Ödediği Vergiyi Bilmeyen Toplum
Blogda yazdığım bir yazının altında
“Osmangazi Köprüsünün hangi kaynakla yapıldığını” soran bir izleyiciye bir
başka izleyicinin yanıtı “Senin vergilerinle” olmuştu. Bu yorumlara katılan bir
izleyici ise “Ne vergisi? Biz vergi ödemiyoruz ki zenginler düşünsün” diye
yazmıştı. Bu görüş Türk toplumunda oldukça yaygın. Oysa gerçek öyle değil. Ödenen vergiyi gelire oranlarsak göreceğiz ki asıl
vergiyi orta halliler ile düşük gelirliler ödüyor.
Sosyal güvenlik primlerini katmaz
da yalnızca vergilere bakarsak, ortalama olarak, Türkiye’de toplam vergi
gelirlerinin yüzde 65’ini dolaylı vergilerin, yüzde 35’ini de dolaysız vergilerin
oluşturduğunu görebiliriz. Dolaysız vergilerin yaklaşık yüzde 60’ı da stopaj
yoluyla tahsil edilir (ücretlerden ve faiz gelirlerinden alınan gelir vergisinde
olduğu gibi.) Bu durumda dolaylı vergiler ile stopaj yoluyla tahsil edilen
vergiler, toplam vergi gelirlerinin yaklaşık yüzde 85’ine ulaşır.
Dolaylı vergiler, bizdeki
sistemde fiyatın içindedir. Örneğin KDV ya da ÖTV gibi vergilerin ne kadar
tuttuğunu çok dikkatli kişiler dışında kimse bilmez. Oysa KDV ve ÖTV gibi
vergiler fiyatın içinde olmasa insanlar ödediği vergiyi bilirdi. Örneğin 100 TL’lik
bir mal alan kişi kasaya gittiğinde bunun üzerine 18 TL de KDV ödese bunu unutmazdı.
Ama aynı malı 118 TL olarak fiyatlandırıp fiş üzerinde 100 TL’si mal bedeli, 18
TL’si KDV olarak yazınca kimse ödediği vergiye dikkat etmiyor.
Ücretlilerin çoğu ne kadar vergi
ödediğinin farkında değildir. Çünkü ücreti ödenirken vergisi işveren tarafından
kesilip vergi dairesine yatırılır. 3.500 TL aylık ücret alan bir kişi bu
gelirin 500 TL’sini (hesaplamalar yuvarlanarak yapılmıştır) gelir vergisi
olarak öder. Gelirinden ayrıca sosyal güvenlik primi ve diğer kesintiler de
yapılır ve eline yaklaşık 2.500 TL net gelir geçer. Kişiyi ilgilendiren rakam
budur. O nedenle ne kadar vergi ödediğine genellikle bakmaz bile. Benzer bir
durum stopaja tabi olan diğer gelirler için de geçerlidir.
Konuyla dolaylı olarak ilgisi
olan bir örnek de vergiye benzer bir ödeme (parafiskalite) olan TRT payı
ödemesidir. Elektrik giderleri üzerine belirli bir oranla yansıtılan TRT payı,
elektrik faturası içinde vatandaşa belli etmeden tahsil edilmektedir. Yıllardır
yapılan bu tahsilat son dönemlerde keşfedilmiş ve gündeme taşınmıştır. Evinde
televizyonu olmayan ve dolayısıyla televizyon seyretmeyen kişilerden bile
alınması bu payı vergiye iyice yaklaştırmaktadır. Kapsamı genişletilerek
bandrol adı altında yeni satın alınacak akıllı telefonlardan ve
bilgisayarlardan da alınmaya başlanmaktadır. Eskiden TRT tek kanal iken bu
bandrol tahsilatının bir anlamı vardı. Şimdi TRT gibi birçok kanal var. Bu tür
bir payın TRT’ye verilmesi haksız rekabet yaratmaktadır. “TRT, kamu görevi
yaptığı için bu pay alınıyor” şeklinde bir görüş öne sürülebilir. BBC de kamu
görevi yaptığı için bu tür bir bandrol gelirine sahiptir. Ne var ki BBC reklam
almamaktadır. Yani en azından reklam pastasında diğer kanallara rakip olmadığı
için bandrol geliri rekabeti bozucu bir durum yaratmamaktadır.
Özetle toplum, ödediği vergilerin
yaklaşık olarak yüzde 85’inin farkında değildir. Öyle olunca yukarıda yer
verdiğim “Ne vergisi? Biz vergi ödemiyoruz ki zenginler düşünsün” şeklindeki yorumlar
doğal oluyor. Toplum oldukça yüksek vergi veriyor ama dolaylı vergi ve stopaj
sistemleri nedeniyle verdiği verginin farkında değil. Verdiği verginin farkında
olmayan bir toplum, belediyelerin veya diğer kamu kurum ve kuruluşlarının
yaptığı hizmeti de bir ihsan gibi görüyor. Sık sık karşınıza çıkan bazı
pankartlar vardır: “Yolumuzu yaptıran Belediye Başkanımız sn. Filancaya teşekkürü
borç biliriz. Yöre halkı.” Mesela bu tür bir teşekkür eğer belediye başkanı ya
da işi yapıp para kazanan müteahhit tarafından yazdırılmadıysa vergi ödediğinin
bilincinde olmayan yöre halkının yanılgısını yansıtır. Yolu yaptıran belediye
değil bizzat yöre halkının ödediği vergilerdir. Tünellerden geçerken duyarsınız
“Bu tünel filanca belediye tarafından siz sayın halkımızın yararlanması için
yapılmıştır…” Belediye bizden topladığı parayla yapması gereken işi yapıp bize
anlatmaktadır. Bunların tek nedeni insanların ödediği vergilerin önemli bir
bölümünü bilmeden ödemesidir.
Kamu maliyesinde bu olaya mali
anestezi deniyor. Maliye teorisinde büyük bir buluş gibi sunulmuş olsa da aslında
vatandaşın hesap sorma hakkını kaybetmesine yol açan bir durumun ortaya
çıkmasına neden olan bir uygulamadır. Yapılan bütün işler, hizmetler vb.
borçlanmayla yapılsa da durum değişmemektedir. Çünkü sonunda o borçlar da vatandaşın
vergileriyle ödenecek.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026139 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.