Öngörü ve Gerçekleşme
Bu blogda 16 Mart 2014 günü
Türkiye’deki Değişimin Sosyo Ekonomik Analizi başlığı altında yayınlanmış olan uzun
bir analiz yazım var. Bu yazım aslında 3 Kasım 2007 tarihinde
Osmanlı Bankası Voyvoda Caddesi toplantıları çerçevesinde düzenlenen Yeni
Türkiye'nin Değişkenleri başlıklı oturumun panel tartışması bölümünde yaptığım
konuşma ile 13 Kasım 2009 tarihinde şimdi tarihe karışmış bulunan Maliye Teftiş
Kurulu’nun 130’uncu kuruluş yıldönümünde yaptığım konuşmanın gözden geçirilip
güncellenmesiyle yazılmıştı. Yani buradaki görüşlerim 2007 yılına kadar geri
gidiyor. Bu yazımda Türkiye’nin Ortadoğu’daki Yeni Konumu adlı alt başlıktaki
değerlendirmem aynen şöyleydi:
“Türkiye'nin
Ortadoğu'daki Yeni Konumu:
Türkiye’nin öteden beri
komşularıyla ilişkileri sıkıntılıdır. Suriye ile uzun yıllar düşmanlık yaşandı
sonra ilişkiler düzeldi derken son dönemde tamamen bozuldu. İran ile ilişkiler
hiçbir zaman iki tarafı da tatmin edecek düzeyde olmadı. Irak konusu başka
sorunlar taşıyor. Rusya ile bazen iyi bazen kötü ilişkiler yaşadık.
Balkanlar’daki komşularımızla ise hiçbir zaman kalıcı dostane ilişkiler içinde
olmadık.
Son döneme girilirken
sloganımız “komşularla sıfır sorun politikası” idi. Başlangıçta bu yolda biraz
yol alınmış olsa da bugün, başladığımız noktadan bile daha geride bir yerde
bulunuyoruz.
Ortadoğu, enerji
kaynakları nedeniyle en önemli bölgelerden birisi konumunda bulunuyor. Bu
bölgenin sorumluluğu başlangıçta Mısır ile İsrail arasındaki işbirliğinde
arandı. Tutmayınca ABD burada liderliği doğrudan ele alarak Irak’a müdahale
etti. Deneyimleri kötü sonuçlanınca yeni bir bölgesel lider aramaya başladı.
Türkiye, Ortadoğu ve hatta Orta Asya bölgeleri için bölge lideri olabilirdi.
Türkiye, bölgenin en güçlü ekonomisiydi. Orta Asya ülkeleri nezdinde yüksek bir
kredibiliteye sahipti. İsrail ile pek bir sorunu yoktu. Bölgenin batıya en
yakın sisteme sahip ülkesiydi. Demokrasi ve insan hakları konusunda bazı sıkıntıları
olsa da bölgenin en ilerisi ve batıya en yakın olanıydı. Bu durumda Türkiye ile
İsrail, ABD’nin Büyük Ortadoğu Projesini uygulamakta bölgesel taşeronları
olabilirdi. ABD, Büyük Ortadoğu Projesi (BOP) çerçevesinde bu stratejiyi
uygulamaya koydu.
İlk aşamada Türkiye’nin
batıyla ilişkileri sağlamlaştırılmaya başlandı. AB ile müzakerenin başlaması bu
aşamadaki dönüm noktasıdır. İkinci önemli aşama Türkiye’ye, G 20 ülkeleri
arasında yer verilmesidir.
Sonra Türkiye’nin İslam
kimliği öne çıkarılmaya başlandı. Böylece Ortadoğu halkları üzerindeki
kredibilitesi geliştirildi. Ardından İsrail ile ilişkilerin bir parça
soğutulması projesi devreye girdi. Bunun sonucunda Türkiye’nin Araplar nezdinde
eskiden oldukça düşük olan kredibilitesi biraz yükseldi.
Böylece Türkiye, küresel sistemin Ortadoğu
ve Orta Asya bölge sorumluluğunu ortaklaşa üstlenebilecek konuma taşınmış oldu.
Bu rolün kazançlı görünen ama yüksek riskler taşıyan bir rol olduğu ve
Türkiye’nin bu rolü iyi oynarsa küresel sistemde önemli bir oyuncu olabileceği
ama iyi oynayamazsa çok sıkıntılı bir duruma düşebileceği görülüyordu. Türkiye
bu risklere karşın bu rolü oynamaya girişti…Türkiye’nin Orta doğudaki yeni
konumu biraz dışsal biraz da içsel bir gelişme olarak belirtilebilir.
Dışsallığı bizi bu role ABD’nin itmiş olmasından, içselliği ise siyasal
iktidarın bu role hiç itiraz etmeden soyunmasından kaynaklanıyor. Cumhuriyet’in
kurulduğu tarihten itibaren uzun süre dış gelişmelere tarafsız kalmaya yönelmiş
bir ülkenin birdenbire bu tür bir düzenlemede aktif rol alması da çok önemli
değişimlerden birisi. Ne var ki Türkiye bu rolü iyi oynayamadı. Şu sıralarda
Orta doğuda üstlenmeye uğraştığı ağabey – lider konumundan uzaklaşmış
bulunuyor.”
An itibariyle Atatürk’ün
‘yurtta barış dünyada barış’ ilkesine
geri dönmüş görünüyoruz. Keşke tarihi biraz daha yansız incelemiş olsaydık.
Siyaset konusunda
Köy Enstitüleri ve Marshall Yardımı10 Kasım 2026Aşil'in Topuğu31 Ekim 2026Fransa'da Yağmacılık ve Tüketim Toplumu19 Ekim 2026Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 202679 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.