Türkiye'nin Ekonomide Yeni Normalleri
Küresel kriz sonrasında ekonomi alanında başlayarak her
alanda moda olan bir deyim var: Yeni normal. Bununla anlatılmak istenen durum
eskiden geçerli olan ve normal kabul edilen değerlerin, büyüklüklerin,
göstergelerin krizle birlikte değişmesi ve bu değişimle oluşan yeni değerlerin
artık anormal olarak değil yeni normal olarak kabul edilmeye başlaması. Büyümeden
bir örnek verelim. Eskiden gelişmiş ekonomiler için ortalama yüzde 2 – 3 oranındaki
büyüme normal sayılırken şimdi yüzde 0,5 – 1,5 arası büyüme normal kabul
ediliyor.
Bu durumda örneğin potansiyel büyüme oranı ya da doğal
işsizlik oranı olarak kabul edilen oranlar değişiyor. Eskiden ABD için doğal
işsizlik oranı yüzde 4 kabul edilirken şimdilerde yüzde 5 normal kabul ediliyor.
Dünyada yeni
normaller
Dünyadaki yeni normalleri gelişmiş ekonomiler ve gelişmekte olan
ekonomilere göre ayrı gösterelim:
Ekonomik
gösterge
|
Gelişmiş ekonomiler
|
Gelişme yolundaki ekonomiler
|
Büyüme
|
0,5 – 1,5
|
3 – 5
|
Enflasyon
|
0 – 1,0
|
5
|
İşsizlik
|
7 – 8
|
6
|
Bütçe
açığı
|
2 – 3
|
3
|
Cari
açık
|
1 – 2
|
3
|
Türkiye’de yeni
normaller:
Bu yeni normal kavramını Türkiye’ye uygularsak birçok oran,
gösterge, değer değişik bir görünüm alıyor. Küresel kriz devam ettiği sürece bu
yeni normal değerleri normal olarak kabul etsek de krizden çıktıktan sonra eski
potansiyellere dönmek gerekir.
Büyümede yeni normal
yüzde 3 – 3,5 aralığı. Türkiye’nin, potansiyel büyüme oranını uzun yıllar
ortalaması olarak alırsak (1923 – 2014 ortalaması) karşımıza yüzde 4,9 oranı
çıkıyor. Buna göre Türkiye’nin potansiyel büyüme oranının yüzde 5 olduğu
söylenir. Küresel kriz sonrasında yani 2008 – 2015 aralığında oluşan ortalamayı
esas alırsak da yüzde 3,3 oranıyla karşılaşıyoruz. Bu durumda Türkiye’nin
büyümede potansiyeli yüzde 5 olsa da yeni normal oranı yüzde 3,3 olarak kabul
edilmeli. Bu durumda Türkiye, gelişmiş ekonomilere göre yüksek büyüyen bir
ekonomi olarak görünse de kendi kategorisi olan gelişme yolundaki ekonomilerle
aynı paralelde yer almaktadır.
Enflasyonda yeni
normal yüzde 8. 2001 yılında yaşanan Türkiye krizine kadar yıllık ortalama
enflasyon oranı yüzde 66 idi. 2001 krizi ile 2008 küresel krizi arasında bu
ortalama yüzde 13,9’a düştü. Ortalama yıllık enflasyon oranı 2008 krizi sonrasında
yüzde 7,9 oldu. Bu durumda yüzde 8’lik bir oranı enflasyonda yeni normal olarak
almak doğru olacak. Türkiye enflasyon konusunda gelişmiş ülkelerden çok uzak,
kendi kategorisi içinde de uçlarda yer almaktadır.
İşsizlikte yeni
normal yüzde 10 10,5 aralığı. Türkiye’nin 2008’de başlayan küresel krize
kadar olan işsizlik oranı ortalaması yüzde 8 idi (2001 krizi sonrasında işsizlik
oranında yaşanan artışlarla birlikte.) 2008 küresel krizi sonrasında bu
ortalama yüzde 11’e yükseldi. Son dönemde yaşanan düşüşleri de dikkate alırsak
Türkiye için işsizlik oranında yeni normal yüzde 10 – 10,5 aralığı olarak kabul
edilebilir gibi duruyor. Türkiye, işsizlik konusunda gelişmiş ülkeler ve gelişme
yolundaki ülkeler ortalamalarından kötü durumdadır.
Bütçe açığında yeni
normal yüzde 1 – 2 aralığı. 1980’lerden 2001 krizine kadarki dönemi eski denge
olarak kabul edersek bu dönemin bütçe açıkları ortalaması yüzde 4,3 görünüyor.
Buna karşılık 2001 krizinden sonraki dönemi ele alırsak oran yüzde 2,5
görünüyor. Son yılların performansına ve Orta Vadeli Program hedeflerine bakarsak
o zaman da bütçe açığı yüzde 1 in altına gidecek gibi görünüyor. Bununla birlikte
1 Kasım seçimleri öncesindeki vaatlerin hayata geçirileceğini düşünürsek yüzde
1’in altındaki bir oran pek de erişilebilirmiş gibi durmuyor. Bu durumda yüzde
1 – 2 aralığındaki bir bütçe açığı oranının Türkiye için bu alanda yeni normal
olarak kabul edilmesi uygun olabilir. Türkiye, bütçe açığında yakaladığı yeni
normalle gelişmiş ülkeler ortalamasından da gelişme yolundaki ülkeler
ortalamasından da iyi durumdadır.
Cari açıkta yeni
normal yüzde 4,5 - 5 olarak kabul edilebilir. Türkiye’nin 2008 yılındaki küresel
krize kadar geçen sürede cari denge / GSYH ortalaması (cari açığı) yıllık yüzde
1,8 oranında bir açıktır. Bu ortalama 2008 küresel krizi sonrasındaki dönemde
yüzde 6,2’ye yükselmiştir. Bununla birlikte son dönemde gerileyen büyüme
oranına paralel olarak cari açık da gerilemektedir. Dolayısıyla cari açıkta
yüzde 4,5 – 5 arasında bir oran Türkiye için yeni normal olarak kabul edilebilir.
Cari açık konusunda Türkiye her iki grup ekonominin ortalamasından da kötü
durumdadır.
Veri kaynakları:
TÜİK, İstatistik
Göstergeler 1923 – 2009, GSYH ve büyüme verileri, işsizlik verileri, TÜFE
verileri
Maliye Bakanlığı,
Bütçe verileri
TCMB, Ödemeler
Dengesi verileri
IMF, World Economic Outlook Database, October, 2015
IMF, World Economic Outlook Database, October, 2015
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 202698 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.