Ekonomi Politikasında Yeni Normaller ve Türkiye
Küresel kriz sonrasında eskiden normal kabul edilen
göstergelerde değişiklikler olduğu ve yeni normallerin ortaya çıktığına önceki
yazımda değinmiştim. Bunlar dünya genelinde; daha düşük büyüme, daha düşük
enflasyon, daha yüksek işsizlik oranı, daha düşük bütçe açıkları ve daha düşük
cari açıklar ve fazlalar idi. Ya da belki şöyle özetlesek daha doğru olur:
İşsizlik dışındaki makro göstergelerin daha düşük olduğu yeni bir dünya.
Konu yalnızca bu tür göstergelerin eski normallerine göre
değişme göstermesiyle bitmiyor. Uygulanan ekonomi politikaları da değişiyor.
Bunlara değinelim.
Para politikası
maliye politikasının yerini aldı. Ekonomiyi bir otobüs gibi düşünün.
Yolcuları, bir şoförü bir de muavin var. 1970’lere kadar maliye politikası
otobüsün şoför koltuğunda oturuyor, para politikası ise muavin koltuğunda yer
alıyordu. 1980’lerden itibaren şoförsüz otobüs modeline geçildi. Görünmez el
geçmişten çıkıp gelmiş ve otobüsün yönetimini ele almıştı. Yalnızca bir muavin kaldı o
da para politikasıydı. Kurallar gevşetildi, serbestleştirmeler, özelleştirmeler
öne geçti. Görünmez elin yönettiği otobüs yoldan çıktıktan sonra (küresel kriz)
para politikası direksiyona geçti, maliye politikası da muavin oldu. Benzer bir
durum Türkiye’de de görüldü. Bugün
Türkiye ekonomisi otobüsünün şoför koltuğunda para politikası, muavin koltuğunda
da maliye politikası var.
Karşılıksız para
basmak ayıp olmaktan çıktı. Eskiden normal olarak karşılanan, bir merkez
bankasının karşılıksız para basmasının doğru olmayacağı, bunun enflasyon
yaratacağı görüşüydü. Kabaca ekonomi reel olarak ne kadar büyüyorsa o kadar
para basılmasının enflasyon yaratmayacağı tezi genel kabul görmüş ve merkez
bankalarının uygulamalarına egemen olmuştu. Küresel krizle birlikte bu yaklaşım
terk edildi. Parasal gevşeme (QE) adı altında merkez bankaları, Hazine
tahvillerini alıp karşılığında para vermeye yöneldiler. Böylece hazinelerin
bütçe açıklarını karşılamak için aldığı borçları, Hazine adına kişilere ve
kurumlara erken ödemeye tabi tutmuş oldular. QE uygulamasının merkez
bankalarınca Hazineye kredi verilmesinden hiçbir farkı yoktur. Böylece eskiden
anormal olarak kabul edilen bir uygulama yeni normal halini aldı. Türkiye, buna benzer bir uygulamayı
biraz daha farklı bir biçimde kısa vadeli avans adı altında yıllarca
uyguladıktan sonra iptal etmişti. Küresel kriz süresince de böyle bir
uygulamaya girerek Hazine’ye karşılıksız destek sağlamadı. Yani Türkiye bu
konuda yeni normale geçmedi.
Ekonomi politikası
çeşitlendi. Küresel krizde uygulamaya konulan para politikası araçlarının
yanı sıra makro ihtiyati önlemler adı altında yeni bir politika seti
geliştirilerek para politikasına destek olunmaya çalışıldı. Bir başka ifadeyle
şoför koltuğunda para politikasının muavin koltuğunda maliye politikasının
oturduğu otobüse yeni bir muavin alındı: Makro ihtiyati önlemler. Aslında
ayrıntılarına baktığımızda makro ihtiyati önlemlerin çok da yeni bir politika
seti olmadığını görüyoruz. Bu önlemler; kuralların geliştirilmesi ve
uygulanması, eskiden uygulanan kredi tavanı gibi uygulamaların yumuşatılarak
uygulamaya sokulması gibi önlemlerden oluşan bir politika demeti görünümü
sunuyor. Türkiye, bu alt politikayı
etkin biçimde uygulamaya başladı.
Türkiye'nin özel durumu. Bizde siyaset hiçbir zaman ekonomi politikasından elini çekmedi. Maliye politikasın siyasetin yönlendirmesiyle yürütülmesi doğaldır. Dünyadaki uygulama da bu yönde. Buna karşılık dünyada para politikası uygulaması siyasetten bağımsız bir yapıya taşındı. Bizde de bu yönde düzenlemeler yapılmış olsa da siyaset otobüsün şoför koltuğunu para politikasına bırakmış görünse de şoförü yönlendirmekten hiç vazgeçmedi.
Türkiye'nin özel durumu. Bizde siyaset hiçbir zaman ekonomi politikasından elini çekmedi. Maliye politikasın siyasetin yönlendirmesiyle yürütülmesi doğaldır. Dünyadaki uygulama da bu yönde. Buna karşılık dünyada para politikası uygulaması siyasetten bağımsız bir yapıya taşındı. Bizde de bu yönde düzenlemeler yapılmış olsa da siyaset otobüsün şoför koltuğunu para politikasına bırakmış görünse de şoförü yönlendirmekten hiç vazgeçmedi.
Özetle söylemek
gerekirse; yeni normal olarak sunulan ekonomi politikası değişiklikleri hiçbir
şekilde yeni birer politika seti değil. Çoğu eski politikaların süslenip
püslenip yeniden sunumundan ibaret. “Para basacağız” deseniz koşullanmışlıklar
nedeniyle insanlar isyan ediyor. Ama onun yerine “parasal gevşemeye
(quantitative easing)” gideceğiz derseniz herkes destekliyor.
Belki bu tür bir illüzyonu da yeni normaller arasında sınıflandırmak gerekir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202690 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.