Son Olaylar ve Ekonomiye Olası Etkileri
Son dönemde üç önemli olay
gerçekleşti: Brexit ve Birleşik Krallık’ta buna dayalı olarak hükümet değişimi,
Rusya ile ilişkilerin normale dönmesi ve Cuma gecesi yaşanan darbe girişimi.
İlkinin etkilerini daha önce yayınladığım yazılarımda ele almıştım:
Bu alanda fazlaca söylenecek bir
söz yok artık. Belki bir tek şey eklenebilir: Brexit’ten dönüş olasılığı kalkmış
görünüyor. Dolayısıyla bütün hesapları Birleşik Krallığın Avrupa Birliği
dışında kalacağı gerçeğine göre şekillendirmek gerekiyor. Böyle bir gelişmeyi hiçbir
biçimde öngörmediğim için yılbaşında tahmin yaparken varsayımlarıma katmamıştım.
Dolayısıyla bu gelişme tahminleri saptıran önemli bir durum yarattı.
Rusya ile ilişkiler konusunda
yılbaşında tahmin yaparken bu ilişkilerin normale döneceği varsayımını
yapmıştım. Aşağı yukarı beklediğim dönemde ilişkiler normale döndü.
Varsayımlarım arasında tutan iki tanesinden birisi bu oldu (diğeri Çin ekonomisinin
mevcut durumdan daha kötüye gitmeyeceği varsayımıydı.) Turizm mevsiminin bir
bölümü kaybedilmiş olsa da Rus turistlerin mevsimin geri kalan kısmında yeniden
Türkiye’ye gelmeye başlayacakları beklenmeye başlandı. Çünkü Rus turistlerin
özellikle Antalya için neredeyse bağımlılık denebilecek bir alışkanlıkları var.
2 yıl önce bir haftalık tatilimizi bütün aile Antalya’da bir otelde
geçiriyorduk. Otelin neredeyse yarısı Rus turistle doluydu. Torunumla kumsalda
kumdan kale yaparken 7 yaşında bir kız çocuğu yanımıza gelip İngilizce olarak kale
ile ilgili bazı şeyler sordu. Nereli olduğunu sordum. Rus olduğunu söyledi.
İngilizcesi o yaşa göre mükemmeldi. İngilizceyi nasıl öğrendiğini sordum.
Amerika’da yaşadıklarını dolayısıyla okula da orada gittiğini anlattı. Her yıl
babasının bir aylık izninin 15 gününü, Antalya’da 15 gününü de Moskova’da
geçirip Amerika’ya dönüyorlarmış. Bir süre o sordu ben yanıtladım, ben sordum o
yanıtladı. Konuşmamız ilerledikçe çocuğun Antalya’yı Rusya’da bir sahil kenti sandığını
fark ettim. O zaman anladım ki bazı Ruslar ile Antalya’nın ilişkisi bir çeşit
ikinci vatan ilişkisi gibi olmuş. Bu yıl benzer bir tatili Side’de yaptık.
Kaldığımız otelde yabancı turistler vardı ama Rus turist yoktu. Konuştuğum
kişiler (taksi şoförleri, turizmciler, işletme sahipleri) Alman turist
sayısında da ciddi düşüş olduğunu anlattılar. Yaptığım soruşturmaya göre (ki
bazısını ben de görerek saptadım) otellerin bir bölümü kapanmış. Örneğin bir
grubun 4 oteli varsa ikisini açmış ikisini açmamış bu yıl. Rusya ile
ilişkilerin normale dönmesi son derecede önemli. Bu yıla katkısı çok yüksek
olmasa bile sonraki yıllara önemli katkısı olacak.
İşte tam Rusya ile ilişkiler
normalleşti, terörün etkisi biraz hafifliyor, turizm eski günlerine yavaş yavaş
dönüyor derken bu darbe girişimi çıktı ortaya. Girişimleri de katarsak bu benim
gördüğüm altıncı darbe. 1960 darbesinde çocuktum, hayal meyal hatırlıyorum.
1963’de Talat Aydemir’in askeri öğrencilerle kalkıştığı bir darbe girişimi
oldu. Ardından 12 Mart muhtırasıyla gelen 1971 darbesi yaşandı. 1980’de yeniden
darbe oldu. 28 Şubat 1997’de yaşanan darbe post-modern darbe diye adlandırıldı.
Son olarak da bu darbe girişimiyle karşılaştık. Gördüğüm bu altı darbe içinde
en tuhaf olanı buydu. Darbe girişiminin Cuma gecesi olması ve ardından bütün
piyasa ve işlemlerin kapalı olduğu iki günün gelmesi zarar yaratmasını önemli
ölçüde önledi.
Dolar - TL kuru, Brexit olayına
karşın gerek Fed’in faiz artırmayacağı beklentisinin yayılması gerekse Rusya
ile ilişkilerin düzelmesinin ardından 2,88’e kadar gerilemişti. Daha da düşmesi
bekleniyordu. Darbe girişiminin ardından kur, dış piyasalarda, 3,05’e kadar
yükseldi. Sonra darbenin hızla etkisini kaybetmesiyle Dolar - TL kuru gerilemeye
başladı, kur 3,01 düzeyine geldiğinde de dış piyasalar ve işlemler tatile
girdi. Pazartesi günü Dolar – TL kurunun hızla gerileyeceğini tahmin etmek zor
değil. Buna karşılık darbe girişiminin düzelmeye yönelen turizm sektörünü
yeniden olumsuz olarak etkileyeceğini düşünmek mümkün. Rusların birkaç günlük
etkilenme dışında fazlaca etkilenmeyeceğini tahmin ediyorum. Ruslar bu tür
gelişmeler konusunda Avrupalılar kadar hassas değil. Darbe olayı Almanları ve
Avrupalı turistleri muhtemelen olumsuz etkileyecektir. Onlar bu konularda çok
daha hassaslar.
Dünyada ve Türkiye’de ekonomide
belki 5 – 10 yılda yaşanacak birçok olayın bazen bir hafta içinde yaşandığını
ve her şeyin bir anda değiştiğini görüyoruz. Fed 3 – 4 kez faiz artırır diye
başlayan beklentiler bir iki ay sonra Fed’in faiz artırmayacağı beklentisine
dönüşebiliyor. Terör bütün dünyayı etkiliyor. Brexit gerçekleşmez diye yapılan
öngörüler birden Brexit’in gerçekleşmesiyle çöpe atılıyor. Rusya ile artık
kolay kolay düzelmez denilen ilişkiler bir haftada normale dönüyor. Türkiye’de
saçma sapan bir darbe girişimi oluyor, kurlar fırlıyor. Yine her şey bozulacak
derken birkaç saat sonra darbe diye bir şey kalmıyor, beklentiler tekrar olumlu
bir havaya bürünüyor.
Bu kadar çok olayın bu kadar kısa
bir zaman süresine sığması kişileri ve kurumları bu tür olumsuzlukların devam
edeceğini beklemeye ve gelecek kaygısıyla harcamalarını azaltmaya itiyor. Bunun
sonucunda toplam talep düşüyor ve ekonomi canlanma ivmesini kaybediyor. Sisten
göz gözü görmeyen bir yolda sis farları olmayan bir arabayla yolculuk yapmaya
benziyor bu durum. Çok yavaş gitmekten ve karşıdan gelenlerin de çok yavaş
gitmesini dilemekten başka yapacak bir şey yok.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026155 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.