Fed Faizi Artırır mı?
Bir süredir küresel sistem için en kritik konu; Fed’in 16 –
17 Eylül toplantısında faizi artırıp artırmayacağı konusu haline geldi. Bu
konuştuğumuz Fed faizi, İngilizcesi Federal Funds Rate olan faiz oranı. Bankaların
gün sonunda açıksız kapanmaları esas olduğundan her günün sonunda nakit açığı
bulunan bankalar, bu açığı kapatabilmek için, nakit fazlası bulunan bankalardan
borçlanıyorlar. Borç veren bankalar, borç alana bu borç karşılığında Fed’in
belirlediği faiz oranını geçmemek üzere faiz uyguluyor.
Fed, bu oranı, 2008 yılında başlayan küresel krizle birlikte
düşürerek yüzde 0,25’e kadar indirdi. Bugün geçerli olan ve artırılıp
artırılmayacağı tartışma konusu olan faiz oranı budur. Bu faiz, normal
koşullarda 6 haftada bir Fed Başkanının başkanlığında toplanan Federal Açık
Piyasa İşlemleri Komitesi (Federal Open Market Committee – FOMC) tarafından
belirleniyor.
Fed, bu faiz oranını düşürerek veya artırarak ekonomik
faaliyetleri etkileyebiliyor. Faiz oranı düştüğünde bankalar yükümlülük altına
girerek yeni kaynaklar edinmekten ve bunları krediye dönüştürmekten çekinmiyorlar.
Çünkü bu yükümlülükler için yeterli karşılıkları yoksa bunları düşük faizle
fazla kaynağı olan bankalardan alabiliyorlar. Bankaların yükümlülük altına
girmekten ve bunları krediye dönüştürmekten korkmadığı bir ortamda ekonomide
finansman bollaşıyor ve aktivite artışı desteklenmiş olduğu için ekonomi
canlanıyor. Oran yükselmeye başladıkça bunun tersi oluyor. Bu kez bankalar yeni
kaynaklar edinip yükümlülüklerini artırmakta ve dolayısıyla kredi açmakta daha
çekingen hale geliyorlar. Bu da ekonominin canlılığını kısıtlamaya başlıyor.
ABD ekonomisi üzerinde yapılan çalışmalara göre Fed’in faiz
oranında değişikliğe gitmesinin bütün ekonomi üzerinde etkili olması 12 – 18 ay
arasında bir süre alıyor. Dolayısıyla Fed’in faiz artırımı konusundaki kararını
etkileyecek olan enflasyonun bugünkü düzeyi değil, gelecek 12 – 18 ay içinde
hangi düzeyde olacağı.
Fed, daha önce uyguladığı parasal genişleme politikası ve
ona paralel olarak yaptığı faiz indirimleri sırasında üzerinde durduğu iki unsurun
istihdam ve enflasyon olacağını açıklamıştı. Sonradan bu ikiliye bir üçüncü
unsur olarak büyümeyi de ekledi. Böylece parasal genişleme ve faiz oranlarını
kullanarak uygulayacağı para politikasının iki temeli olacaktı: (1) Ekonominin
canlanmasının sağlanması (işsizlikte azalma ve büyümenin hızlanması.) (2)
Ekonominin raydan çıkarak enflasyonist baskılar altına girmesinin önlenmesi.
Şimdi bu üç gösterge açısından
ABD ekonomisinin nereye geldiğine bakalım.
2011
|
2012
|
2013
|
2014
|
2015 Ağustos
|
|
İşsizlik Oranı (%)
|
8,9
|
8,1
|
7,4
|
6,2
|
5,1
|
ABD, Fed aracılığıyla uyguladığı parasal genişleme ve faiz
indirimi politikalarında işsizliğin düşürülmesi konusunda ciddi bir başarı elde
etmiş görünüyor. Küresel kriz öncesinde ABD için doğal işsizlik oranı yüzde 4
olarak kabul ediliyordu. Kriz sonrasında bu oran yüzde 5 olarak kabul edilmeye
başlandı. Eğer yüzde 5’lik oranı ABD için doğal işsizlik oranı olarak kabul
edersek işsizlik konusunda hedefe neredeyse ulaşılmış görünüyor
2011
|
2012
|
2013
|
2014
|
2015 II. Ç
|
|
Büyüme Oranı (%)
|
1,7
|
1,3
|
2,5
|
2,7
|
3,8
|
ABD’de ekonominin önemli göstergelerinden birisi olan büyüme
oranının da ciddi bir toparlanmaya işaret ettiğini söyleyebiliriz. ABD’nin
potansiyel büyüme oranı yüzde 2,9 olarak kabul ediliyor. Bu oranı küresel
krizle birlikte daha esnek bir tahmin içinde değerlendirenler yüzde 2,5 – 3,0
aralığını öneriyorlar. Yukarıdaki tablo bize Fed’in uyguladığı politika
sonucunda ABD ekonomisinin potansiyel büyüme düzeyine geldiğini gösteriyor.
2011
|
2012
|
2013
|
2014
|
2015 Ağustos
|
|
Enflasyon Oranı (%)
|
3,2
|
2,1
|
1,5
|
1,6
|
0,2
|
Fed’in parasal genişleme ve faiz indirimi programı
uyguladığı dönem boyunca ABD’de ekonomi canlanmış ama enflasyon artmak bir yana
düşmüş bulunuyor. Zaten Fed’in faiz artırımının önündeki en önemli engel de bu.
Enflasyonun makul düzeylere çıkmadığı bir ortamda bu canlanmaların kalıcı
olmayacağı tahmin ediliyor. Fed’in tahminleri 2015 yılı süresince enflasyonun
yüzde 1’in altında kalacağını gösteriyor.
Önceki bazı yazılarımda piyasa ekonomisinin geçerli olduğu
bir ekonomik sistemde ideal enflasyon oranının yüzde 2 – 3 arasında olduğuna
değinmiştim. Bu paralelde Fed’in uzun dönemde ulaşmak ve durmak istediği
enflasyon oranı yüzde 2’ler dolayındaki bir enflasyon oranı. 18 ay sonrası için
tahminler yüzde 2 dolayında bir oranı gösteriyorsa Fed, faiz artırımına başlayacak.
Sonuç olarak bugün gelinen aşamada, Fed’in uyguladığı para
politikası sonucunda ABD ekonomisinde işsizlik ve büyüme oranlarında ideal
düzeylere çok yaklaşıldığını, buna karşılık enflasyon oranında henüz ideal
düzeyden oldukça uzak olunduğunu söyleyebiliriz. Bununla birlikte faizle ilgili
olarak alınacak kararın etkisini 12 – 18 ayda göstereceğini dikkate alırsak
Fed’in asıl ilgi noktasının 18 ay içinde enflasyonun nasıl bir hareket
izleyeceği olduğunu kabul etmemiz gerekir. Fed, 18 ay içinde enflasyonun yüzde
2’ye gideceğini görmüş ve faizi artırma kararını alma aşamasına gelmişse,
Çin’in durumu ya da IMF’nin bu yıl faiz artırmama tavsiyesinin bu karar
üzerinde pek de etkisinin olmayacağını düşünüyorum.
Bunlar objektif gerçeklerden ve açıklamalardan çıkan
tahminler kuşkusuz. Bundan ötesi iktisatçıların değil falcıların işi.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026147 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.