi. Dünya sıfır enflasyonla tanışırken biz
enflasyonumuzu yüzde 5’e indiremedik. Ne dış finansman gereksinimi düşürecek
adımlar atabildik ne de dış finansman kalitesini artıracak bir istikrar
sağlayabildik.
Bütün bu gelişmelerin sonucunda çıkacakmış gibi göründüğümüz orta gelir tuzağına yeniden yakalandık.
Yukarıdaki grafik Türkiye'nin 1980'den bu yana iki kez orta gelir tuzağından çıkmaya çalıştığını ama sonunda yine bu tuzağa takılıp kaldığını gösteriyor. 2015 yılının sonuna gelirken Türkiye, orta gelir tuzağına düşmüş bulunuyor.
Bütün bu gelişmelerin sonucunda çıkacakmış gibi göründüğümüz orta gelir tuzağına yeniden yakalandık.
Yukarıdaki grafik Türkiye'nin 1980'den bu yana iki kez orta gelir tuzağından çıkmaya çalıştığını ama sonunda yine bu tuzağa takılıp kaldığını gösteriyor. 2015 yılının sonuna gelirken Türkiye, orta gelir tuzağına düşmüş bulunuyor.
2001 krizi sonrasında yaşanan rahat dönemin üç çapası vardı:
(1) İki ekonomik yapısal reformun (bankacılık reformu ve bütçe reformu)
getirdiği ekonomik rahatlama, (2) AB’ye giriş görüşmeleri ve onun getirdiği
doğrudan yabancı sermaye girişi patlaması, (3) Çözüm sürecinin getirdiği
yatırım ortamı iyileşmesi. 2015 yılının sonlarına yaklaşmışken bunlardan ikisi
yani AB görüşmeleri ve çözüm süreci çapası devre dışı görünüyor ve bir daha geri
gelip gelmeyecekleri ya da ne zaman ve hangi şekilde geri gelecekleri belli
değil. Bankacılık ve bütçe reformları ise yeni yapısal reformlarla desteklenmedikçe
bu yapıyı daha fazla tek başlarına taşıyabilecek gibi görünmüyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026104 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.